کزازی در نشست موسسه گفت‌وگوی ادیان؛‌ همه‌ی آموزه‌های دینی در واژه‌ی خداجویی می‌گنجد

میر جلال‌الدین کزازی، محقق، پژوهشگر، شاعر و نویسنده در سخنانی در چهل‌ودومین جلسه سخنرانی عملی ماهانه موسسه گفت‌وگوی ادیان اظهار داشت: ‌اگر کسی از من بپرسد همه‌ی آموزه‌‌های دینی به ویژه آموزه‌های عرفانی نهان‌گرایانه چگونه می‌تواند در دو واژه بگنجد که سرشت و ساختار و گوهر و گونه‌ی آنها را به شایستگی نشان بدهد من بی‌هیچ درنگ دو واژه‌ی «خداجویی» را به کار خواهم برد.

به گزارش موسسه گفت‌وگوی ادیان در این نشست که به مناسبت فرا رسیدن روز بزرگداشت عطار نیشابوری با عنوان «عطار؛ پیری و پیشوائی معنوی» و با حضور سید محمد علی ابطحی، رییس این موسسه، جمعی از اقلیت‌های دینی، دانشجویان و علاقه‌مندان برگزار شد، به بررسی موضوع پیشوایی دینی در شعر عطار پرداخت. وی عطار را یکی از پیران بزرگ درویش و یکی از پیشوایان نامدار در آموزه‌ها و ورزه‌های خداجویانه و خداخویانه خواند و اظهار داشت:‌ هر که گام در راه می‌نهد و گریوه‌ها و پرتگاهها و دشواری‌ها و تنگناهایی را که در راه شناخت خداوند نهفته است پس پشت می‌نهد خداجوست اما نزد رازآشنایان نهان‌دانان و مردان راه این مساله با خداجویی پایان نمی‌پذیرد. کزازی گفت:‌ خداجویی می‌باید به خداخویی بیانجامد. آرمان درویش رهرو خداخوی شدن است و او هنگامی آنچه را می‌جوید خواهد یافت که خویی خدایانه یافته باشد. وی افزود: عطار این نکته نغز را به شیواترین شیوه در شاهکار خویش داستان مرغان یا منطق الطیر بازنموده است. این محقق و نویسنده اظهار داشت:‌ در پیکره‌ی این داستان مرغان بسیار بند را می‌درند و دام را در هم می‌شکنند به رهایی دست می‌یابند به آگاهی نخستین ناگزیر می‌رسند که آگاهی از بند و گرفتاریست و بر آن سر می افتند که سامان خویش سیمرغ را بجویند. پس به پیروی هدهد که نماد پیری و پیشوایی است جویه‌ و پویه‌ی پرشور و تب‌آلوده‌ی خویش را می‌آغازاند. وی افزود: هزاران هزار مرغ، شیفته، سودازده، ناشکیب، بال می‌گشایند و به پرواز در مي‌آیند تا سرانجام به قاف برسند که آشیانه و کاشانه‌ی سیمرغ است اما از این هزاران هزار مرغ بسیاری در میانه‌ی راه می‌مانند چرا که به راستی خداجوی نبوده‌اند. آنها می‌پنداشتند که خدا را می‌جویند اما یکی زر پرست است دیگری سودازده‌ی گوهر و سنگهای گرانبها، آن سومین شیفته‌ی فرمان‌رانی است، آن چهارمین سخت پایبند به پاکیزگی و آن پنچمین به پندارهای بی‌پایه دل خوش کرده است. کزازی گفت:‌ سرانجام از آن مایه مرغان ۳۰ مرغ به قاف می‌رسند و به سیمرغ و عطار که استادیست در سخن پارسی با بازی‌ای بهینه با واژگان بیان می‌کند که آن ۳۰ مرغ هنگامیکه در سیمرغ می‌نگرند خود را می‌بینند و آنچه را تب‌آلوده در جهان بیرون می‌جسته‌اند، سرانجام در درون خود می‌یابند. وی با بیان اینکه هدهد در فرهنگ ما نماد پیری و پیشوائی است، اظهار داشت:‌ رهرو را از پیر و پیشوا و راهنمون گزیری نیست. کزازی با اشاره به این مصرع «طی این مرحله بی‌همرهی خضر مکن» افزود:‌ از دید نمادشناسی درویشی خضر و هدهد هر دو نماد پیری و پیشوایی‌اند و از همین روست که درباره‌ی خضر چند و چون هست. این محقق با بررسی ارتباط پیر و پیرو اظهار داشت: از نگاهی بسیار فراخ می‌توانم گفت که پیری و پیروی به پیوندی می‌ماند که خواب‌انگیز با خفته یا خواب‌رو دارد چون در آن هنگام که خوابرو در چنبر چیرگی خواب‌انگیز است کمابیش از خود بیگانه است و از خویش‌تن یاد نمی‌آورد و دیگر آن است که اگر این پیوند بسیار ژرف و پایدار باشد در جای هم فرو نمی‌ماند و به سخن دیگر نیازی نیست که خواب‌انگیز و خواب‌رو در کنار یکدیگر باشند. وی افزود:‌ پیرو هنگامی می‌‌تواند از پیر بهره ببرد که سرسپرده‌ی او باشد. کزازی گفت:‌ در فرهنگ درویشان، پیرو نخست فنا را در پیر خویش می‌آموزد و می‌آزماید و می‌ورزد و سپس در خداوند و از همین روی گفته‌اند که پیرو در پیوند با پیر می‌باید به مرده بماند در دستان مرده شوی. وی با بیان مثال دیگری رابطه پیر و پیرو را به پیوند چراغ و کارخانه‌ی برق تشبیه کرد و افزود: این ‌چراغ است که به نیروگاه نیازمند است. کزازی اظهار داشت:اگرچه راه را بی پیر نمی‌توان پیمود اما پیر تنها کسی که با پیرو هم روزگار یا هم جایگاه هست، نیست. پیرو برای بهره بردن از پیر نیازی ندارد که او را مانند خویشتن فرومانده در بند تن ببیند و بیابد و نیازی بدان ندارد که رازهای رهرویی را از زبان پیر بشنود. وی گفت: ‌پیوند پیر با پیرو می‌تواند فراتر از زمان و جایگاه باشد. این محقق و نویسنده اظهار داشت:‌ تا آنجا که من می‌دانم در هیچ یک از زیست‌نامه‌ها یادی از پیر عطار نرفته است زیرا آن پیر پیری بوده است از گونه‌ای دیگر اما از دید من، پیر عطار، پیر راهنمون اوست یا به سخنی دیگر پیران پیر وی، بوسعید است. کزازی گفت:‌ بوسعید کمابیش دو سده پیش از عطار می‌زیسته و با او هم‌روزگار نبوده است اما در چامه‌ای‌ بلند که عطار به گونه‌ای زیست‌نامه‌ی خود را در آن سروده است از بوسعید چونان پیر و راهنمون خود به ستایش سخن گفته است. این پژوهشگر افزود:‌ در باورهای نهان‌گرایانه پیران را از نگاهی بسیار فراخ به دو گونه و گروه بخش می‌کنند. یکی آن پیرانند که آنان را ماه پیران می‌نامم یا اولیاء قمریه و دیگر آنانند که حور پیران یا اولیاء شمسیه خوانده می‌شود. وی گفت:‌ کار در درویشی با حورپیران است. ماه‌پیران پیرانی هستند که پیرو را با حورپیران پیوند می‌دهند. کزازی افزود: پیرو در نهاد و باطن پیران گوناگون سیر می‌کند. از ماه پیران راه به حورپیران می‌برد و اگر در این کار باریک و دشوار، بخت‌یار باشد سرانجام به باطن پیران پیر، مردان مرد، مولا علی (ع) می‌رسد که درودهای خدا بر او باد. وی گفت: حور پیران بیشتر نادیدنی‌اند. از گیتی و تنگناها و آلایش‌های آن گذشته‌اند و به مینو رفته‌اند و مانند مرغان عطار بند و دام را گسسته‌اند و شکسته‌اند. این نویسنده و پژوهشگر افزود:‌‌بوسعید در پیوند با عطار، حورپیری است که او را از مینو و از جهان نهان، ‌راه می‌نماید. کزازی همچنین در پاسخ به پرسشی، با اشاره به این نکته که پیوند پیرو با پیر در بند جای و زمان نیست گفت:‌ آنکه می‌گویند اویسیان پیر ندارند به این معنا نیست که هیچ نیازی در آنان به پیر وجود ندارد بلکه آنان به پیر زنده‌ی در بند تن مانده نیاز ندارند و از همین روی هم اویسی نامیده شده‌اند چون این نام از نام اویس قرن گرفته شده که پیرو و دلشده‌ی پیامبر بود اما هرگز او را ندید. وی افزود: کسی نمی‌تواند بدون پیر مسیر بپیماید و هیچ دو پیرو هم نمی‌توانند از یک راه بروند و به همین سبب هر پیرو باید پیری ویژه ‌ی خود داشته باشد. کزازی همچنین با اشاره به برپایی نشست عطار در موسسه گفت‌وگوی ادیان گفت:‌ این نام به تنهایی گویا و گواه آن است که کسانی که این بزم را سامان داده‌اند آنچنان فراخ‌اندیش، آزادمنش و روشن‌رای بوده‌اند که بدان بیاندیشند که می‌توان در میانه‌ی دین‌های گوناگون به گفت‌وگو نشست و پایه را بر پیوند و هماهنگی نهاد و آن‌چه را مایه‌ی جدایی و گسست است فرو نهاد. وی افزود:‌ ما در این روزگار، روزگار پرآشوب و بی‌فریاد که روزگار گسستن‌هاست بیش از هر زمان نیاز داریم به همدلی، هم‌را‌یی، هم‌سویی و همگرایی بیاندیشیم و این مساله به شایستگی انجام خواهد پذیرفت اگر آن را بر آن آموزه‌هایی در دین‌ها و کیش‌های گوناگون بنیاد کنیم که در آنها سخن از مهر و پیوند و همبستگی است.

بالای صفحه ^    بستن صفحه*

 

کليه حقوق اين سايت متعلق به موسسه گفتگوی اديان بوده و  هر گونه استفاده از مطالب
آن با ذکر منبع بلامانع است.  بهترين اندازه نمايش صفحه : 768 * 1024
بهترين نمایش در MS Internet Explorer 5.0 یا نسخه بالاتر

پست اکترونیک : iid@iid.org.ir