ما را دنبال کنید:
  • +(00) 123-345-11
  • +(00) 123-345-11

سخنرانی، آبایی

سازمان روحانیت در یهود آرش آبائی موسسه گفتگوی ادیان – 27 آذر1386

«اگر در ميان تو امرى كه حكم به آن مشكل شود به ظهور آيد… آنگاه برخاسته به مكانى كه خدايت يَهُوه برگزيند برو* و نزد لاويان كَهَنه و نزد داورى كه در آن روزها باشد، رفته، مسئلت نما و ايشان تو را از فتواى قضا مخبر خواهند ساخت* و بر حسب فتوايى كه ايشان از مكانى كه خداوند برگزيند براى تو بيان مى‏كنند، عمل نما و هوشيار باش تا موافق هر آن چه بر تو تعليم دهند عمل نمايى* موافق مضمون شريعتى كه به تو تعليم دهند و مطابق حكمى كه به تو گويند عمل نما و از فتوايى كه براى تو بيان كنند، به طرف راست يا چپ تجاوز مكن

روحانی در یهود

دين يهود، كه قديم‏ترين دين از مجموعه اديان ابراهيمى است، بر مبناى شريعت‏بنا شده است وشامل احكام بسيار مفصلي است كه اساس آن به دوران قبل از حضرت موسي باز مي گردد. اين احكام از 7 قانون منسوب به نوح آغاز مي گردد. در حدود سده سيزدهم پيش از ميلاد، بنى‏اسرائيل از سرزمين مصر خارج شدند و عزم سرزمين كنعان كردند. سه ماه پس از خروج از مصر، موسى به فرمان خدا بر كوه سينا دو لوح دريافت كرد كه ده فرمان بر آنها نقش بسته بود. اين ده فرمان آغاز و مبناى شريعت موسوى است و تمام احكام شريعت‏يهود در همين فرمان‏ها ريشه دارند. ساختار كلي اين احكام را 613 فرمان تورات شكل مي دهد و با تدوين مجموعه 37 جلدي تلمود به حد كمال مي رسد و در نهايت مجموعه 4 جلدي شولحان عاروخ آن را ثبات مي بخشد.

تدوين احكام يهود در قالب سه دوره زمانى قابل بررسى هستند كه هريك بر محور منابعى استوار است: الف) دوره كتاب مقدس (تورات يا تنخ): در اين دوره، كه تقريبا بين قرن سيزدهم تا چهارم پيش از ميلاد را دربرمى‏گيرد، كتاب مقدس عبرانى شكل گرفته است. محور اصلى بحث‏شريعت در كتاب مقدس، اسفار خمسه يا تورات است كه از طرف خدا بر موسى نازل شده است. در اين نوشته هرگاه از كتاب مقدس سخن به ميان مى‏آيد، منظور كتاب مقدس عبرانى است كه آن را يهوديان «عهد» (یا تنخ) و مسيحيان «عهد قديم‏» مى‏نامند. ب) دوره تلمودى: در سال هفتاد ميلادى، پس از ويرانى معبد اورشليم به دست روميان، دانشمندان يهودى كه در اطراف و اكناف پراكنده شده بودند، دست‏به تدوين «شريعت‏شفاهى‏» زدند و كتابى به نام ميشنا تاليف كردند.

شارحان بعدى يهودى به تفسير ميشنا پرداختند و مجموعه عظيمى را به وجود آوردند كه تلمود ناميده شد. تدوين تلمود در اواخر قرن پنجم ميلادى به پايان رسيد. ج) دوره پساتلمود: پس از تدوين تلمود، بسيارى از دانشمندان يهودى به شرح و تفسير شريعت پرداختند كه آثار آنان به عنوان مراجعى معتبر در نزد يهوديان باقى ماند. مهم‏ترين اين مجموعه‏ها عبارت‏اند از: 1- راشى و توسافوت: در قرن يازدهم ميلادى، ربى شلومو بن اسحاق (راشى) تفسيرهايى درباره شريعت تورات و تلمود نگاشت كه به نام راشى معروف است. پس از وى، عالمان يهودى كار وى را جرح و تعديل كردند و اثرى را به وجود آوردند كه توسافوت يا ضمائم ناميده شده است.

2- ميشنه تورات: موسى بن ميمون در قرن دوازدهم اثرى در تفسير تلمود نگاشت و آن را ميشنه تورات به معناى تكرار شريعت نام نهاد. وى در اين كتاب، كه داراى اهميت‏بسيارى زيادى است، تمام احكام تورات و نيز احكام تلمود را به ترتيبى منطقى مدون ساخت. 3- اربع طوريم: در قرن چهاردهم، يعقوب بن آشر مجموعه‏اى در قانون و آيين‏هاى دينى و علم اخلاق يهودى تدوين كرد كه اربع طوريم (چهار رديف) نام گرفت. 4- شولحان عاروخ: ربى يوسف كارو در قرن شانزدهم كتاب شولحان عاروخ (سفره گسترده) را منتشر كرد كه تدوين نوينى از اصول و قوانين و آداب يهودى بود. اين اثر بعدها اصلاح شد و تاكنون كتاب رسمى قانون و مرجع يهوديان است.

* پس از وفات موسي، جانشين او يِهُوشوعَ آنچه از موسي آموخته بود، به پيران و انديشمندان قوم آموزش داد و آنها نيز نسل به نسل اين كار را پي گرفتند. اين مجموعه قوانين شفاهي، اصطلاحا تورات شفاهي نيز خوانده مي شود. در طول چندين قرن، آموزه های شفاهي تورات بدين گونه سينه به سينه نقل مي‌‌شد و كسي آن را در كتابي ثبت نمي‌‌كرد، تا اينكه تورات شفاهي به اعضاي كِنِسِت هَگِدُولا (مجمع كبير) رسيد. كنست هگدولا، مجمعي از 120 تن از بزرگترين علماي يهود بود كه در بين آنها چندين تن از آخرين انبياي بني‌‌اسرائيل حضور داشتند و آن را «عِزرا هَسُوفِر» در اوايل آبادي معبد بیت المقدس دوم تأسيس كرد.

آنها مجموعة احكام ديني را كه از دوران موسي به روزگار ايشان رسيده بود، گرد‌آوري نموده و به آموزش گسترده تورات و بويژه تورات شفاهي پرداختند و آن را به نسل بعدِ معلمان مذهبي (تَناييم) انتقال دادند. * افرادي كه وظيفه انتقال و آموزش تورات شفاهي را پس از كِنست‌‌هگدولا تا تدوين اين تعاليم در طي چند نسل به عهده گرفتند، «تناييم» (جمع تَنّا به معناي معلم) نام دارند. تناها (معلمان) به تفسير و تشريح قوانين تورات بر اساس اصول تورات شفاهي مي‌‌پرداختند. كم كم شماري از ايشان براي اينكه بتوانند در صورت لزوم، همه مطالب آموخته شده را به سرعت به ياد آورده و در آن اشتباهي نكنند، طومارها و دفترهايي تهيه كرده، آموخته‌‌ها و معلومات خود را در آنها يادداشت مي‌‌كردند.

اين يادداشتها در زمان «رَبي يِهودا هَناسي» دستمايه‌‌اي براي تدوين «ميشنا» شد. وي از آخرين و بزرگترين تناها بود كه رهبر قوم و رئيس سنهدرين (ناسي) گرديد. * ميشنا طوري تنظيم نشده بود كه بتواند به تمام پرسشهاي عامه مردم دربارة قوانين دين يهود پاسخ قطعي بدهد، بلكه ‎براي آن تدوين شد تا كمكي جهت دانشمندان يهود به هنگام تصميم‌‌گيري و صدور فتوا درباره يك مسأله ديني باشد. اين مجموعه، قوانين و نتيجة بحثهاي دانشمندان را به صورت كوتاه، مختصر، مفيد و بدون ذكر استدلال و اثبات آنها بيان مي‌‌كند.

بنابراين به زودي پس از تدوين ميشنا، گردآوري تفسيرهايي كه حاوي توضيح مطالب ميشنا و اثبات قوانين آن با استفاده از آیات تورات كتبي بودند، در دانشگاههاي ديني آن زمان شروع شد و سرانجام، كتابي به نام «گِمارا» (مكمل) در دسترس دانش‌‌پژوهان قرار گرفت. مؤلفان گمارا را « ِامُورا» (توضيح دهنده يا مفسر) مي‌‌گويند. * در زمان تدوين تلمود (قرن 43 عبري – حدود 1500 سال پيش) كشور بابِل – قسمتهايي از عراق امروزي- مركز اصلي يهوديان به شمار مي‌‌رفت. شهرهاي «سورا» و «پومبديتا» به علت وجود دانشگاههاي علوم ديني (يشيوا) در آنها از معروفيت خاصي برخوردار بودند و همه براي آموزش تورات و يافتن پاسخ پرسشهاي ديني خود به اين مراكز مراجعه مي‌‌كردند.

دانشمنداني كه در كمتر از يك قرن پس از تأليف تلمود مي‌‌زيستند، ساوورا يا «استدلاليون» خوانده مي‌‌شدند. اين افراد در تفسير يا حذف و بسط تلمود كمترين دخالتي نداشتند و همه كوشش و هَمّ خود را وقف تشريح گمارا كرده، سعي كردند كه آن را به گونة قابل فهمي ‌‌براي همه افراد در آورند. در اين دوران، دانشگاههاي «سورا» و «پومبديتا» بيش از دوره‌‌هاي گذشته در زندگي يهوديان اهميت يافته و رؤساي آنها داراي لقب «گائون» يا علامه و نابغه بودند. گائونِ شهرِ سورا، سرپرست تمام امور مذهبي يهوديان بود. همچنين هر چند ماه يك‌‌بار جلساتي متشكل از دانشمندان مناطق مختلف با رياست گائون تشكيل مي‌‌شد كه در آنجا بخشهايي از تلمود مورد بحث قرار مي‌‌گرفت.

يهوديان از تمام كشورها به گائون نامه نوشته، و درباره مسائل مذهبي و فتواهاي شرعي سؤال مي‌‌كردند. شماري از اين پرسش و پاسخها تا امروز محفوظ مانده‌‌اند كه داراي اهميت بسياري هستند؛ زيرا اين نامه‌ها بسياري از مسائل ديني را كه از زمان امورائيم تا آن روزگار مطرح شده بودند، روشن مي‌‌سازند.

* منابع قانوني حقوق يهودي 1- قبالا ( سنت از زمان موسي) 2- ميدراش (تفسير متن مقدس) 3- تقانا ( قانونگذاري ايجابي) و گزرا (حكم – دستور سلبي) 4- مينهاگ (عرف) 5- معسه (عمل – رويه) 6- سوارا ( نتيجه منطقي – عقل) * *** شولحان عاروخ حدود 500 سال پیش، عالم یهودی به نام ربي يوسف كارو، كتاب «شولحان عاروخ» يا «خوان گسترده» را انتشار داد و منظورش از نامگذاري فوق، آن بود كه همة قوانين را به شكلي ساده و قابل فهم تنظيم كرده و در دسترس مردم بگذارد. شولحان عاروخ را مي‌‌توان كتاب توضيح‌‌المسائل يا آيين نامة مذهبي دانست كه هر فرد با دانستن زبان عبري مي‌‌تواند به آن مراجعه كند و به آساني، موضوع مورد نظر و پاسخ پرسش خود را بيابد.

شولحان‌‌عاروخ از 4 قسمت يا جلد تشكيل شده است: 1- جلد اول: امور روزمره، بهداشت، براخاهاي مختلف، نمازهاي روزانه، روز مقدس شبات و ديگر اعياد و روزه‌‌هاي مذهبي 2- جلد دوم: ذبح شرعي، حلال و حرام خوراكيها (كشروت)، صدقه دادن، طهارت، بيماران و پزشكان، عزاداري و… 3- جلد سوم: ازدواج و طلاق و شرايط آنها 4- جلد چهارم: خريد و فروش، امانتها، امور مالي و دادگاهها. *** در دوره معبد اول، ما با يادآورى توفْسِه تورا (تورات آموختگان) روبه رو مى‏شويم كه در مطالعه و تفسير شريعت شركت داشتند. در آغاز دوره معبد دوم، زمانى كه عزراى كاتب بخشى از تورات را براى مردم قرائت مى‏كرد (445 ق.م) گروهى از لاويان كنار او مى‏ايستادند تا معناى كامل متن را شرح دهند.

عزراى كاهن و كاتب در ميان تمامى حكيمانى كه به مطالعه و شرح تورات و آموزش قوم يهود پرداختند، اولين نفرى است كه به نام، شناخته شده است. درباره او گفته‏اند كه «بر شريعت موسى كه خداوند خداى اسرائيل آن را داده بود، كاتبى هميشه آماده بود». (حزقيال 7:6). وظيفه‏اى كه او به دوش كشيد مأموريت تمامى اساتيدى شد كه پس از او آمدند: «چون‏كه عزرا دل خود را به طلب نمودن شريعت خداوند و به عمل آوردن آن و به تعليم دادن فرايض و احكام به بنى اسرائيل مهيا ساخته بود». (عزرا 7:10) از اين رو، او زمينه ساز و طليعه دوره كاتبان بى‏نام و نشان است؛ دوره‏اى كه در تاريخ يهودى به دوره كِنِست گِدولا (مجمع كبير) معروف است.

اين دوره كه تقريباً هم‏زمان با دوره حاكميت پارس بر سرزمين فلسطين (حدود 539 – 332 ق.م) است، به‏درستى وقايع‏نگارى نشده است. ماهيت مجمع كبير دقيقاً مشخص نيست. احتمال دارد كه نهادى ثابت با اختيارات قانون‏گذارى و اجرايى، يا صرفاً نامى عام براى تمامى دانشمندان دوره‏اى معيّن، بوده باشد. در واقع، به استثناى تعدادى اندك، اسامى حكيمان و شخصيت‏هاى برجسته اين دوره ناشناخته‏اند. اين ابرِ ابهام بر اعمال و فعاليت‏هاى اعضاى مجمع كبير نيز سايه افكنده است و چيزى از رفتار و روش‏هاى آنها در دست نيست.

اما از نظر فرهنگى و معنوى، اين دوره در تاريخ قوم يهود، دوره‏اى سرنوشت‏ساز و تعيين‏كننده بود و به يهوديت، چارچوب معنوى يگانه و كاملاً معيّنى داد كه برخلاف تغييرات و اصلاحات، طى قرن‏ها در سرزمين مقدس و در مناطق آوارگى پا برجا ماند. كار مجمع كبير با فعاليت‏هاى حكيمان آن دوره پيوند خورده بود؛ حكيمانى كه به لقب عمومى سُوفريم (كاتبان) معروف بودند و به گفته تلمود، به اين نام خوانده مى‏شدند؛ «زيرا آنها تمام حرف‏هاى تورات را شمرده بودند» (واژه سوفِر در عبرى، هم به معناى «نويسنده» است و هم به معناى «شمارشگر»). به اين جمله نبايد در قالب مفهوم محدود و لفظى آن نگاه كرد.

اعضاى مجمع كبير در حقيقت، نوشته‏هاى مقدس را جمع‏آورى كردند و درباره اين كه چه كتاب هايى بايد در كتاب مقدس، متن رسمى باشد و چه فصل‏هايى از هر يك از اين كتاب‏ها گزينش شود، تصميم گرفتند. شكل كنونى كتاب مقدس نتيجه كار آنهاست. تكميل كتاب مقدس يكى از بزرگ‏ترين طرح‏هاى مجمع كبير، و نشانه آغاز دوره حاكميت شريعت شفاهى بود. زمانى كه كار رسمى كردن كتاب مقدس به پايان رسيد و همه پذيرفتند كه كتاب مقدس، مرجع اصلى براى پايه‏ريزى زندگى قوم يهود باشد، كاتبان با وظيفه برقرارى نظم در [محتواى‏]شريعت شفاهى روبه رو شدند. مجموعه‏اى عظيم از دست مايه‏ها، كه در طى قرن‏ها روى هم انباشته شده بودند، گوناگون بودند؛ به صورتى كه تحصيل آن ميسور باشد، نبودند.

كاتبان ابتدا به مطالعه در سنت‏هاى شفاهى كه حاوى تفسيرها، آداب و سابقه‏هاى شرعى بودند پرداختند و دستاورد اصلى آنها، برقرارى رابطه ميان اين سنت‏ها و شريعتِ نوشته بود. همين كاتبان بودند كه روش‏هاى اصلى ميدراش هَلاخا (تفسير هَلاخايى) يعنى روش‏هاى آموختن و بيرون كشيدن هَلاخا از خود متون كتاب مقدس را متحول ساختند و به رفع تناقض‏هاى ظاهرى بين متون، تفسير گزاره‏هاى مبهم، و تحليل و حل مشكلات با تعمق در متن پرداختند. آنان هم‏چنين كوشيدند تا به راه‏هاى ايجاد نظم در ميان انبوه موضوع‏ها دست يابند، تا انتقال روشمند آنها را تسهيل كنند. مجمع كبير هم‏چنين، وظيفه صدور دستورعمل‏هاى بى‏شمار جديد را، براساس نيازى كه مطرح مى‏شد، برعهده داشت.

بايد يادآور شد كه جامعه يهوديان در يهوديه، در آغاز دوره معبد دوم از لحاظ تركيب [جمعيتى‏] و ساختار، تفاوت فراوانى با جامعه دوره معبد اول داشت. جمعيت يهوديه از گروهى از بازگشتگان از تبعيد بابلى و باقى‏مانده جمعيت بومى مقيم آن‏جا تشكيل مى‏شد. آثار تقسيم‏بندى‏هاى قديمى و قبيله‏اى با اين‏كه هنوز باقى بود، ديگر اهميت زيادى نداشت. املاك ديگر آن تقسيم‏بندى گذشته را نداشتند. كاهنان و لاويان نيز نمى‏توانستند در همه شهرهايى كه زمانى متعلق به آنها بود، ساكن شوند. حتى معبد، دقيقاً مطابق با نقشه معبد اول ساخته نشد و بسيارى از قسمت‏هاى آن را نداشت. برجسته‏ترين چيزى كه در معبد جديد وجود نداشت، تابوت عهد بود.

در مجموع، حكومت تغيير كرده بود؛ به جاى نظام پادشاهى كه در دوره معبد اول حاكميت داشت، اينك كانون قدرت سياسى به تدريج از نجيب زاده‏هاى نسل پادشاهى به كاهن اعظم و شوراى حكيمان كه بعدها به سنهِدرين مبدّل شد، در حال جابه‏جايى بود. تمام اين‏تحولات مستلزم صدها دستورعمل ومصوبه جديد براى تنظيم حيات فرهنگى ودينى بود. اين شيوه جديد زندگى در عين حال كه تغيير و پيشرفت را مورد توجه قرار داد، به قانون مدوّن موسوى نيز وفادار بود. عهد كبير (نگاه كنيد به نِحِميا باب‏9) – كه مى‏توان آن را اولين قانون اساسى جهان دانست – صرفاً يك اعلاميه تشريفاتى حاكى از ملزم بودن مردم به رعايت تمامى احكام تورات نبود، بلكه پذيرش بسيارى از دستورعمل‏ها و آداب ديگر را نيز اعلام مى‏داشت.

اعضاى مجمع كبير، اينك با وظيفه تهيه الگوهاى ثابت رفتارى در بسيارى از حوزه‏ها روبه‏رو بودند، كه پيش از اين به تشخيص افراد، واگذار شده بود. بر اين اساس، آنان آيين عبادى منظمى را به وجود آوردند. شِمُونِه عِسرِه (بركت‏هاى هجده‏گانه) دعاى اصلى آيين عبادى يهودى تا زمان حاضر، مانند دعاهاى ديگر و آداب مختلف، در اصل، ساخته مجمع كبير است. كاتبان به مسائل ايمانى نيز توجه داشته‏اند. مى‏توان مدعى شد كه در ايام باستان و حتى در دوره معبد اول، هيچ تقرير دقيقى از اين موضوع‏ها وجود نداشت و آنها به عنوان بخشى از سنت عمومى، بدون تأكيدى خاص، از يك دوره به دوره‏اى ديگر منتقل مى‏شدند. با وجود اين، انبيا و مكاتب نبوى، يا به گفته كتاب مقدس، پسران انبيا كانون‏هاى مطالعه و تأمل بودند.

اما در دوره مجمع كبير، نبوت خاتمه يافت و نهاد ياد شده با وظيفه‏اى ديگر، [يعنى‏] انتقال ميراث معنوى انبيا به نسل جديد، روبه رو شد. بخش‏هايى از اين ميراث معنوى در آيين عبادى و دعاهايى كه كاتبان نوشته‏اند، جاى گرفت و جنبه‏هايى از آن نيز در تفسيرهاى شريعت مكتوب منعكس شد. بخش‏هاى ديگر اين ميراث كه سرشتى عرفانى داشت، درقالب درس‏هاى جداگانه و تا حدى به طور سرى و مخفيانه، تدريس مى‏شد وبعداً درموضوع مَعَسِه بِرِشيت (قانون‏خلقت) ومَعَسِه‏مِركاوا (تدبير الهى) كه بخش آخر از آيين قَبالا را تشكيل مى‏دادند، وارد شد. بنابراين، دوره معبد دوم دوره‏اى بود كه پايه‏هاى شريعت يهودى بنا شد و چهره معنوى قوم يهود براى قرن‏هاى آينده قالب گرفت. گمنامى حكيمان اين دوره نشان مى‏دهد كه آنان به اتفاقِ هم فعاليت مى‏كردند.

هدف آنها دست‏يابى به نتايج مورد قبول عموم، با تصويب مرجعيت عالى روحانى جامعه (مجمع كبير يا سنهدرين، معروف به شوراى هفتاد و يك نفره مهتران) بود. اين دوره با اين كه مشكلات خاص خود را داشت، در مجموع، دوره‏اى بى‏دغدغه بود كه در آن تحولات تدريجى و خوش‏ساختى واقع شد كه دنياى يهود را براى خيزش‏هاى اجتماعى آينده آماده مى‏ساخت. * حتى پيش از آن‏كه تلمود كامل شود، كاملاً روشن بود كه اين اثر در آينده، متن اصلى و منبع اوليه شريعت يهود خواهد شد. در حقيقت، تلمود آخرين كتاب در ميان منابع اصيل و مهم ادبيات يهودى است؛ چون آثارى كه پس از آن نوشته شده‏اند تا حد زيادى بر آن تكيه دارند و حجيت خود را از آن كسب مى‏كنند و هر زمان كه لازم باشد براى توضيح مسائل نظرى و عملى به آن مراجعه مى‏نمايند.

نسخه‏هايى از تلمود يا رساله‏هاى مجزايى از آن به تمام جوامع يهودى، از جمله دورترين مهاجرنشين‏ها در آسيا، افريقا و اروپا رسيد. اما از همان ابتدا، مطالعه تلمود حتى براى با استعدادترين عالمان، دشوار بود. تدوين غيرروشمند تلمود موجب شد كه فهم هر بخش از آن مستلزم سطح خاصى از شناخت قبلى باشد و پيشينه يا ريشه مفاهيم، هميشه به روشنى تبيين نشود. مطالب اين كتاب از آن جا كه منعكس‏كننده يك شيوه خاص زندگى و دربردارنده مباحثى است كه در آموزشگاه‏هاى بابل مطرح مى‏شد، گاهى براى طلاب ديگر كشورها يا عصرها فاقد انسجام يا ناقص به نظر مى‏رسيد. زبان نيز مشكلاتى را پديد آورده بود؛ گويش نامأنوس آرامى عبرى كه زبان نوشتارى تلمود است تا چندين نسل، گويش يهوديان بابل باقى ماند.

اما در كشورهاى ديگر، يهوديان با گرايش‏هاى بومى خودشان سخن مى‏گفتند. حتى در بابل، زبان آرامى سرانجام با زبان عربى، كه فاتحان مسلمان در اواسط قرن هفتم رواج دادند، درآميخت. بر اين اساس، عالمان مناطق مختلف يهودى، در جوامع مذهبى مناطق آوارگى (گالوت)، در زمينه مطالعات با مشكلاتى روبه‏رو شدند و احساس كردند كه براى رفع مشكلات بايد به تفسيرهاى تلمودى مراجعه كنند. مراجع واقعى و توانا براى تبيين هرچه بهتر مسائل، رؤساى آموزشگاه‏هاى بابلى بزرگ سُورا و پومْبِديتا بودند. اين عالمان در ابتدا به گائون (كه در اصل، به معناى رئيس يك آموزشگاه بزرگ بود، اما به‏خاطر كاربرد غيردقيق در طول چند صد سال، معنايش دگرگون شد) شهرت داشتند. اينان وارثان اِمُورائيم، و از اين‏رو، منبع اوليه براى تفسير تلمود بودند.

گائون‏ها به تدريس تلمود، مطابق با سنت اِمُورايى ادامه دادند. در اوج كاميابى آنان، شاگردانى از سراسر مناطق آوارگى براى شنيدن سخنان ايشان گردهم آمدند؛ اما نفوذ آنها در سراسر جهان يهودى‏نشين، در مجموعه‏هاى پاسخ‏هاى شرعى تجسم يافته بود، كه تنها بقاياى ناچيزى از آن برجا مانده است. بيشتر سؤال‏هاى اين جوامع درباره هَلاخاى عملى بود؛ با اين حال، پرسش‏هايى نيز درباره مسائل نظرى مطرح مى‏شد. گائون‏ها در نامه‏هايى كه براى پاسخ به اين پرسش‏ها مى‏نوشتند واژه‏ها و اصطلاح‏هاى دشوار را توضيح مى‏دادند و به شرح كاملى از موضوع‏ها (سوگيُوت) مى‏پرداختند. اين نامه‏ها اولين تفسيرهاى تلمود را پديد آوردند كه تنها در پاسخ به يك نياز تدوين شده بودند و از اين‏رو، نه كامل بودند و نه روش مشخصى داشتند.

تنها آخرين نفر از گائون‏ها بود كه تفسيرى را بر تمامى بخش‏هاى تلمود تأليف كرد كه آن نيز عمدتاً دربردارنده تفسير واژه‏ها يا عبارات دشوار بود. آثار مكتوب گائونى اغلب در مورد احكام هَلاخايى و استنتاج‏هاى عملى‏اى است كه مى‏شد از متن تلمود استخراج كرد. نياز به تفسيرى جامع‏تر بر تلمود هنگامى بيشتر نمايان شد كه رابطه با گائون‏ها به دلايل مختلف سياسى ضعيف گرديد. امپراتورى بزرگ اسلامى به چند پادشاهى رقيب تجزيه شد كه دسترسى‏شان به يكديگر، اغلب آسان نبود. اهميت بغداد، دارالخلافه مسلمين، (و زادگاه آموزشگاه‏هاى بزرگ)، رو به افول نهاد و خيزش‏هاى اجتماعى گوناگون، سرانجام به تعطيلى اين نهادها و پايان دوره گائون‏ها منتهى شد.

بعضى از جوامع يهودى، مانند يهوديان اروپا هرگز موفق نشدند كه تماس منظمى با گائون‏ها برقرار سازند؛ از اين رو مجبور بودند كه از نظر فرهنگى و معنوى، مستقل عمل كنند. از زمان رو به افول نهادن مركز بابلى در قرن دوازدهم، دو مركز مهم يهودى در جاهاى ديگر پا گرفت؛ يكى در مغرب (شمال آفريقا و اسپانيا) و ديگرى در اروپا (ايتاليا، فرانسه و آلمان). اين دو مركز، به ترتيب، هسته اصلى گسترش دو سنت سفارادى و اشكنازى را بنياد نهادند كه از همان آغاز، از جهات مختلف با هم تفاوت داشتند. مركز آفريقايى – ايبِريايى سنت يهوديان بابلى را پيشيه خويش ساخت. اين مركز تحت حاكميت امپراتورى مسلمين نيز قرار داشت. زبان اين مركز، عربى و در مقابل نفوذ فرهنگ عربى، بى‏دفاع بود و روابط نزديك خود را با گائون‏ها ادامه مى‏داد.

هزاران پاسخ شرعى، نامه و كتاب از بابل به كشورهاى شمال آفريقا فرستاده مى‏شد تا يهوديان آن سرزمين را راهنمايى كند. از سوى ديگر، يهوديان بيشتر بخش‏هاى اروپاى غربى (از طريق يونان و ايتاليا) با فلسطين رابطه داشتند و بخش بزرگى از آيين مذهبى و نيز اصول عقايد خود را از فلسطين اقتباس كردند. يهوديان كشورهاى اسلامى به شدت از فلسفه، دانش، شعر و زبان عربى، كه در آن زمان در اوج شكوفايى بود، تأثير پذيرفتند. در مقابل، اروپاى آن زمان در غفلت و تاريكى «عصر ظلمت»(6) غرق بود و يهوديان آن‏جا چيزى از فرهنگ كشورهاى ميزبان كسب نكردند. آنها مجبور بودند كه بدون كمك نهادهاى آموزشى بزرگ و دوردست يهودى، تقريباً تمامى زندگى معنوى خويش را خود سامان دهند.

از اين‏رو، تعجبى ندارد اگر دو مكتب موازى در تفسير تلمودى، يعنى سفارادى و اشكنازى، ظهور نمودند. راشى با تكيه بر تجربه‏هايى كه به همراه شاگردان بى‏شمارش به‏دست آورد، براى روزآمد كردن تفسيرهايى كه بر بخش‏هاى خاصى از تلمود نوشته بود، ويرايش‏هاى مختلفى از آن ارائه داد. با اين‏كه در طى قرن‏ها، دانشمندان جزئيات مختلفى [از اين تفسير] را مورد نقد قرار داده و تفسيرهاى خود را مطرح كرده‏اند، همگى بر اين‏كه اثر راشى تفسيرى مهم و اساسى از تلمود باقى مى‏ماند اتفاق نظر داشتند. نسخه‏هاى بسيارى از اين اثر در زمان زندگى راشى، گاهى نه به شكل كتاب، كه در قالب قونْتِرِسيم (رساله‏هاى مستقل) انتشار يافت و به همين خاطر، تفسير او را پروش هَقونْتِرِس (تفسير رساله‏اى) ناميده‏اند.

تفسيرهايى كه او بر بخش‏هاى مختلف تلمود بابلى نوشت، با مرگش ناتمام ماند و پس از آن، شاگردان وى آن را تكميل كردند. او از خويش پسرى نداشت، اما سه برادرزن، و نيز نوه‏ها و نبيره‏هايش دودمان تحسين برانگيزى را در تاريخ بنيان نهادند كه همگى در گردآورى اضافه‏ها و خلاصه‏هاى اين اثر تفسيرىِ تلمود به شكل‏هاى مختلف مشاركت داشتند. اين اضافه‏ها را توسافوت (ضمايم) مى‏نامند. علت اين نام‏گذارى اين است كه بَعَلِه توسافوت (گردآورندگان ضمايم) معتقد بودند كه صرفاً اضافاتى را به اثرى كه از قبل كامل بوده است، افزوده‏اند. توسافوت در شكل كنونى‏اش، آثارى پراكنده از نويسندگان متعدد نيست، بلكه اثرى جمعى است كه دانشمندان فرانسه و آلمان، در طى دو قرن دوازدهم و سيزدهم، آفريده‏اند.

بعضى از تفسيرها، پرسش‏ها و توضيحات با نام نويسنده آنها و بقيه بدون ذكر نام، به عنوان آخرين دستاورد بحث‏هاى آموزشگاه‏هاى مختلف و يا تلخيصى به دست آمده از تدوينى جديد، نقل شده‏اند. با اين‏كه بَعَلِه توسافوت به تفسير تمامى بخش‏هاى تلمود نپرداختند، مطالعه تلمود بدون در نظر گرفتن تفسيرهاى آنان درباره موضوع، غيرممكن است. آنان از طريق يك كار تحليلى پردامنه و متنوع، كه به خاطر برخوردارى از ويژگى غيرمتعارفِ نقادانه بودن از ديگر كارها متمايز بود، درباره ديگر روش‏هاى تفسير تلمود به قضاوت نشستند. حتى جديدترين تحقيق درباره تلمود با وجود روى‏كرد علمى و روشمند آن، تنها توضيح و بسط عقايدى است كه توسافوت‏نويسان، براى نخستين بار به آن پرداختند. * عالم چه كسى است؟

هر فرهنگى نخبگان خاص‏خود را دارد كه مظهر كمال مطلوبى هستند كه ديگران تلاش مى‏كنند تا از آنها تقليد نموده، به مقام آنان نايل آيند. بدون شك در فرهنگ يهودى، حاخام‏ها يعنى تَلْميدِه حَخامييم (در لغت، به معناى شاگردان خِرَد) اين طبقه نخبه را تشكيل مى‏دهند. هر انسان يهودى تحقق اين كمال مطلوب را در سر مى‏پروراند واگر خود فاقد صلاحيت براى آن باشد، اين رؤيا را به فرزندانش منتقل مى‏كند. عالمان هميشه از جايگاه شاخص و برجسته نخبگانِ مقبول، يعنى كسانى كه در تمام زمينه‏ها داراى مزيت و برترى هستند، برخوردار بوده‏اند. در بيشتر دوره‏ها دانش‏آموختگان در جامعه يهودى حاكميت داشتند و رهبران جامعه از ميان بهترين عالمان انتخاب مى‏شدند.

حتى زمانى كه ديگر عناصر جامعه نفوذ قابل توجهى اعمال مى‏كردند، باز اين عالمان بودند كه تا حد زيادى بر جامعه سلطه و نفوذ داشتند. جمله «برترين افراد قوم» يك آريستوكراسى [= اشراف‏سالارى‏] در صحيح‏ترين مفهوم آن بود. عالمان هميشه ديگران را به مطالعه، و در نتيجه به كسب درجات خودشان تشويق مى‏كردند و هيچ‏گاه طبقه بسته‏اى كه براى ديگران غير قابل نفوذ باشد، براى خود نساختند؛ چرا كه تنها شرط ورود به اين جرگه را توانايى فرد در فراگيرى علوم مى‏دانستند. عالمان هرگز از انحصار طرفدارى نكرده‏اند و طى قرن‏ها، مراتب علمى آنها را فرزندان ذكورِ پدرانى فقير حفظ كرده‏اند كه از موهبتى خداداد برخوردار بوده‏اند.

در تلمود، تنى چند از حكيمان با ناراحتى از اين نكته سخن گفته‏اند كه «هيچ عالمى نيست كه عالمى را در دامان خود پرورش داده باشد». و در اين باره توضيحى بيان كرده‏اند: مردم دانستند كه «دانش موروثى نيست»؛ چون پسران عالمان، با وجودِ داشتن زمينه‏هاى خانوادگى، اغلب چيزى براى ارائه نداشتند، در حالى كه به پسران فقيران عوام نبايد به ديده تحقير نگريست؛ «چرا كه دانش از آنها بروز مى‏كند». در حقيقت، اين بدان معنا نيست كه خانواده‏هاى متشخصى وجود نداشتند كه علم و دانش در آنها از پدر به پسر منتقل شود (مانند فرزندانِ بزرگانِ خاندان هيلل)، يا فضل و برترى علمى در ميان آنها تا چندين نسل باقى بماند (بهترين نمونه از اين دست، خانواده راشى است).

اما [نكته اين‏جاست كه‏] آنان اين جايگاه را نه با [تلاش براى كسب‏] مرتبت اجتماعى، بلكه از طريق ارث به دست آورده بودند. همين تجربه علم‏آموزى ناب در خانواده‏هاى ديگر نيز انجام گرفت؛ هر چند كه به لحاظ اجتماعى از خانواده‏هاى سطح پايين جامعه بودند. كسانى چون ربى عقيوا، كه در سنين بالا به تحصيل پرداخت و سرانجام به بالاترين مراتب علمى و تحصيلى نايل آمد، بسيار نادرند. زيرا هر كودكى كه استعداد علم‏آموزى از خود نشان مى‏داد از سوى جامعه حمايت مى‏شد و مجبور نبود تا رسيدن به سن بلوغ، تحصيلاتش را به تأخير اندازد. بيشتر حكيمان تلمودى با تلاش‏هاى شخصى خود پيشرفت كردند و از سوابق خانوادگى بهره‏مند نبودند.

ويژگى باز بودن ورودى اين قشر، خود ابزارى قدرتمند بود كه افراد شايسته را قادر مى‏ساخت تا به تحصيل پرداخته، استعدادهاى خود را شكوفا سازند. هر كسى آرزو داشت كه در نهايت، عالم شود و تمام كسانى كه به دستاوردهاى باعظمت و تحسين‏برانگيزى نايل آمدند، خودشان را در زمره قشر برتر مى‏پنداشتند؛ كه اين خود، آريستوكراسى واقعى بود. چگونه مى‏توان تعريفى از يك عالم بيان كرد؟ اولين و مهم‏ترين ضابطه اين است كه او بايد صلاحيت لازم براى يادگيرى و فهم تورات را داشته باشد؛ شرطى كه مستلزم توانايى فكرى در بالاترين سطح ممكن است. اما اين تنها يك جنبه از جهان‏بينى بنيادين عالِم است. براى عالم تنها علم و زيركى كافى نيست، بلكه او بايد انسانى نجيب و برخوردار از ويژگى‏هاى معنوى و انسان‏دوستانه باشد.

كسى را كه كردار او با نظراتش سازگار نيست – چه به خاطر ضعف در اخلاقيات و چه به اين دليل كه احكام شرعى را دقيقاً رعايت نمى‏كند – نمى‏توان عالمى حقيقى خواند و از اين‏رو، او بدتر از يك انسان جاهل است. حكيمان، خود گفته‏اند: «خطاهاى عمدى انسان بى‏سواد غيرعمدى تلقى مى‏شود، در حالى كه اشتباهات غيرعمدى عالمان عمدى به حساب مى‏آيد». تنها وعظ كردن براى عالم كافى نيست؛ او بايد خود نيز به آنچه به آن فرامى‏خواند عمل كند و اگر ميان گفتار و رفتارش ناهماهنگى باشد، نمى‏توان او را عالم خواند. علاوه بر اينها، از فرد باسواد انتظار مى‏رود كه در پرتو نور علم خود زندگى كند. بنابراين، تمام اعمال و گفتار او خود، پديدآورنده تورات است.

درباره عالمى كه دچار لغزش مى‏شود، گفته‏اند: «تورات او صرفاً از حمايت لبانش برخوردار است». چون تورات حقيقى، همان‏گونه كه در مطالعه و تحقيق انعكاس مى‏يابد، در رفتار فردى نيز بايد منعكس شود. اين مقررات صرفاً قواعد و مقررات اخلاقى انتزاعى نيستند، بلكه از احكام هَلاخايى كاملاً كاربردى و عملى به شمار مى‏آيند. تدوين‏كنندگان [تلمود] خود را اين‏گونه مى‏ديدند و فرمان دادند كه هر فردى – هر اندازه عالم و داراى فضل – كه رفتار و كردارش نكوهيده باشد، نبايد به خاطر علم و دانشش مورد احترام قرار گيرد، بلكه بايد او را محكوم كرد و خوار و حقيرش شمرد. در تلمود، اغلب از مجازات و تنبيه يا تبعيد دانش‏آموختگانى كه داراى خصلتى شبهه‏انگيز بودند، سخن به ميان آمده است.

بنابراين، تحصيل و يادگيرى تنها يك ميزان عقلى نيست، بلكه تمام شخصيت متعلم را دربرمى‏گيرد. انسانى كه مى‏رود تا به نمادى از تورات مبدّل شود، تمام جوهره او هم‏معنا و مترادف با تورات مى‏شود. بر اين اساس، ما مى‏توانيم اشتياقى را كه براى مطالعه و تحقيق در اعمال و گفتارهاى عالمان وجود دارد، درك كنيم و با در نظر گرفتن اين فرض كلى كه هر آنچه عالمان انجام مى‏دهند يا بر زبان مى‏آورند مى‏تواند راهنمايى براى ديگران باشد، از آنها درس بگيريم.

درباره فضايل عالمان، توصيفى بهتر از آنچه بِرَيْتا گفته است، وجود ندارد: تورات بزرگ‏تر از مقام كاهنى يا پادشاهى است؛ چرا كه پادشاهى نياز به سى خصلت دارد و مقام كاهنى مستلزم بيست و چهار خصلت است، در حالى كه تورات چهل و هشت خصلت را مى‏طلبد: تحصيل شنيدارى، تلفظ واضح، درك و بصيرت قلبى، صلابت، وقار، بردبارى، شادابى، خدمت كردن به حكيمان، جذب افراد به مدارس علمى، مباحثه با شاگردان، متانت، علم به كتاب مقدس و ميشنا، اعتدال در معاملات، اعتدال در برقرارى ارتباط با دنيا، اعتدال در لذت و خواب و گفتار و خنديدن و داشتن شكيبايى، داشتن قلب پاك، اعتقاد از روى خرد، پذيرش توبيخ، شناخت جايگاه و موقعيت خود و اين‏كه براى گفته‏هاى خود حد و حصرى قائل شود، ادعاى فضل نكند، دوست‏داشتنى باشد، به قادر متعال عشق بورزد، به آدميان محبت كند، عدالت، صداقت و نكوهش را دوست بدارد، از فخرفروشى بپرهيزد، به دانش خود نبالد، در صدور رأى شعف و شادى به او دست ندهد، در شرايط و الزامات با ديگران مدارا كند، با رفيق خود رفتار مناسب داشته باشد، حقيقت را به او بنماياند، او را به سوى صلح و دوستى رهنمون شود، در مطالعاتش به تأليف روى آورد، بپرسد، پاسخ دهد، بشنود و به آن بيفزايد، به قصد تدريس بياموزد، به قصد عمل كردن فراگيرد، خود را هر چه بيشتر خردمند سازد، در سخنرانى‏هايش كاملاً هوشيار باشد، در نقل قول‏ها، نام گوينده يا مؤلف را ذكر كند.

اين فهرست به‏وضوح نشان مى‏دهد كه يك‏عالم بايد داراى شخصيتى جامع باشد. هنگامى كه از احكام سخت و شديدى كه درباره عالمان صادر شده است آگاهى مى‏يابيم، مى‏توانيم خصلت‏هايى را كه عالمان به هم‏رديفان خود نسبت داده‏اند نيز درك كنيم. عالم صرفاً انسانى نيست كه دانش اندوخته باشد، بلكه اوتجسم خود تورات نيز هست. احترام به‏عالم احترام به تورات است و عالم اين را آموخته است كه «از ربى خود بترسد، همان‏گونه كه از خدا مى‏ترسد». حتى در نگاهى خوش‏بينانه، عالم شايسته همان احترام و محبتى است كه خداوند سزاوار آن است. آورده‏اند: «در اين زمان هر كس كه مى‏خواهد اولين ثمره درختان را تقديم درگاه خداوند كند، بايد هديه‏اى از آن پيش‏كش عالم نمايد».

البته بسيارى از عالمان براى فرار از پذيرفتن هدايا بهانه‏هاى مختلف مى‏آوردند و آنهايى هم كه مى‏پذيرفتند، شرط مى‏كردند كه هدايا بايد كوچك و نمادين باشند. اين مرتبه از ويژگى اخلاقى كه از عالمان انتظار مى‏رود، به هيچ‏روى از ميزان انتظارات فكرى و عقلانى‏اى كه اساس فضل و دانش ايشان را تشكيل مى‏دهد، نمى‏كاهد. عالِم بايد بيش از هر چيز، در تورات خبره باشد؛ اما دراين‏جا نيز محدوديت‏هاى كاملاً مشخصى وجوددارد. كسى را كه در كتاب مقدس يا حتى در كتاب مقدس و ميشنا خبره است، هنوز نمى‏توان عالم دانست؛ براى كسب اين عنوان او بايد تلمود را نيز بشناسد.

حتى طلبه‏اى كه از شناختى ژرف از منابع برخوردار است، تا وقتى كه از [محضر] «عالمان‏خبره» بهره‏نبرده‏باشد وروش‏هاى مختلف تحصيلى‏را كه عمدتاً مبتنى برمطالعه گِمارا هستند فرانگرفته باشد، عالِم حقيقى نمى‏شود. خود تلمود وجود طبقات گوناگون عالمان را، كه بر اساس شخصيت و روش‏هاى مطالعه‏شان طبقه‏بندى شده‏اند، به رسميت مى‏شناسد. بعضى از آنها از لحاظ فضل بالاتر از همه هستند و برخى ديگر به شدت تيزهوش، دسته‏اى متخصص در پيلپول يا قياسات منطقى، گروهى در بحث كردن برتر، اما در دست‏يابى به نتايج علمى از آن بحث‏ها ناتوان، و بعضى در صدور احكام استنباطى توانمند، اما در ديگر زمينه‏ها ضعيف هستند. با اين همه، چندين خصلت اساسى هست كه مجهز بودن به آنها براى همه عالمان و روش‏هاى مطالعه‏شان لازم شمرده شده است.

فردى كه داراى دانش شفاهى تخصصى درباره تمام تلمود است، بدون شك از ابزار بسيار مهمى براى آموختن برخوردار است، اما اين امر به خودى خود او را در طبقه عالمان ممتاز قرار نمى‏دهد. هم‏چنين فراست و تيزهوشى فوق‏العاده و ذكاوت در طرح پرسش‏ها، هميشه صفات متمايزكننده عالمان نيستند. مطلوب آن است كه عالم با ميزان معيّنى از دانش‏هاى بنيادين آشنايى داشته باشد؛ چرا كه بدون داشتن چنين دانشى قادر به حل مسائل ژرف‏تر نخواهد بود و تنها مى‏تواند در گمانه‏زنى‏هاى خشك و خالى وارد شود. از سوى ديگر، طلبه‏اى كه تلمود مى‏آموزد بايد بتواند روش‏هاى مطالعه و تحقيق را تحليل كند تا به درك كامل آن دست يابد.

علاوه بر اين، او بايد از توانايى ويژه‏اى براى دست‏اندازى به مسائل تلمودى برخوردار باشد و بتواند آنها را در همان سياق كلام درك كند. اين استعداد بى‏بديل، بدون شك به توانايى‏هاى فكرى عام وابسته است، اما به مهارت و چيره‏دستى ذهنى شباهتى ندارد. هم‏چنين ممكن است كسى توانايى فهم مسائلى را كه ديگرى براى او شرح مى‏دهد داشته باشد، اما نتواند به طور مستقل و بى‏نياز از غير، به مراحل بالاى دانش‏اندوزى دست يابد. عالم حقيقى مى‏تواند خود را با حكيمان تلمودى و روش‏هاى آنها برابر و همسان سازد و به دنياى خاص آنان وارد شود. در اين جا نقطه‏اى وجود دارد كه در آن، مى‏توان ميان فردى كه تنها توان تحصيلات در حد متوسط را دارد و كسى كه قادر است به عالمى بزرگ مبدل شود، تفاوت گذاشت.

هر انسان بااستعدادى مى‏تواند متن تورات را بفهمد و با مقدارى تلاش كه مستلزم مطالعه كمى و كيفى است، مستقلاً و بدون نياز به ديگرى، آموختن را پى‏گيرد. اما اين، همان جايى است كه مرزهاى جداكننده ترسيم شده‏اند. استعداد فراگيرى تلمود تا حدودى شبيه به توانايى هنرى است: هر كسى كه داراى ذوق و علاقه ذاتى به هنر باشد، هنرمندى معمولى، و اگر اندكى حاذق‏تر باشد، هنرمندى خلاق مى‏شود؛ اما بزرگى به داشتن مهارت‏هاى خاص بستگى دارد؛ چيزى كه در قلمروهاى ديگر، نبوغ هنرى ناميده مى‏شود. مراتب بالاترِ تحصيلات تلمودى جز با تلاش‏هاى پرمشقت، دست‏يافتنى نيست و دست‏رسى به آنها به ويژگى‏هاى فردى بستگى دارد.

همواره تعدادى طلبه برجسته وجود دارند كه نه تنها مى‏توانند بدون هيچ‏گونه تلاشى به درك زيبايى ساختار فكرى تلمود نايل آيند، بلكه قادرند در شكل‏دهى آن نيز مشاركت فعال داشته باشند. تلمود از اين نظر كه هيچ طلبه‏اى نمى‏تواند بدون مشاركت فعال در فرايندهاى مولد، كاملاً بر آن چيره شود، اثرى منحصر به فرد است. هر آن كس كه در اين مسير پا مى‏نهد، بايد از عهده پرسش و پاسخ‏ها برآيد و به طور غريزى بفهمد كه چگونه موضوعى متحول خواهد شد و در هر لحظه آماده باشد تا بحث را به سمت و سوى خاصى براند. بنابراين، يك عالم حقيقى هميشه جزئى از تلمود است؛ و خود، به واسطه مطالعه و نوآورى‏هايش در حال آفريدن است.

اين‏كه طبق مقررات، هر عالمى نه تنها بايد به مطالعه بپردازد، كه بايد تفاسير جديدى نيز بيان كند، از دليل خوبى برخوردار است؛ چرا كه او وقتى كه چيز جديدى را به وجود مى‏آورد، بر درك خود از منبع مى‏افزايد و به فردى توانا در استمرار بخشيدن به آن مبدّل مى‏گردد. البته هر عالمى قادر نيست كه تفسيرى مستقل بيان كند؛ عالم منفردى كه كشفيات خاص خود را انجام مى‏دهد، در بسيارى از مواقع به اين نتيجه مى‏رسد كه ديدگاه‏هاى او را عالمان نسل پيشين ثبت كرده‏اند. اما برخلاف ديگر قلمروهاى دانش، تحقيقات تلمودى بر اين نكته كه تفاسير بايد اصيل و بديع باشند، پاى نمى‏فشارد. تقريباً هر عالمى تلاش دارد تا اثبات كند كه هيچ‏كدام از كشفيات او تازه و جديد نيستند و همه آنها به طور تلويحى در اظهارات عالمان پيش از او آمده‏اند.

براى يك عالم هيچ افتخارى بزرگ‏تر از آن نيست كه دريابد فكرى كه او در سر دارد، توسط كسان ديگرى پيش از او تقرير يافته است؛ چون كه اين سنخيت فكرى با علماى گذشته نشان از آن دارد كه روش‏هاى مطالعه او از حد و مرزهاى دانش حقيقى تجاوز نكرده است و در راستاى همان روش فكرى تلمودى قرار دارد. هدف از اين گفته تلمود كه «هر چيز جديدى كه يك عالم برجسته خلق مى‏كند پيش از او توسط موسى بر كوه سينا گفته شده است»، دلسرد كردن عالم نيست، بلكه تأكيدى است بر اين‏كه همه نوآورى‏ها بخش تفكيك‏ناپذيرى از خود تورات هستند و تنها كارى كه بايد انجام داد، كشف آنهاست.

در اين‏جا نيز مطالعه تورات با روش‏هاى علوم تجربى صورت مى‏گيرد؛ كسى كه در ماهيت امور دنيوى به تحقيق مى‏پردازد احساس مى‏كند كه چيز جديدى نمى‏آفريند، بلكه پرده از روى واقعيت موجود برمى‏دارد. همين امر درباره عالم تلمودى كه تلاشش را صرف كشف تحول و تأكيد بر ابعادى مى‏نمايد كه از قبل در تلمود موجود بوده است، نيز صدق مى‏كند. علاقه درونى‏اى كه عالمان بزرگ در طول قرن‏ها براى يافتن شباهت‏هايى ميان نظريه‏هاى خود و ديگر عالمان داشتند، در اين بيان ظهور يافته است: «حمد و سپاس خداى را كه توانستم نظرى را كه شبيه به ديدگاه عالمان بزرگ است بيان كنم». بنابراين، نوآورى و استنباط، مكمل يكديگر هستند نه متعارض با هم؛ و هر عالمى به شيوه خاص خود، كوشش مى‏كند تا به «تورات نازل شده در كوه سينا» دست يابد.

Copyright 2004 - 2026, iid.org.ir, All Rights Reserved