بایگانی برچسب‌ها : مسیحیت

IID_logo

حکم دادگاهی در آمریکا: آموزش یوگا ترویج هندوئیسم نیست

یوگا

دادگاه استیناف در کالیفرنیا در هفتۀ گذشته حکم نهایی خود را دربارۀ آموزش یوگا در مدارس سان‌دیه‌گو صادر کرد. بنا براین حکم، آموزش یوگا به معنای تبلیغ هندوئیسم و نقض حقوق مذهبی دانش آموزان و خانواده‌هایشان نیست.
این دادگاه برای چهارمین بار در پی شکایت والدین برخی از دانش آموزان برگزار شد که مدعی بودند ریاست مدرسه کلاس‌های عادی ورزشی را با کلاس‌های آموزش یوگا با هدف تبلیغ دین هندو در مدارس جایگزین کرده است.
در حکم نهایی دادگاه آمده است اگر چه آموزش و تمرین یوگا در برخی مراکز عملی دینی محسوب می‌شود اما برگزاری کلاس‌های عمومی یوگا در ورزشگاه‌ها و مدارس صرفاً تمرین ورزشی است و هیچ گونه جنبۀ مذهبی ندارد.
دادستان این منطقه اظهار داشت که در پنجاه سال گذشته هیچ مدرسۀ عمومی حق برگزاری مراسم و مناسک دینی نداشته است و در این مورد خاص میتوان گفت یوگا پرستش رب النوع خورشید است که با حرکاتی مثل تعظیم همراه است. وی و خانواده‌های شاکی حکم دادگاه را دلسرد کننده دانستند و گفتند این اقدامات سبب به حاشیه راندن مسیحیت میشود.
وکیل مدافع مدرسه نیز میگوید هیچ آیین و مناسکی در این کلاس های برگزار نمیشود و حرفی از پرستش خدای آفتاب و تعظیم کردن وجود ندارد. این کلاس‌ها تنها برای افزایش آمادگی جسمانی، قدرت و انعطاف دانش‌آموزان است که برگزار می‌شوند.
یوگا در تمام مدارس آمریکا آموزش داده می‌شود اما داداستان این ناحیه مدعی است که برای اولین بار است که مربی های تمام وقت یوگا در تمام مدارس استخدام شده‌اند.
این کلاس ها از سال ۲۰۱۱ در این منطقه به سرپرستی یک گروه غیرانتفاعی که مروج یوگای آشتانگا هستند هر هفته دو بار به مدت سی دقیقه برگزار میشوند و جمعاً ۵۶۰۰ دانش آموز از سراسر منطقه در این کلاسها حضور دارند.

IID_logo

هالیوود و جعل تاریخ به نفع صنعت سینما

هالیوود در ترسیم روایت‌های داستانی کتاب مقدس به حقیقت پایبند نیست.

NativityManger
بازنمایی هالیوود از روایات کتاب مقدس هر روز از واقعیت فاصله بیشتری می‌گیرد. مثلا هالیوود این طور نشان می‌دهد که پدر مریم مقدس او را در زمان بارداری عیسی مسیح کتک می‌زده است، مریم مقدس متهم به رابطه نامشروع با سرباز فریسی می‌شود و اراده خداوند را دور از عدالت و بی قاعده نشان می‌دهد. در سریال فامیلی گای پدر غایب خانواده و عیسی مسیح ریشخند می‌شوند. برنامه‌های مستند شبکه دیسکاوری و هیستوری که برنامه‌های مستندی درباره کتاب مقدس یا سریال‌های انیمیشنی شبکه فاکس هر روز فاصله بیشتری با روایات کتاب مقدس پیدا می‌کنند.. ریک داک عضو سازمان اینتل می‌گوید زمانی بود که تصویر پردازی هالیوود از مسائل دینی و ایمانی قابل تحمل بود، اما دیگر به هیچ وجه این طور نیست. وی میگوید هجویه‌های هالیوود از کتاب مقدس و یا حتی فیلم های سینمایی برگرفته از این کتاب مثل سفر خروج: خدایان و پادشاهان، نوح، کتاب مقدس و پسر خدا و حتی خوانش‌های مثلا لیبرال آکادمیک از این آثار گویی به دنبال بازکشف و بازآفرینی دوباره کتاب مقدس هستند و عقاید عجیب و هتاکانه‌ای را درباره وقایع تاریخی-دینی ترویج می‌دهند. از جمله این عقاید در سریال‌هایی مثل سیمپسونها یا پدر آمریکایی این است که حضرت مریم با یوسف نجار ازدواج نکرده بودند؛مسیح در بیت الحم به دنیا نیامده است؛تولد از مادر باکره داستانی اسطوره ایست؛ پل از حواریون مسیح،تولد باکره را نفی کرده‌ است؛ پادشاه هرود دستور قتل عام بیگناهان را صادر نکرده؛خانواده مسیح به مصر پناهنده نشدند؛ متئوس داستان تولد مسیح از مادر باکره را جعل کرده است؛ مسیح پسر خدا نیست؛ کتاب مقدس جعلی است، و مواردی مشابه این. واقعیت این است که اگر کلیسا در برابر این انحرافات نایستد نسل جدید با جعل وقایع دینی و تاریخی پرورش خواهند یافت و هالیوود هر روز گستاخانه گام بزرگتری در تحریف عقاید دینی مسیحیان و ادیان دیگر بر خواهد داشت.

IID_logo

اعتقادات دینی رادیکال مارتین لوتر کینگ

اعتقادات دینی رادیکال مارتین لوتر کینگ

اگر مارتین لوتر کینگ جونیور هنوز زنده بود امروز، ۱۵ ژانویه،  ۸۶ ساله میشد .او که رهبر جنبش حقوق مدنی سیاهپوستان آمریکاست انسانی سخت معنویت گرا بود. نام او و پدرش هر دو مایکل بود، اما در شش سالگی پدرش نام خود و پسر را به دلیل ارادت قلبی به مارتین لوتر، اصلاح گر دین میسیحیت، به مارتین تغییر داد.

مارتین لوتر کینگ پسر، الهیات را در دانشگاه بوستون خواند و از همانجا مدرک دکتری خود را دریافت کرد. وی ضمن تحقیق و مطالعه در زمینه مذهب نظریات بحث برانگیزی درباره مسیحیت ارائه داد، که مهمترین آن تشکیک در نحوۀ تولد عیسی مسیح بود. وی معتقد بود که اولین مؤلفان مسیحی  گمان میکردند  لازم است ماهیت روحانی مسیح را تبیین کنند. آنها که زیست تاریخی مسیح را درک کرده بودند و درجات معنوی مسیح را از نزدیک دیده بودند او را بسیار فراتر از خود میدانستند و گمان می‌کردند که باید الوهیت را به حیات مادی حضرت مسیح نیز تعمیم دهند.

king

وی همچنین درباره ساحت الوهی حضرت مسیح نیز دیدگاهی رادیکال داشت. وی اعتقاد داشت اینکه بگوئیم حضرت عیسی که الگوی زندگی مسیحیان است و همه مسیحیان باید پیرو راستین وی باشند، در مفهوم هستی شناختی ماهیتی الهی دارد هم خطرناک است و هم زیان بار. مارتین لوتر کینگ اعتقاد داشت که اگر وجود حضرت عیسی را وجودی یکسر الهی توصیف کنیم و جنبه های زمین یو خاکی وی را انکار کنیم بهانه ای خواهد بود برای انسان زمینی که از بار مسئولیت خویش شانه خالی کند و برای دستیابی به اهداف انسانی که حضرت عیسی مبشر و مبلغ آن بود تلاش نکند. اما حقیقت آن است که مسیح انسانی بود در میان انسان های دیگر و اگر دیگران نیز در راه وی پا بگذارند با تلاش و ایمان فضائل وی نزدیک خواهند شد.

مارتین درر سال۱۹۵۷ به‌همراه ۶۰ رهبر سیاهپوست دیگر سازمانی را بنیان گذاشت که بعدها به کنفرانس رهبران مسیحی جنوب شناخته شد. وی در مبارزه علیه نژادپرستی از تعالیم مسیح، آبراهام لینکلن و مهاتما گاندی پیروی می‌کرد.

IID_logo

ازدواج از دیدگاه سه دین بزرگ الهى

ازدواج از دیدگاه سه دین بزرگ الهى
نام پژوهشگر : دکتر حسین حمیدیان
تاریخ درج : ۳/۷/۱۳۸۴
منبع :
شرح : همه ما مى‌دانیم که مسئله ازدواج جزو احوال شخصیه است و در تعریف احوال شخصیه نیز گفته‌اند که مجموع صفات انسانى است که به اعتبار و ارزش آنها یک شخص در اجتماع داراى حقوق شده و آن حقوق را اجرا و اعلام مى‌کند، مانند تابعیت که وضعیت فرد را نسبت به دولت معین مى‌کند، لذا قواعد مربوط به تابعیت را هر کشورى به صورت جداگانه براى اتباع خود تنظیم مى‌کند و اگر کسى مطابق این قواعد نباشد، بیگانه محسوب مى‌شود. در حقوق بین‌الملل خصوصى اتباع هر کشور در هر کجاى دنیا که باشند، در مسائلى چون اهلیت و شخصیت و به طور کلى در احوال شخصیه مانند ازدواج، طلاق، اقامتگاه، ارث، وصیت، فرزند خواندگى، ولایت، حضانت و قیمومت و … تابع قوانین دولت متبوع خود خواهند بود و اسناد سجلى آنان معتبر شناخته مى‌شود و مأموران کنسولى یک کشور در کشور دیگر نیز وظیفه دارند نسبت به تنظیم اسناد براى اتباع خود در خارج از کشور اقدام کنند. قانون مدنى ایران نیز در ماده ۷ این حق را براى اتباع خارجه مقیم در خاک ایران از حیث مسائل مربوط به احوال شخصیه و اهلیت، حقوق ارثیه در حدود معاملات تابع قوانین و مقررات دولت متبوع خود دانسته است که این ماده در واقع استثنائى است بر ماده ۵ قانون مدنى ایران که طبق آن همه سکنه ایران اعم از اتباع داخله و خارجه را مطیع قوانین ایران دانسته است. لازم به توضیح است منظور از اتباع خارجى مندرج در ماده ۷ اعم است از اهل کتاب و غیر کتاب لذا شامل پیروان آیین بودایى و برهمایى نیز مى‌شود. پس قوانین احوال شخصیه قوانینى هستند که به اعتبار شخصیت فرد وضع می‌شود و موضوع آن افراد هستند.
*مفهوم بیگانه در قانون مدنى و قوانین شرعى :
طبق قانون مدنى بیگانه کسى است که داراى تابعیت کشورى غیر از کشور ایران باشد. یعنى غیر ایرانى باشد. پس کلمه بیگانه در برابر کلمه هموطن به کار برده مى‌شود، اعم از اینکه این شخص عقیده اسلامى داشته باشد، یا پیرو عقاید دیگرى مانند مسیحیت یا یهودیت باشد، یا آنکه اصلاً عقیده‌اى نداشته و مشرک باشد. اما بیگانه در قوانین شرعى فقط به غیر ایرانى گفته نمى‌شود، بلکه به کسى اطلاق مى‌گردد که غیر مسلمان باشد لذا مسلمانان سایر کشورها بیگانه تلقى نمى‌شوند، چون در بینش اسلامى مرز، مرز عقیدتى است، نه مرز جغرافیایى و کشورهاى اسلامى تا رسیدن به وحدت نهایى ناگزیر به پذیرش بعضى از قواعد حقوقى همانند مرزها و امثال آن هستند. از این دیدگاه مرز جغرافیایى با حکومت جهانى واحد اسلامى مغایرت دارد.

*ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان در اسلام :
طبق نظر فقهاى شیعه ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان جایز نیست و قانون مدنى ایران نیز با تأسى از فقه اسلامى در ماده ۱۰۵۹ اعلام نمود: «نکاح مسلمه (زن مسلمان) با غیر مسلم (مرد غیر مسلمان) جایز نیست» با توجه به نظر فقهاى اسلامى و همچنین ماده فوق الذکر، اولاً: در این قضیه فرقى بین اهل کتاب و غیر کتاب قائل نشده. ثانیاً: فلسفه منع ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان خوف از تأثیرپذیرى زن از عقاید غیر اسلامى و مبتنى بر کفر شوهر است چون از این دیدگاه زنان از موقعیت ضعیف‌ترى نسبت به مردان برخوردارند و در صورت ازدواج با غیر مسلمان احتمال متأثر شدن زن از عقیده شوهر بیشتر است. این ممنوعیت مبتنى بر قرآن و اعتقادات اسلامى است.

*عملکرد کشورهاى اسلامى در این خصوص :
در برخى از کشورهاى عربى ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان اهل کتاب جایز است. در کشور کویت ازدواج مرد با زن غیر مسلمان و یا زن با مرد غیر مسلمان جایز نیست و قوانین این کشور اجازه چنین امرى را نمى‌دهد. در کشورهاى سوریه و الجزایر نیز مقرراتى شبیه مقررات مندرج در ماده ۱۰۵۹ قانون مدنى ما اعمال مى‌شود، یعنى ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان را جایز نمى‌دانند. در کشور لبنان ازدواج مردان مسلمان با زنان اهل کتاب به ثبت مى‌رسد و عکس آن نیز ممکن است. در کشور مصر چنین چیزى ممکن نیست و در کشور عربستان نه تنها ازدواج با اهل کتاب ممنوع است، بلکه ازدواج زن و مرد اهل تسنن با زن و مرد شیعى نیز رسمیت ندارد.

*ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان در اسلام و قوانین مدنى :
مفهوم مخالف ماده ۱۰۵۹ قانون مدنى مى‌گوید: منعى براى ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان وجود ندارد و یا حداقل در این باره ساکت است، اما در بین فقها در خصوص این موضوع اختلاف نظر است. بعضى از فقها نکاح موقت مرد مسلمان با زن غیر مسلمان را بلا مانع مى‌دانند، اما در ازدواج دائم اختلاف نظر وجود ندارد و به اتفاق آراى فقهاى شیعه جایز نیست.

*فلسفه مخالفت فقهاى شیعه در امر ازدواج با غیر مسلمان :
در رابطه با ازدواج زن مسلمان با مرد غیر مسلمان خوف از تأثیر پذیرى عقاید و آیین مرد است، زیرا سلطه مرد و احاطه او بر زن از دیدگاه فقهاى شیعه مسئله قابل انکاری نیست و با توجه به اینکه اسلام برترى کفار را بر مسلمانان نمى‌پذیرد، لذا این ازدواج جایز نیست، اما فلسفه منع فقهاى شیعه در خصوص ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان آن است که زن به عنوان مادر نقش بسیار عمده‌اى در پرورش فکرى کودکان و ساختار اعتقادى آنها ایفا مى‌کند و در واقع دامن مادر دبستان اولیه طفل است و هموست که شخصیت او را در دوران طفولیت شکل و نقش مى‌دهد و در واقع معمار واقعى و اصلى شکل‌گیرى و تکوین شخصیت کودک کسى جز مادر او به حساب نمى‌آید، لذا از این رو اسلام اجازه نخواهد داد که کودک مسلمانى در دامن مادرى پرورش یابد که هیچ گونه تعهدى نسبت به حفظ ارزش‌هاى اسلامى ندارد. اساس این عقیده آیه کریمه‌اى است که مى‌فرماید: با مشرکان تا زمانى که ایمان نیاورده‌اند ازدواج نکنید. (سوره بقره ۲۲۱) فقهایى که مخالف ازدواج مرد مسلمان با زن غیر مسلمان حتى به صورت موقت هستند، معتقدند که حکم آیه فوق عام و روشن است و شامل ازدواج دائم و موقت هر دو مى‌شود. اما موافقان این امر مى‌گویند در ازدواج موقت چون هدف تشکیل خانواده و تربیت اولاد نیست و بیشتر ارضاى غریزه مد نظر است، خطرى براى جامعه اسلامى ندارد و بلامانع است. ذکر این نکته ضرورى است که اگر مرد مسلمان با زن غیر مسلمان که خارج از ادیان رسمى باشد ازدواج کند، آن ازدواج باطل است (مانند ازدواج با یک زن بودایى.)

*ازدواج زن شیعه با مرد اهل تسنن :
طبق اصل ۱۲ قانون اساسى پیروان مذاهب اهل تسنن یعنى مذاهب حنفى، شافعى، مالکى و حنبلى و همچنین زیدیه در انجام مراسم مذهبى، در تعلیم و تربیت دینى و احوال شخصیه (ازدواج، طلاق، ارث و وصیت) تابع فقه خودشان بوده و طبق مقررات مربوط به مذاهب آنها در دادگاه‌ها و دعاوى مربوطه عمل خواهد شد. همچنین است در خصوص اقلیت‌هاى دینى مسیحى، کلیمى و زرتشتى که طبق همین اصل در انجام مراسم دینى و در احوال شخصیه و تعلیمات دینى طبق آیین خود عمل خواهند کرد. رأى وحدت رویه شماره ۳۷ دیوان‌عالى کشور نیز ناظر بر این موضوع بوده و دادگاه‌ها را در تنفیذ وصیتنامه ایرانیان غیر شیعه ملزم به رعایت قواعد خود آنها کرده است.

*آیین یهود و مسئله ازدواج زنان :
در دین یهود ازدواج زن یهودى با مرد غیر یهودى بشدت منع شده است. فلسفه این تحریم نیز خوف تأثیرپذیرى در عبادات و از دست دادن اصالت یهودى است که در ماده ۱۷ قانون احوال شخصیه قانون مدنى اسرائیل به این مطلب تصریح شده است، یعنى مسئله دین و مذهب را از شرایط صحت عقد دانسته لذا از نظر دین یهود زن و شوهر باید یهودى باشند، والا آن عقد صحیح نخواهد بود. در ماده ۳۹۶ همین قانون ازدواج زن یهودى با غیر یهودى منع شده است، چون بر اساس بینش تبعیضى، قوم یهود آیین خود را بهترین آیین مى‌دانند و بقیه را باطل، علاوه بر این مسئله وحدت مذهبى و کشورى نیز بر ازدواج آنان حاکم است و ازدواج اتباع اسرائیلى با اتباع غیر اسرائیلى هر چند که یهودى نیز باشند، ممنوع اعلام شده است.

*دین مسیحیت و ازدواج زنان :
در مسیحیت نیز ازدواج زن مسیحى با مرد بیگانه ممنوع است، اما همانند دین اسلام در صورت تشرف مرد به دین مسیحیت منعى براى ازدواج زن مسیحى با بیگانه وجود ندارد، چون در دین مسیح تنها علت ممنوعیت ازدواج با بیگانه فقط حفظ مصونیت اعتقادى زن است. این منع در مورد مردان به دلیل آن که به صورت طبیعى از مصونیت بیشترى برخوردارند، وجود ندارد و مردان مسیحى به دلیل آن که زنان غیر مسیحى را به آیین مسیح دعوت کنند، مى‌توانند با زنان غیر مسیحى ازدواج کنند، اما در دین یهود این منع براى حفظ افتخارات نژادى آن آیین است.

نتیجه :
۱- طبق مواد ۱۰۶۰ و ۱۰۶۱ قانون مدنى و مفهوم مخالف ماده ۱۰۵۹ همین قانون ازدواج مردان ایرانى با زنان خارجى بلامانع است، مگر کارمندان دولت خصوصاً کارکنان وزارت خارجه که به دلیل خوف خطر سیاسى منع شده است، اما ازدواج زنان ایرانى را با مردان غیر ایرانى حتى اگر مسلمان باشند و یا به دین اسلام تشرف پیدا کرده باشند، مطلقاً منوط و متوقف به اجازه وزارت کشور کرده است.
۲-علاوه بر خوف اعتقادى فلسفه دیگر این ممنوعیت از دست دادن تابعیت زن مسلمان ایرانى در اثر ازدواج با مرد غیر مسلمان است، چون طبق قوانین ایران و قوانین بعضى از کشورهاى دیگر زنان از نظر تابعیت محکوم به تابعیت شوهر خود هستند و به محض ازدواج تابعیت کشور خود را از دست مى‌دهند، در نتیجه حمایت سیاسى و یا نظارت بر تبعه از سوى دولت یک کشور از بین مى‌رود. همین نکته مهم موجب شد که حتى ازدواج زن ایرانى با مرد مسلمان بیگانه على‌رغم نداشتن منع شرعى موکول به اجازه دولت ایران باشد.

IID_logo

نقش گفت‌وگوی ادیان در جهان امروز

نقش گفت‌وگوی ادیان در جهان امروز

سخنران: سید عبدالمجید میردامادی

DynamicIma_mirdamadi1

بسیار خرسندم از اینکه این فرصت داده شد تا بتوانم در این جمع صمیمی و آگاه به امر گفتگوی بین ادیان شرکت نمایم . گفتگوی ما حول محور دین است و ضرورتاً باید نگاهی به تعریف دین چون دیگر مقوله در علوم انسانی هیچگاه تعریف جامع و معانی نیافته و تعاریف معمول چون تمامی تعاریف این شاخه از علوم توافق جامع الاطرافی را به خود اختصاص نداده است زیرا با در نظر گرفتن هر کدامین از آنها از آنها از مجامع دینی را از حیطه مشمول خارج می سازد .
از این رو اندیشمندان این حوزه بر آن شده اند که موضوع را نه به صرف خود بلکه با کمک عناصر و علائم قابل شناخت بیان نمایند . دین وقتی تعریف نشود در یک قالب حقوقی نمی گنجد و ترتب حقوقی نیز بر آن با مشکل روبرو می شود از این رو می بینیم در بسیاری از سیستم های حقوقی ، حقوق دینی را در زیر مجموعه های دیگر بعنوان حفظ صحت روحی ، روانی قرار داده اند در هر حال در مطالعه کلیت ادیان می توان به چهار مولفه در خصوص دین اشاره نمود :
– قابلیت نشان دادن محتوائی است
– اشاره کامل به جهان و موضع انسان در آن دارد
– اشاره به ماوراء الطبیعه دارد
– دانستن راهنمایی های مناسب عملی است .
که با این ویژگی هاست که می توان به بسیاری از آئین ها و اندیشه ها با دیده دین نگریست . مطالعه تاریخ اندیشه این حقیقت را روشن ساخته که اندیشه بشری با اندیشه دینی آغاز می گردد . یعنی آن زمانی که بشر بی بهره از اندیشه متعالی بود این ادیان بودند که به وی حیات معنوی بخشیدند . این سخن محققا آدمی را به این فکر می اندازد که ادیان بر انسان ها حق حیات فکری و نشاط فرهنگی دارند و فرآیند همین اندیشه بود که او را بر تاسیس دیگر فرهنگ و گسترش و شناخت آنها توانا ساخت و به او این امکان را داد تا در سایه اندیشه به نوع دیگری از زندگی مادی نیز هدایت شود و تمدن سازی نماید و در نهایت جهان کنونی از جمع تمدن هاست برپا نماید .
در هر حال جهان و تاریخ بشری شاهد ظهور و بروز ادیان گوناگونی است . ادیان با بروز خود پیامی را آورده و آن را گسترش می دهند و هر کدام دورانی را تجربه نموده و یا به حکم فسخ یا به حکم طبیعت به نوعی در تاریخ از صحنه حضور خارج و حضور آن کم رنگ می گردد و در ادوار بعدی از آن جاهیت عامه بی بهره می گردند ولی می بینیم فرهنگ دینی آنان در گذر زمان روز به روز عمیق تر از آموزه های دینی آنها می گردد این فاصله گرفتن از آن آبشخور اولیه و تبدیل دین به فرهنگی خاص شدن ، گروندگان و جوامع را دچار نوعی تعصب فرهنگ دینی می کند که روی گردانی از آن و پذیرش دیانات جدید را برای آنان با مشکل روبرو می سازد . ظهور ادیان جدید و پایدارس پیشینیان طبعا منجر به کثرت جمعیت های قضاوت دینی در عرصه اجتماع می گردد و خود به خود زمینه رویاروئی ادیان و نحله ها را فراهم می سازد که خود دارای مراحلی از بی تفاوتی، برخورد فرهنگی دینی یا بع عبارتی ردیه نویسی و نقض نویسی حتی درگیری های فیزیکی و خونین و همچنان تنش های قضاوت تا می رسند به عرصه گفتگو و یا احیانا همکاری و نوعی زندگی مسالمت آمیز پیروان ادیان در کنار یکدیگر که ما در تاریخ ادیان و پیروان آنها تا کنون با شدت و ضعف شاهد وبوده ایم . البته هر کدام از این مراحل خود دارای خصوصیاتی است که از حوصله این گفتار خارج است ولی جهت اشاره علاقمندم به آن بخش برخورد دینی در قالب فرهنگی خود یا به عبارتی دوران رویه نویسی و نقض نصاری که اندیشمندان و عالمان دینی و اصحاب قلم و بیان به مقابله با یکدیگر می پرداختند اندکی اشاره نمایم :
اساسا در این دوره ردیه نویسی مسیحیت می خواست به پیروان مسیحی خود بگوید : اسلام از دیدگاه مسیحیت یک دیانت غیرا را بستن است زیرا این دیانت از یک پیوند وحیانی بهره مند نیست زیرا هیچیک از آثار مسیحی بر وحیانیت آن تاکید ندارد و اساسا اسلام در شاخصه های مسیحی نمی گنجد و این تفاوت در پیام غیر وحیانی آن , آموزه های دینی , تفاوت روش و منش اخلاقی , منش دین داری و در قیاس با شخصیت عیسی مسیح (ع) حضرت محمد (ص) همخوانی ندارد . این تلقیات نه صرفا در دایره پیروان مسیحی خود بلکه بیرون از این دایره به سرزمین های اسلامی نیز گفته می شد بسیاری از اندیشمندان مسیحی در راستای موارد فوق کتابها نوشتند که متکلمان و عالمان اسلامی نیز هر کدام پاسخ ها نگاشتند . نمونه بارز آن هنری مارتین است که با اشنایی به پنج زبان ابتدا در هندوستان و سپس در ایران به تبلیغ و ترویج مسیحیت پرداخت وی کتاب ( میزان الحق ) را تکمیل نمود که اشکال مستقیم بر اسلام و پیامبر اسلام بود . در این راستا ده ها کتاب بر رد نظریات او چون کتاب (برهان المله ) از ملا علی نوری و یا دو اثر ( ارشاد المضلمین و مفتاح النبوه از محمد رضا همدانی ) بر آن نوشته شد . به طور کلی نگارش رویه ها از ناحیه طرفین گذشته از نوعی مبارزه خود به نوعی تعاطی و تضارب آراء و اندیشه های دینی خصوصا در حوزه الهیات اسلامی مسیحی بود که تحمل آراء مقابل و در مقام پاسخ گویی به آن برآمدن خود جای تقدیر دانست .
تیزدال در زما حکومت قاجاریه به اصفهان آمد و در گفتگو با داعی الاسلام در اصفهان کتابی به نام (مینابیع الاسلام ) نگاشت و می گوید : تمامی منابع قرآن برگرفته از تورات و انجیل است او کتاب خود را در سال ۱۸۹۹ در لاهور به چاپ رسانید که اندیشمندان مسلمان نیز در پاسخ او دهها اثر از جمله ( ازاله الوسواس و الاوهام عن قدی مساحه الاسلام ) اثر شیخ حسین توتونچی یا کتاب ( ازاله الاوهام فی جواب مینابیع الاسلام ) از شیخ احمد شاهرودی نگاشته شد .
متقابلا حکیمان و عالمان مسلمان در حوزه رویه نویسی و نقض نگاری بر آن بودند که مسیحیت را یک دین فسخ شده و از سوئی تحریف گردیده عنوان نمایند . مطالعه آثارفوق تنها در دوره صفویه گویای آن است که قریب ۴۰۰ اثر ردی نگاشته شده است به طور مثال می توان از کتاب ( مصقل صفا ) ازعلامه میر سید احمد علوی عاملی داماد و پسرخاله سید میرداماد در عصر صفویه یاد نمود . هانری در خصوص شخصیت وی می گوید : موضوع جالب در این میان این است که این عالم و فیلسوف متاله مکتب الهیات اصفهان کاملا زبان عبری را می دانسته است تا به جایی که عین متن کتاب عهد عتیق یا تورات را شرح می کند . آن متن عبری را به حروف عربی می نویسد و سپس کلمه به کلمه به فارس ترجمه می کند . حتی ظرافت کاری به خرج داده اقسام مختلفه و نمونه های گوناگون را معین می کند و در توضیح این مطلب که چگونه ممکن است یک عالم الهی شیعی ایرانی در آن عصر تا بدین حد زبان عبری را به خوبی می دانسته شگفت آور است ……
سید احمد علوی اصفهانی علاوه بر دانستن زبان عبری به منابع رسمی انجیلی آن روزگار دسترسی و آشنایی کامل داشته است از روایات این اناجیل زیاد نقل می کند ….. البته تمام سعی و تلاش مؤلف در این است که به مخاطب مسیحی خود نشان دهد تفسیری که مسیحیان از اناجیل کرده اند محرف و غیر ممکن است .
عمده تلاش عالمان مسلمان در این دوره پاسخ به شبهات مسیحیان بر علیه اسلام ، بیان تناقض و کاستی های آنان و خصوصا پرداختن به موضوعاتی چون تثلیث , فرزندی خداوند , اناجیل اربعه ….. بود ولی می توان گفت آگاهی طرفین از منابع یکدیگر , فهم زیان دینی و تکیه بر محاورات و گفتمان های کلامی و آمادگی علمی جهت حضور در این عرصه ها با عنایت به شرایط زمانی آن عصر خود بسیار قابل توجه و تقدیر است .
به هر تقدیر جنگ جهانی اول و دوم تحولاتی عمیق در گستره فکر و اندیشه بشر خصوصا دین و دین پژوهی ایجاد نمود . طرح جدی حقوق بشر و محوریت انسان و متحول گردیدن امتیازاتی که به گونه ای نوع بشر را از همنوع خود متمایز می نمود تاثیرات فراوانی بر تعاملات و تلقینات ادیان بر جای نهاد . در حوزه مسیحیت با بروز این تحولات می توان به همگرائی بیشتر دینی , ایجاد وحدت کلیاسئی و به گونه ای تغییر گسترش در تعانل با دیگر ادیان و گفتگوی بین ادیان را شاهد بود . شورای واتیکان دوم در بین سال های ۶۵- ۱۹۶۲ تشکیل می گردد . مفاد واتیکان دوم جز تاثیرپذیری از اعلامیه ها و منشورهای حقوق بشری خصوصا تصویب منشور جهانی حقوق بشر و تغییر رویکرد به انسان از آنچه درگیر فاکتورها و مولفه های قبل از آن مطرح بود نیست . این نگرش و روی آوری و توجه جهانیان واتیکان را به این سو وا می دارد که تعامل خود با دیگر ادیان و مذاهب را به گونه ای دیگر بیان نماید. در آنجا اعلام می دارد :
کلیسای واتیکان باید بر مبنای دیگری مناسبات خود را با دیگر ادیان غیر مسیحی تعریف نماید . این کلیسا ادیان و انسان های دیگر دیانات را باید جدی تلقی نموده زیرا آنها منبعی برای پاسخ به اصولی ترین پرسشهای جامعه خود هستند . این کلیسا باید از میراث , زبان , عادات , آئین اخلاقی , مشترکات و دستورات دیگر ادیان نیز آگاهی کافی داشته باشد .
به هر حال رسیدن به این نقطه با توجه به تاریخ تعاملات کلیسا و کاتولیک امری ساده نمی تواند باشد و علل آن را نه از تحولات درون دینی بلکه باید از مسائل خارج از کلیسا جستجو نمود . من به شخصه اعتقاد ندارم که روی آوری کلیساهای جهانی و حتی به تبع آن دیگر مجامع و نهادهای دینی جهان اسلام به گفتگوهای بین ادیان ناشی از قدرت و توانمندی و از جایگاه تاثیر گذاری در عرصه های اجتماعی و سیاسی باشد بلکه بیشتر آن را تاثیرپذیری از شرایط ایجاد شده می دانم ولی در این میان برخی از نهادهای دینی به دلیل هوشمندی و برخورداری از دیپلماسی کافی توانست با برخورداری از مطالعات و پژوهش های اجتماعی این راه را جهت آنچه مطلوب خود بود میسر سازد .
گفتگو در کلیساهای واتیکان را می توان در این راستا در خدمت مبلغ و بنا به اذعان بعضی از صاحبنظران کاتولیک ایجاد امکان خیر برای رستگارس و سعادت انسانها دانست . امکان گفتگو در فضاهای عمومی با عناوینی چون : رسیدن به زمینه های مشترک در تعریف خداوند , ده فذمان , اساس زندگی مشترک , همزیست مسالمت آمیز انسانها , مقوله اخلاق و در وجه مشترک امید به اینده مشترک ادیان , غلبه بر تاریخ گذشته مواردی است که زمینه گفتگوها را فراهم ساخته است همچنین این اعتقاد وجود دارد که نتایجی چون عدم اطلاق گرائی در کلیسا ی کاتولیک و گذر از مرحله حقانیت مطلق و دریافت مطلق خود ره آورد بزرگی می تواند باشد .
امروز حامیان گفتگو بر این باورند که گفتگو ابزاری برای مقابله با مشکلات و کاهش تقابلات و تخامصات است ولی باید بسترهای فرهنگی آن از جمله پذیرش زندگی در محیط چند فرهنگی , ضرورت آموزش های بنیادی و باور بر ضرورت تسامح و مدارا و کارآمدی آن بیش از پیش در جهان مطرح گردد . ما هم اکنون شاهد گفتمان های متعددی در گوشه کنار جهان هستیم که هر کدام به علل و انگیزه هایی به آن روی می آورند من به عنوان یک نمونه حوزه اروپایی را خدمتتان عرض می کنم .
گذشته از آنچه منظور نظری کلیسای کاتولیک و یا حتی کلیسای پروتستان دارند کسی که رویکردی دینی دارد در اروپا باید به طور عموم خصوصا در رویکرد سیاسی خود به دو گفتمان داخلی و خارجی اشاره نمود . بعد داخلی این گفتمان برگشت به اقوام غیر بومی یا به عبارتی مهاجرین و جوامع اقلیت و کثرت آنها در کشورهای اروپائی است که حضور آنها موجب فرهنگی و حقوقی است . در این میان سئوالاتی چون همزیستی اقوام و ملل و موانع همزیستی مسالمت آمیز آنها , تعاملات فرهنکی دینی , تعلقات وابستگی های ایدئولوژیک , مجامع دینی چون مساجد و موسسات فرهنگی وآکادمیک آنها و امکان استفاده از فضای فرهنگی سیاسی کشور مسائلی است که می تواند موجب مشکلاتی در این گونه کشورها گردد .
بیداری اسلامی و نهضت های دینی در کشورهای اسلامی و بعضا به خشونت کشیدن برخورد با فرهنگ غرب و بسیاری از مسائل معاصر را وادار به گفتمانی رو در رو با مجامع کشور نمود . به طور مثال گفتمان های زیادی در کشور آلمان از ناحیه کلیسا , وزارت کار و امور اجتماعی , نهادهای دانشگاهی و دولتی برقرار گردید تا گفتمانی را با اقلیت ها به انجام برساند . نگاهی به عناوین این گفتمان ها از سال ۱۹۸۰ تا کنون می تواند ما را در توجه آنچه غرب در گفتمان داخلی خود علاقمند است متوجه سازد :
اسلام در آلمان – وضعیت مسلمانان در آلمان – جذب فرهنگی دینی , مسلمانان در جامعه ما – ازدواج های مرکب و تبعات فرهنگی دینی – آیا اسلام یک نهاد حقوقی در آلمان است – علاقه مسلمین به مذاهب دیگر – بنیاد گرایی نوین در اسلام – اسلام و امکان جذب آن در جامعه ما – اطلاع از اسلام – اصول و مفاهیم ادیان ابراهیمی – سنت و مدرنیسم – روابط مسلمانان و مسیحیان مثلا در ایالت Hessen
آنچه منظور از گفتمان های داخلی ترسیم می گردد عمدتا در چندین محور ذیل است که باید تامین گردد :
– اسلام در قالب فرهنگ اروپایی قابل پذیرش است .
– تجربیات مسلمانان باید از تاریخ صدر اسلام فراموش شود .
– شریعت و امت اسلامی موضوعیت حقوقی و اجتماعی در غرب ندارد
– روابط ایدئولوژیک و تابعیت ایدئولوژیک باید از کشور مبدا قطع گردد .
– ………………
همچنین در بعد گفتمان های خارجی باز برگشت آن به نوعی به تامین اصلیت جهانی و ایجاد بسترهای مناسب برای همزیستی مسالمت آمیز انسان ها , دوری از خشونت , توجه و احترام به توافقات بین المللی به محوریت مصوبات و کنوانسیون های حقوق بشری و در نهایت هماهنگی با قاطع جهانی است که بتوان در سایه این توافقات و تفاهمات به یک زندگی مسالمت آمیز مطلوب رسید . حال سئوال این است که گفتگوی بین ادیان و پیروان آنان تا چه حد می تواند در جهان کنونی موثر باشد . وقتی بع نقش یک نهاد در یک جامعه یا حتی در گستره جهانی با تمامی ویژگیهای آن می خواهیم یپردازیم ابتدا باید دید این نهاد چه جایگاهی را در این عرصه به خود اختصاص داده است تا بتوان به نقش آن پرداخت . توجه به ظرفیت و جایگاه ادیان و میزان تاثیرگذاری آن خود مسئله قابل طرحی است که با طرح چندین مسئله به وضوح بیشتر آن می توان رسید .
زبان آمار مراجعه به اینترنت در سطح جهان به ما می گوید در بین تمامی موضوعاتی که مردم دنیا علاقمند به مراجعه به آن هستند مذهب در اینترنت جایگاه چهل و چهارم را به خود اختصاص داده است چهل و سه موضوع دیگر اولویت بیشتری دارند . ارائه آمار پیروان ادیان جمعیت های کشور را به طور کلی منسوب به یکی از ادیان می کند به طور مثال می گویند ۶۷ % مردم فرانسه کاتولیک هستند و بقیه ارتدکس و پروتستان . آیا حقیقتا ۶۷% مردم کاتولیک هستند ؟ وقتی با بسیاری از مردم صحبت می کنی خود را منسوب به دین خاصی نمی دانند یا می گوید پدرم کاتولیک بود و من دین خاصی ندارم . نکته دیگر نقش حکومت ها و نظام های عمده مبتنی بر سکولار در دنیا است که دین را صرفا در قالب همان حدود و صغور قوانین اساسی خود بها می دهند هر چند می بینیم از ادیان در بعضی از قوانین اساسی چون ایرلند , یونان و یا حتی اتحادیه اروپای امروز نام برده می شود ولی در جهان گذشته از چند کشور دینی عملا دین جایگاه رسمی و تعیین کننده ای در سطح نافذ حقوقی ندارد . وجود جمعیت های دینی , پارلمانها و مجامع دینی , ….. همگی موسسات حقوقی مختلفی هستند که دایره عمل ضمانت اجرایی آنها توسط نهادهای رسمی دولت ها تعیین و محدود گردیده است و آنها حیطه مشخصی را در حدود تعیین اختیارات حائز هستند . از این رو در جمع بندی مطلب باید گفت :
گفتگوی بین ادیان به عنوان ابزاری برای تفاهم , تعارف و درک متقابل بشر برای یک زندگی مسالمت آمیز و غلبه بر تقابلات و تخاصمات و ظهور دوباره تعصبات و تنگ نظری ها امری مفید و در اختیار رهبران , عالمان و پیروان ادیان است . عالمان و اندیشمندان دینی با نفوذ معنوی و رحانی خود این قدرت و امکان معنوی را دارند تا وجدان ها و فطرت های انسانی را با بهره گیری از کلام و آموزه های وحیانی تحت تاثیر قرار دهند و با ابزار موعظه , تعلیم و تربیت دینی , این وجدان ها را تحت تاثیر قرار دهند . کانون این گونه فعالیت ها مساجد , کلیساهای , پرستشگاهها , نهادهای دینی , دانشگاههای دینی بوده و این امکان وجود دارد تا با بهره گیری از لوازم و تجهیزات مدرن و استفاده از امکانات جمعی و رسانه های گروهی با مخاطبان خود به ارتباط معنوی برخیزند . بهره گیری از تجارب دیگر ادیان و مذاهب , نوآوری و تنوع و بهره گیری از جلوه های هنر و ادبیات , جلوه های فرهنگی با جدیت نسبت به ارتقا دانش آگاهی و ایجاد فضا و بستر مناسب گفتگو و همکاری ادیان تلاش نمایند .
زیرا اگر نتوانیم از عنصر آموزش و تعلیم و تربیت دینی کودکان و نوجوانان خود آغاز کنیم قطعا نمی توان به آن انتظارات مطلوب در دوران های آینده نایل شد . از طرفی نیز عالمان و پیروان ادیان باید در نوع نگرش خود به دیگران اصول ذیل را مورد توجه قرار دهند :
– ایمان به استواری تمامی ادیان الهی
– توجه به اصول مشترک
– حفظ ایمان جمعی
– اصل خردمندی
– تمسک به اخلاق الهی
– ارتباط مستمر
– اتحاد و هماهنگی
در پایان لازم ایت نگاهی کوتاه به گفتگوهای دینی انجام شده در کشور داشته باشیم . می دانیم که این گفتگوها به منظور ایجاد ارتباط بیشتر با مجامع دینی و ابتدا با کلیساهای ارتدکی آغاز گردید و پس از ساهل تلاش به گفتگوهای تمدن ها تبدیل شد . گفتگو در تاریخ شیعه از سابقه طولانی و درخشانی برخوردار است . برخورداری تفکر عقلانی و ویژگی های تفکر شیعی , غنای منابع , علاقمندی اقشار مختلف از حوزه و دانشگاه مواردی بود که این گفتگوها را تقویت نمود و پشتیبانی بزرگی برای تداوم آن گردید ولی از طرفی باید به نقاط ضعف آن نیز اذعان داشت و آن اینکه ما هیچگاه جز دانستن بعضی از عناوین کلی دارای استراتژی هدفمندی در عرصه گفتگوها نبودیم و باری به هر جهت گفتگویی در موضوعی برقرار می گشت این ضعف این امکان را از ما خواهد گرفت که بتوانیم این گفتمان را در عرصه ملی و فرا ملی مدیریت نماییم .
از طرفی عدم تجربه و نوپایه گی این تجربه این فرصت نداده که بتوان نیروهای کارآمد و توجیه در این عرصه پرورش داد مضافا اینکه منابع موجود داخلی و ترجمه های انجام پذیرفته از منابع دیگر ادیان و ملل تکاپوی نیاز علمی در این عرصه را نمی کند خصوصا اینکه بسیاری از علاقمندان این حوزه از آگاهی و آشنایی به زبان های بیگانه بی بهره اند . عدم نهادینه شدن فکر گفتگو , عدم گسترش و بسط و گفتگو به حوزی هنر و اندیشه , ادبیات و فرهنگ و تکرار تجربه های گذشته , و ظهور و بروز گفتگوی تمدن سیاستمداران بود گفتگوی ادیان را که گفتگوی خبرگان دینی بود به محاق انزوا کشید .
از حوصله ای که به خرج دادید بسیار سپاسگذارم
سید عبدالمجید میردامادی

گزارش جلسه

IID_logo

گزارش جلسه نقش گفت‌وگوی ادیان در جهان امروز

نقش گفت‌وگوی ادیان در جهان امروز
نهمین سخنرانی علمی ماهانه موسسه گفت‌وگوی ادیان
نهمین جلسه سخنرانی موسسه گفت‌وگوی ادیان با موضوع نقش گفت‌وگوی ادیان در جهان امروز، با سخنرانی سید عبدالمجید میردامادی، از پژوهشگران حوزه گفت‌وگوی ادیان، برگزار شد
سخنران :سید عبدالمجید میردامادی

DynamicIma_mirdamadi2

سید عبدالمجید میردامادی در این جلسه به تفکیک درباره مفهوم دین و سپس نقش آن در جهان کنونی پرداخت و گفت: دین در غرب با چهار عامل شناخته می‌شود و به عبارتی دین باید قابلیت نشان دادن یک محتوا را داشته باشد، اشاره کامل به ماوراءالطبیعه داشته باشد و دانش‌هایی را در قالب راهنمایی‌های عملی ارائه دهد. درحالی‌که در حوزه اسلامی دین را با توحید، رسالت پیامبران و چشم‌اندازی که از آینده می‌دهد، می‌شناسیم.
وی با اشاره به اینکه بسیاری از ادیان بنابر آنچه ما اعتقاد داریم، به مسئله نسخ اعتقاد ندارند، گفت: ادیان دوره تاریخی خود را سپری می‌کنند و با ظهور یک دین جدید پیروان ادیان قبل موضع‌گیری‌هایی می‌کنند و این امری کاملا طبیعی است.
وی افزود: بعضی از ادیان بعد از ظهور گسترش پیدا می‌کنند، مانند دین اسلام و مسیحیت و طبیعتا ادیان قبلی در مقابل آن‌ها واکنش نشان می‌دهند و در این صورت شرایطی که باعث ایجاد رودررویی فرهنگی می‌شود منجر به به وجود آمدن دوره ردیه‌نویسی یا نقض‌انگاری می‌شود.
سید عبدالمجید میردامادی ضمن اشاره به تاریخ گفت‌وگوی بین ادیان به سال‌های بین جنگ جهانی اول و دوم اشاره کرد و گفت: در این تاریخ بحث ایجاد وحدت بین جوامع مسیحی مطرح شد (مانند آنچه امروزه به عنوان وحدت شیعه و سنی مطرح می‌شود) اما بعد از جنگ جهانی دوم بود که به طور عملی و به ابتکار شورای جهانی کلیساها این مسئله مطرح شد و پس از آن سال‌های ۶۲ تا ۶۵ مجمع واتیکان دو تشکیل شد که در آن بحث گفت‌وگوی ادیان نیز مطرح شد.
وی افزود: کاتولیک‌ها معتقدند گفت‌وگو به دو منظور انجام می‌پذیرد: هدف اول، تبلیغ است که حق ادیان تبلیغی است و هدف دوم، ایجاد امکان خیر برای رستگاری دیگران است.
وی تصریح کرد: دیالوگ مرحله دیگری از گذشت از حقانیت و دریافت این نکته است که حقیقت در اختیار یک جریان نیست.
میردامادی گفت: بحث گفت‌وگو، ضرورت تسامح و مدارا را بیش از پیش در جامعه مطرح کرد.
سید عبدالمجید میردامادی با بیان این‌که دیالوگ در غرب از دو جنبه داخلی و خارجی مورد توجه قرار می‌گیرد، گفت: بعد داخلی گفت‌وگو بیشتر در خصوص مسائل داخلی است و اگر سیاستمداران دیالوگ کردند، به رویکردهای دینی توجهی نداشتند و به مسائلی از قبیل مهاجرت، اقلیت‌ها و طرح همزیستی بین آن‌ها و رفع موانع توجه داشتند؛ یعنی بیشتر به مسائل اجتماعی توجه داشتند و می‌خواستند مسائل اجتماعی خود را حل‌وفصل کنند و دین را در قالب شرایط فرهنگی کشور خود بپذیرند، مثلا دین اسلام در قالب فرهنگ اروپایی قابل پذیرش است و تجربیات مسلمانان از صدر اسلام باید فراموش شود، روابط و تابعیت ایدئولوژیک باید از کشور مبدأ قطع شود و در مجموع باید تمام آنچه فرهنگ و مجموعه حقوقی یا قوانین مدنی و شهری و قانون اساسی آن کشور است، بپذیریم و به نظام موجود وفادار باشیم.
سپس وی دیالوگ را از بعد خارجی مورد بررسی قرار داد و گفت: ابتدا گفت‌وگوهای حقوق بشر مطرح بود که از کلیسا شروع شده بود، ولی رویکرد دینی نداشت و منظور از آن ایجاد بستر مناسب همزیستی بود.
سید عبدالمجید میردامادی به نقش دین در گفت‌وگوها اشاره کرد و گفت: ما به نقش گفت‌وگوی ادیان در مسائل کنونی اعتقاد داریم، اما برای پی بردن به نقش نهادی آن باید ببینیم جایگاه ادیان کجاست. وی تصریح کرد: با توجه به این‌که اکثر نظام‌ها سکولار هستند، بنابراین ادیان جایگاه ویژه‌ای که تعیین‌کننده باشد، ندارند.
سید عبدالمجید میردامادی به نقاط قوت و ضعف گفت‌وگوهای دینی که در کشورمان صورت گرفته است، اشاره کرد و گفت: نقاط قوت آن شناخت ماهیت اندیشه تشیع، توجه به جنبه‌های عقلانی و تساهل و تسامح در بین ادیان و ایجاد علاقه در جامعه جوان و دانشگاه است. وی نداشتن اندیشه و استراتژی خاص در گفت‌وگو را از نقاط ضعف این گفت‌وگوها خواند و گفت: به علت بهره‌وری نداشتن از استراتژی‌ها امکان مدیریت در گفت‌وگو را نداریم. وی نداشتن نیروهای کارآمد در مجموعه مطالعات ادیان و کمبود منابع مطالعات فارسی، عدم نهادینه شدن فکر گفت‌وگو و همچنین عدم بسط و گسترش گفت‌وگو به حوزه‌های فرهنگ و ادب و هنر و تکرار تجربه‌های گذشته را از دیگر نقاط ضعف گفت‌وگوهای صورت گرفته خواند و ضمن اشاره به مسئله گفت‌وگوی تمدن‌ها گفت: این مسئله نه تنها کمکی به گفت‌وگوی ادیان نکرد، بلکه تبدیل به گفت‌وگوی بین سیاستمداران شد که در نتیجه آن گفت‌وگوی ادیان زیرمجموعه گفت‌وگوی تمدن‌ها شد که در عمل توجهی به آن نمی‌شد.
وی در پایان گفت: در گفت‌وگو باید به اصولی چون ضرورت گفت‌وگو، ایمان به استواری ادیان از جانب پیروان و رهبران ادیان، به یاد داشتن اصول مشترک و اصل خردمندی و ملاک قرار دادن اخلاق معنوی و اتحاد، توجه کرد.
این جلسه با پرسش پاسخ حضار از سید عبدالمجید میردامادی پایان یافت.

متن کامل سخنرانی

گزارش جلسه دوستی با خدا و سنت های ابراهیمی

۲۱/۷/۱۳۸۳
دوستی با خدا و سنت های ابراهیمی
یازدهمین سخنرانی علمی ماهانه موسسه گفت‌وگوی ادیان
یازدهمین جلسه سخنرانی موسسه گفت‌وگوی ادیان با سخنرانی پروفسور وینسنت برومر، با عنوان دوستی با خدا و سنت‌های ابراهیمی برگزار شد
سخنران :پرفسور وینسنت برومر

DynamicIma_brumer4
وینسنت برومر، فیلسوف دین در یازدهمین جلسه سخنرانی علمی ماهانه موسسه گفت‌وگوی ادیان گفت: غفلت، سوءتفاهم و دوری معتقدان ادیان ابراهیمی از یکدیگر می‌تواند به نزاع و درگیری منتهی شود، در حالی که با ترویج روحیه تفاهم و همکاری بین پیروان این ادیان می‌توان از بسیاری مشکلات جلوگیری کرد و صلح را در عصر حاضر برقرار کرد.
برومر تاریخ فرزندان ابراهیم را به سه سنت متفاوت یهودیت، مسیحیت و اسلام تقسیم کرد و گفت: هر کدام از این سنت‌ها، روش‌های خاص خود را در درک ایمان ابراهیم پدید آوردند. یهودیان طوری به آن نگاه می‌کنند که این ایمان مطابق با تورات و دین موسی باشد، مسیحیان آن را مطابق با مسیحیت و انجیل عهد جدید تصور می‌کنند و مسلمانان آن را از دید قرآن و محمد(ص) می‌بینند. قرآن در جاهای مختلف تأکید کرده است که محمد(ص) برای انکار سنت یهودی-مسیحی و معارضه با انبیای آن‌ها یا شروع دینی جدید نیامده است. وی اعتقاد داشت که پیام او همان پیام ابراهیم، موسی، داوود، سلیمان و عیسی است. او کوشید تا مشرکان عربستان را به یکتاپرستی دعوت کند .
وی افزود: محمد(ص) و عیسی(ع) از سوی صاحب‌منصبان دینی‌ای که این دو برای خدمت به سنت مورد نظر آن‌ها آمده بودند، پذیرفته نشدند. عیسی را نهاد یهودی زمانه‌اش رد کرد و جامعه یهودیان مدینه نیز در زمان محمد(ص) پیام او را قبول نکردند و باعث ناراحتی وی شدند. برخلاف آنچه بنیانگذاران اسلام و مسیحیت می‌خواستند، این سنت‌ها به صورت مستقل و مجزا طی زمان جداگانه و موازی با سنت متعلق به یهودیان تحول یافتند و هر کدام از این جوامع توسط معتقدان، به حیات خود ادامه دادند. هر کدام از این جوامع روش‌های خاص خود را برای درک ایمان خود پیش گرفتند که متناسب با چالش‌ها و مسائل زمانی و مکانی جداگانه هر کدام و قابل فهم براساس مقولات فکری و فرهنگی متمایز خودشان بود.

غفلت، سوء تفاهم و دوری معتقدان ادیان ابراهیمی از یکدیگر می‌تواند به نزاع و درگیری منتهی شود، در حالی که با ترویج روحیه تفاهم و همکاری بین پیروان این ادیان می‌توان از خیلی مشکلات جلوگیری کرد و صلح را در عصر حاضر برقرار کرد

برومر اضافه کرد : به دلیل تفاوتهای جامعه شناختی، فرهنگی و فکری جوامع مؤمنان مسیحی، یهودی و مسلمان، فاصله بین این ادیان در طول تاریخ بیشتر و بیشتر شده است. در طول تاریخ، مواردی هم دیده می‌شوند مانند اسپانیای قرون وسطی تحت فرمانروایی مسلمانان، که پیروان این سه آیین دوستانه در کنار هم زندگی می‌کردند و تعامل سودمندی با هم داشتند، هرچند این موارد آنقدر کم هستند که استثنا دانسته می‌شوند. در اکثر اوقات این ادیان از هم جدا بوده و به تنهایی طرز فکری محدود و منحصر به خود از یکدیگر ساخته‌اند بدون این که تعاملی بین آنها وجود داشته باشد. در عصر جهانی شدن، یک چنین انزوایی توجیه ناپذیر و خطرناک جلوه می‌کند. غفلت، سوء تفاهم و دوری معتقدان این ادیان از هم می‌تواند به نزاع و درگیری منتهی شود، در حالی که با ترویج روحیه تفاهم و همکاری بین پیروان این ادیان می‌توان از خیلی مشکلات جلوگیری کرد و صلح را در عصر حاضر برقرار کرد.

مشخص کردن عناصری از ایمان که بین تمام افرادی که خود را مسیحی می‌دانند مشترک است، به قدر کافی مشکل است ، چه رسد به یافتن عناصری که بین تمام مسلمانان، یهودیان و مسیحیان مشترک باشد . عملی تر آن است که راه متعادل ‌تری را پیش گیریم و از عناصر بنیادین ایمان که عقلاً می توان از آنها در بستر هر سه سنت دفاع کرد و مدعی نشد که اینها عناصری هستند که تمامی یهودیان، مسیحیان و مسلمانان به آنها ایمان آورند سخن بگوییم

وی با ذکر این پرسش که یهودیان، مسیحیان و مسلمانان به رغم تفاوتهای واقعی که در روند تاریخ پدید آمده است، با وجود داشتن خاستگاه مشترک تا چه اندازه در ایمان اشتراک دارند؟، گفت : در این جا یک مشکل جدی عملی مطرح می‌شود. یهودیت، مسیحیت و اسلام نظام های فکری یک دست و تغییرناپذیری نیستند که بتوان باهم مقایسه کرد تا مشخص نمود که چه عقایدی میان آنها مشترک یا متفاوت است ، آنها سنت هایی هستند که در گذر زمان پدید آمدند، تغییر کردند و دستخوش تنوع شده‌اند. از جهات مختلف تفاوتهای موجود درون این سنت ها به بزرگی تفاوت میان خود آنها می‌باشد. مطمئن هستم که بسیاری از مسیحیانی که مثل خود من با بعضی یهودی‌ها یا مسلمانان تماس های شخصی داشته‌اند متوجه شده‌اند که با آنها احساس توافق روحی بیشتری داشته‌اند تا با بعضی مسیحیان دیگر. مشخص کردن عناصری از ایمان که بین تمام افرادی که خود را مسیحی می‌دانند مشترک است، به قدر کافی مشکل است ، چه رسد به یافتن عناصری که بین تمام مسلمانان، یهودیان و مسیحیان مشترک باشد . عملی تر آن است که راه متعادل ‌تری را پیش گیریم و از عناصر بنیادین ایمان که عقلاًمی توان از آنها در بستر هر سه سنت دفاع کرد و مدعی نشد که اینها عناصری هستند که تمامی یهودیان، مسیحیان و مسلمانان به آنها ایمان آورند سخن بگوییم.

به نظر من، چون ساختار اصلی و سرچشمه ایمان ابراهیم بین همه ما مشترک است، اگر نظری به احوال عرفای سه سنت و راهی که برای رسیدن به سعادت ابدی از راه عشق به خدا برگزیدند بیافکنیم، می توانیم آن را از نوبشناسیم

برومر افزود : اگر بخواهیم ایمان مشترک فرزندان ابراهیم را از نو بشناسیم، برای شروع نباید سراغ آموزه ها و آیین عبادی برویم که هر کدام بسته به روش خودشان تلاش می کنند مطابق آن خود را معرفی نمایند . در طول تاریخ یهودیان، مسیحیان و مسلمانان در استعاره ها، روایات و آموزه هایی که مطابق آنها این ایمان را رشد و توضیح داده اند و نیز در آیین عبادی که مطابق آنها این ایمان را در زندگیشان نشان دادند، تفاوت داشته اند. به نظر من، چون ساختار اصلی و سرچشمه ایمان ابراهیم بین همه ما مشترک است، اگر نظری به احوال عرفای سه سنت و راهی که برای رسیدن به سعادت ابدی از راه عشق به خدا برگزیدند بیافکنیم، می توانیم آن را از نوبشناسیم. راهی که عرفا به سوی یکی شدن عاشقانه با خدا در پیش گرفتند، سرچشمه ایمانی مشترک سنت های ابراهیمی را نشان می دهد نه آموزه ها و آیین های عبادی ای را که هر کدام از سنت ها خواستند بر اساس آ ن ایمان را بیان کنند.اینها چیزهایی هستند که تحت تاثیر تحولات فکری و فرهنگی در طول تاریخ قرار گرفته و اکنون یهودیان، مسیحیان و مسلمانان را از هم متمایز می‌سازند.

متن کامل مقاله

IID_logo

گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت

گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت

سخنران: شهرام پازوکی

DynamicIma_pazoki1

برای ورود به بحث فلسفه عرفان باید از دو منظر وارد شویم؛ اول یک بحث ماهوی به این معنا که ماهیت عرفان چیست، بدون نگرش به هیچ کدام از ادیان، گرچه عرفان را به هیچ وجه نمی‌توان از ادیان جدا کرد و بعد از منظر تاریخی، بدین صورت که سیر عرفان خصوصاً در عالم اسلام به چه نحو بوده است؛ چراکه به هر حال ما از طریق عرفان اسلامی است که با عرفان ادیان دیگر آشنا می‌شویم و این مقدمه هر گونه بحث عرفانی است. البته نباید این پیش‌فرض باشد که فقط از منظر عرفان اسلامی وارد بحث می‌شویم؛ ولی عملاً اگر بحث و گفت‌وگو بین اقوام و ملل پیش بیاید، تنها جایی که می‌شود این گفت‌وگو را بسادگی انجام داد، همان عرفان است؛ یعنی چندان عبث و بیهوده نیست اگر بگوییم ما بسادگی می‌توانیم از اصطلاحات عرفان اسلامی برای فهم عرفان ادیان دیگر بهره ببریم و این فقط در حوزه عرفان میسر است، وگرنه در حوزه فلسفه، کلام و فقه به هیچ وجه به این سادگی میسر نیست.
عرفان، بحث ادیان است، یعنی در حقیقت لب و حقیقت پنهانی ادیان است. در یک تقسیم‌بندی بسیار ساده، بخصوص درباره ادیان ابراهیمی می‌توان گفت که ادیان دو شأن و جنبه دارند: یک جنبه آن است که ناظر بر احکام شریعت است یعنی اوامر و نواهی شرعی که این جنبه ظاهری آنهاست، یعنی این که شخص در عالم زندگی می‌کند و بنابراین قوانین و دستوراتی را که دلالت‌های دینی هم دارند، باید انجام دهد. شرع، ظاهرترین و صوری‌ترین جزء ادیان است، یعنی ما معمولاً وقتی به ادیان نگاه می‌کنیم، اولین چیزی که می‌بینیم جنبه شریعت آنهاست؛ به همین دلیل هم هست که در تاریخ ادیان عده زیادی معمولاً دین را به شریعت تقلیل داده‌اند، یعنی تصورشان این بوده که مثلاً دین چیزی نیست جز احکام فقهی در عالم اسلام، در حالی که این، آن جنبه ظاهری و صوری دین است.
در مقابل این شریعت، یک جنبه باطنی و نهفته‌ای به نام طریقت هم وجود دارد. تعابیر شریعت و طریقت را در عالم اسلام و در متون عرفانی اسلامی می‌بینید و یکی از اصطلاحات کلیدی عرفان اسلامی است؛ یعنی عرفا وقتی می‌خواهند بگویند که تفاوت فکری ما با علما و متکلمان چیست، معمولاً بحث را از اینجا شروع می‌کنند که ما در ادیان یک رشته شریعتی و یک رشته طریقتی داریم که طریقت جنبه معنا و باطن است. به گفته عرفا نسبت شریعت و طریقت مثل نسبت جسد و روح یا تن و جان است و همان طور که جان برای تجلی و ظهورش نیاز به تن دارد، طریقت هم برای ظهورش نیاز به شریعت دارد و همان گونه که تن بدون روح لاشه‌ای است بی‌خاصیت؛ از نظر آنها شریعت هم بدون طریقت احکامی بدون مقصود و معنا و فایده است.
در این تقسیم‌بندی دو حیثیت برای دین قائل شده‌اند؛ اگر در ادیان ابراهیمی بنگریم، این شریعت و طریقت را با تفاوت و تأکید می‌بینیم. برای مثال در موسویت، در دین یهود شریعت غلبه دارد و به همین دلیل است که این دین بیشتر ناظر بر احکام شرعی است و نحوه ظاهربینی در آن وجود دارد و به همین دلیل خدای یهود فقط خدایی شارع است. کسی به خدای یهود عشق نمی‌ورزد؛ یهوه حتی آن چنان خدای غضبناک و خشمناکی است که اجازه نمی‌دهد کسی آن طور که در مسیحیت می‌گویند: «ای پدر من، که در آسمان‌ها هستی.» راجع به او صحبت کند.
طبیعی است که این دین جنبه طریقتی هم باید داشته باشد، یعنی نمی‌تواند خالی از طریقت باشد؛ چرا که مثل این است که خالی از روح باشد، منتهی این جنبه مغلوب شریعت است. این است که از معنویت و عرفان در دین یهود به زحمت می‌توان بحث کرد. مثلاً در دین یهود، آیین قبالا یکی از شاخص‌ترین عناوینی است که به عرفان یهود داده شده است.
البته طریقه‌های دیگری هم هست. ولی وقتی در ادیان ابراهیمی به سنت مسیحی می‌رسیم، می‌بینیم جنبه طریقت بر جنبه شریعت غالب است. لذا می‌بینیم که بنابر عهد جدید مسیح می‌گوید: من شریعت تازه‌ای نیاورده‌ام و دستورات من در عشق منحصر است، عشق به خدا و عشق به مخلوق و احکام دینی مسیحیت هم دائماً حول همین عشق دور می‌زند و به همین دلیل هم هست که مسیحیان مدتی پس از پولس به همان شریعت یهود هم بی‌اعتنا شدند. ولی به هر حال در مسیحیت جنبه طریقتی غلبه دارد، برعکس دین یهود.
در اسلام این دو جنبه در تعامل است، یعنی پیامبر(ص) یک وجه طریقتی و یک وجهه شریعتی دارد و هیچ کدام بر دیگری غلبه ندارد، اگر خصوصی تر به احوال پیامبر اسلام(ص) بنگریم، حالات بسیار برجسته عرفانی هم دارند، نمونه آن هم معراج ایشان است که الگوی سلوک در عرفان تلقی می شود و عارفان این را نمونه کامل و اعلای سلوک الی الله می دانند.
بحث شریعت و طریقت یکی از بهترین راه های فهم عرفان در ادیان است. از ادیان ابراهیمی که بگذریم، در مذهب تائو و مذهب کنفوسیوس نیز چنین چیزی را می بینیم. یعنی تعالیم کنفوسیوس ناظر بر شریعتی قوی است . تعالیم تائو هم ناظر بر یک طریقت است، چنان که خود لفظ تائو هم یکی از معانی اش «راه» است. منتهی در ادیان ابراهیمی این دو جنبه با هم است و در یک شخص واحد که آن نبی است. ولی در چین در مذاهب تائو و کنفوسیوس در یک شخص نیست بلکه جنبه شریعتی را یک حکیم دنبال می کند و جنبه طریقتی را حکیمی دیگر و به همین دلیل هم هست که پیروان این دو همدیگر را نمی فهمند. با توجه به این مثال ها، آن جنبه طریقتی یا معنوی که بعداً در اسلام بارز و برجسته شد به نام عرفان شناخته شد. اگر از اسلام بیرون بیاییم می توانیم بگوییم عرفان عنوان دیگری برای جنبه طریقتی ادیان است، یعنی وقتی از عرفان می گوییم نه در آسمانها است و نه فقط در شروح فصوص الحکم. عرفان جنبه باطنی و طریقتی و معنوی همه ادیان است. و از آنجا که ادیان از حیث معنای عرفان حقیقت واحدی دارند، چرا که در معنا تکثر وجود ندارد بلکه تکثر در ظاهر است، پس از حیث معنا و روح، ادیان یک چیز را می گویند؛ بنابر این از حیث وجه طریقتی با هم مشترکند، گرچه از حیث شریعتی بسیار با هم تفاوت دارند. لذا شریعت مایه تکثر و طریقت مایه وحدت است. ادیان از حیث طریقتی و از وجهه عرفانی شان تقریباً یک چیز می گویند و به همین دلیل در ادیان، عارفان چون همدلند، همزبان هم هستند و این همزبانی باعث شده که تفکر عرفانی خصوصیات خاص خودش را داشته باشد، که حتی اگر به تفکر عرفانی بدون توجه به ادیان دیگر هم نگاه کنیم، می بینیم این مشترکات هست.
یکی از مشترکات عرفانی ادیان، قول به یک حقیقت واحد هستی است و این که عالم مظاهر این حقیقت است. بحثی که تحت عنوان ظهور و تجلی در عرفان اسلامی می بینیم به یک معنا تقریباً در عرفان همه ادیان حضور دارد. اگر از حیث عرفانی، عرفان ادیان مختلف را بنگریم، می بینیم که در آنها، عارفان وقتی صحبت از مسئله خلقت عالم می کنند، همه قائل به ظهور و تجلی هستند؛ یعنی می گویند: عالم مظهر و محل جلوه حق است و از این حیث (از نظر تفکر عرفانی) موجود آیت حق است لذا موجودات محترمند و این در تمام تفکرات عرفانی هست.
پس قول به حقیقت واحد هستی که این حقیقت واحد وقتی تجلی می کند، موجودات ظاهر می شوند و در باطن امر موجودات هیچ چیز نیستند جز مقام مظهریتشان ورای آن حقیقت واحد، این تقریباً یکی از مشترکات اولیه است.
اگر از یک متکلم بپرسند که خلقت یعنی چه؟ او می گوید: خدا خالق عالم است و هیچ نسبتی هم بین خالق و مخلوق نیست و خدا عالم را خلق کرده و عالم حادث است، خدا قدیم است و… اما در عرفان بین خالق و مخلوق(مخلوق به معنای عام) یک نسبت وجودی است یعنی مخلوق در حقیقت خالق است که از باطن ظاهر شده و خودش را نشان داده است.
مشترک دومی که بین عرفان همه ادیان بحث هست این است که، در عرفان علمی که ما را به حقیقت هستی یعنی آن حقیقت واحد که در عرف عرفان اسلامی به آن قول به وحدت وجود می گویند، رهنمون می شود معرفت به حقیقت هستی از طریق علم حصولی نیست. علم حصولی اقسامی دارد و تعریف کلی آن این است که علمی با واسطه است؛ با واسطه حواس و عقل ظاهری کسی راه به حقیقت هستی پیدا نمی کند، این از مشترکات عرفانی است.
معرفت حقیقتی، معرفت حضوری است که بی واسطه و مستقیم است که در این نوع معرفت دیگر بین عالم و معلوم و عارف و هستی جدایی نیست. در حقیقت اینجا در تفکر عرفانی بحث وجود و بحث معرفت یکی می شود، یعنی در حقیقت «وجد» به معنای فهم با وجود نسبت دارد و به عبارت دیگر، معرفت حقیقی ما، معرفت به حقیقت وجود است.
البته اشکالی که هست این است که ما بدون توجه به متون عرفانی از روی بعضی جمله ها راجع به عرفان قضاوت های کلی می کنیم. هیچ عارفی معرفت حسی و عقلی را کنار نمی گذارد، منتهی می گوید: آن معرفت حقیقی که ما را به شناخت حقیقت هستی رهنمون می کند، یک معرفت بی واسطه حضوریست، یعنی تا شخص در مقام حضور قرار نگیرد، هر چه بگوید از مقام غیبت می گوید.
مشترک دیگری که در تفکر عرفانی وجود دارد این است که در تفکر عرفانی دین راه است. اصطلاحات طریقت و شریعت هم به همین معنی اند با این تفاوت که نسبت شان، نسبت عام و خاص است. شریعت راه وسیع و عمومی است و طریقت راهی خصوصی.
دین راه است بدین معنا که کسی که اهل دین است، الزاماً باید اهل سلوک هم باشد و حقیقت ثابت نیست، که بتوان بر حسب مفاهیم منطقی آن را تعریف کرد و در سلوک حقیقت خود را نشان می دهد، یعنی پرده از حجاب خود برمی دارد. در اینجاست که به کشف می رسیم و او خود را مکشوف می سازد و معرفت ما بیشتر می شود. لذا از حیث تفکر عرفانی هیچ کس نمی تواند مدعی شود که «من عارف کامل شده ام.» ، عارف کامل یعنی کسی که به پایان این خط رسیده باشد و حال آن که این خط انتها ندارد. در حقیقت هر چه جلوتر می رویم، پرده ها برداشته می شود و کشف حجاب می شود و این است که دین را، راه تعریف می کنند و متدین رهرو (سالک) باید سلوک کند؛ یعنی باید راه برود. در این تفکر اگر کسی مدعی شود که با گفتن اشهدان لااله الا الله متدین شده است، در اشتباه است، زیرا در هر لحظه امکان لغزش هست؛ یعنی این که ایمان ثابت نیست و اساساً در این تفکر ایمان هر لحظه نو می شود، به هر حال بحث ثبات و ماندگاری نیست.
در حقیقت آنچه که در اسلام می گوییم طریقه های عرفانی، همان راه است، منتهی این راه ها مختلف هستند و همه به یک صورت سلوک نمی کنند. در مقدمه تذکره الاولیاء آمده: برخی برطریق معرفت اند، برخی بر طریق معاملت اند و برخی بر طریق عشق؛ این احوال اشخاصی است که این راه ها را طی می کنند و گرنه راه ها تفاوت چندانی ندارند. در این خصوص، در عرفان دو اصطلاح «جذبه» و «سلوک» بسیار اهمیت دارد. یعنی می گویند در برخی حال جذبه و کشش غلبه دارد و در برخی حال مجاهده و کوشش؛ آن که اهل کوشش است قطعاً کشش هم شامل حالش است و آن که اهل کشش است، قطعاً باید کوششی هم بکند، ولی غلبه اینها با هم تفاوت دارد و به همین علت، حالات ظاهری بایزید با حالات ظاهری جنید تفاوت می کند، اما نه این که جنید، بایزید را انکار کند و یا بر عکس می بینیم که در میان عارفان کسی دیگری را انکار نمی کند، اما در نقد و کلام و یا فلسفه صاحب نظری، نظریات دیگران را تماماً رد می کند. زیرا عارفان، عرفان را راهی می دانند که هر کس بنا به مقاماتی که دارد در جای مخصوصی قرار گرفته است.
از دیگر مشترکات تفکر عرفانی، بحث نظر و عمل توأمان است. در عرفان نظر تنها نداریم و باید با عمل همراه شود. هیچ کس از حیث حقیقت عرفان با خواندن شروح فصوص الحکم و دانستن اصطلاحات عارف نمی شود و اصولاً تفکیک عرفان به عرفان نظری و عملی از حیث حقیقت عرفان، تفکیکی نادرست است و تاکید بر عمل یکی از اجزای تفکر عرفانی است یعنی معمولاً عارفان دیگران را سرزنش می کنند که بر خلاف گفته هایشان عمل می کنند.
مشترک دیگر، زبان عرفان است. این که زبان عرفان، زبان عبادت است، یک امر عمومی است و زبان واضح منطق نیست که به تعبیر کانت، مفاهیم در آن واضح و متمایز باشند. بلکه زبان اشارت یا به اصطلاح جدید سمبولیک است، منتهی خود عرفا بحث می کنند که این زبان بر زبان عبارت تقدم داشته است.
در گلشن راز شبستری بحثی وجود دارد که آیا معانی الفاظ به ازای معانی که وضع شده اند همین معانی محسوس است، یعنی همین معانی محسوس را عارفان دیدند و بعد الفاظی را به ازای آنها گذاشتند یا نه؛ بلکه حقایق و لطایفی است که این الفاظ اولاً اشاره به آنها می کنند و بعد به معانی محسوس. مثلاً در سمبولیسم زبان عرفانی شعر فارسی ما تعبیر «خال» را داریم. درباره این کلمه بحث می کنند که آیا به ازاء خال ابروی فلان شخص وضع شده یا برای عارف به ازاء آن شهود وحدتی که در خال متجلی شده، وضع شده است. به همین دلیل زبان عرفان را زبان اشارت می دانند که البته این رموز به سادگی قابل گشودن و فهمیدن نیست.
مسأله بعدی که جزء مشترکات تفکر عرفانی تمام ادیان است این است که عرفان با هنر نسبت دارد. در ادیان مختلف، هنرها در حوزه عرفان آن ادیان پرورش پیدا می کنند، مثلاً در عالم اسلام هنر در حوزه عرفان مطرح می شود برای این که این بحث بلافاصله مسأله زیبایی و حزن را به دنبال می آورد که اینها از مباحث عرفانی ست و متون فقهی، کلامی و فلسفی به این موضوعات نمی پردازد. این خصیصه مختص به اسلام هم نیست؛ مثلاً اگر کسی بخواهد در باره هنرهای بودایی در میان بودائیان دقت کند می بیند که هنرها در میان ذن بودایی طرح می شوند که در حقیقت عرفان بسیار خالصی هم هست. زیرا آن فهمی که هنرمند به آن می رسد تقریباً همانند فهمی است که عارف به آن رسیده است. با تأملی در عالم ادبیات فارسی این مسأله را می بینیم که تقریباً بزرگترین متون ادبی ما به خصوص در شعر، متون عرفانی است و لذا این شبهه ایجاد شده که ادبیات عین عرفان است، در صورتی که این طور نیست و با هم تفاوت دارند، ولی حقیقتشان در یک مسیر است. از دیگر مشترکات تفکر عرفانی، به خصوص در ادیان ابراهیمی- که صورت ظاهر شریعت از طریقت جدا شده بسیار صادق است- این است که در آنها نکاتی دیده می شود که مثلاً در عرفان بودایی و هنری نیست و آن تفکیک ظاهر و باطن یا شریعت و طریقت است.
از دیگر مشترکات ادیان مخصوصاً ادیان ابراهیمی این است که عارف عبادتش عاشقانه است یعنی به تعهد زائدی عبادت نمی کند، قصد زائد مصداق فرمایش حضرت علی(ع) است که نه به ترس از جهنم و نه به شوق بهشت و بلکه به خاطر خود او و عشق به او عبادتش می کنم. عارف آلمانی مایستراکهارت، اصطلاحی دارد که می گوید: هرکس به قصد و غرضی به او توجه کند، او خودش را می پرستد نه او را. به هر حال از حیث عرفانی حضور قصد و غرض حتی قصد قربه الی الله غرض است و عارف باید در مقام بی غرضی باشد.
اکهارت هم چنین از مقام ترک می گوید: ترک همه چیز، ترک دنیا، ترک عقبی و ترک ترک؛ ترک ترک از خصوصیات تفکر عرفانی است. یعنی این که زاهد دنیا را برای عقبی ترک می کند و دنیاپرست عقبی را برای دنیا و او می گوید: هر دوی اینها خلاف می روند؛ و عارف حقیقی آن است که هیچ قصد و غرضی ندارد و صرفاً چون او را دوست دارد، عبادتش می کند و عشق مبنای عبادت اوست.

گزارش جلسه

IID_logo

مراسم افطاری اسقف سرکیسیان

مراسم افطاری
اسقف سرکیسیان
تهران

مراسم افطاری اسقف سرکیسیان
:: فهرست عناوین مرتبط :

سخنرانی اسقف سبوه سرکیسیان

سخنرانی حجت‌السلام و‌المسلمین ابطحی

در مراسم افطاری اسقف سرکیسیان، رییس خلیفه‌گری ارامنه کلیساهای تهران که محمدعلی ابطحی، معاون پارلمانی رئیس جمهور و حاجی، وزیر آموزش و پرورش در آن حضور داشتند، بر ضرورت وحدت و برادری بین ادیان اسلام و مسیحیت تاکید شد.
به گزارش خبرنگار باشگاه خبرنگاران جوان در این مراسم اسقف سرکیسیان با بیان این مطلب که اسلام و مسیحیت نزدیک‌ترین رابطه را با هم دارند و برادری را تبلیغ می‌کنند، تصریح کرد: دین ما را به هم نزدیک می‌کند و نزدیک شدن هر دو دین ما را به خدا نزدیک‌تر می‌کند و این زیباترین بخش رابطه بین اسلام و مسیحیت است.
وی افزود: در دل‌های ما دردی احساس می‌شود و این درد، درد و رنجی است که برادران فلسطینی ما متحمل می‌شوند .
اسقف ابراز امیدواری کرد که جامعه ارامنه ساکن در ایران با فعالیت در کنار برادران خود برای رسیدن به عدالت اجتماعی در ایران و جامعه بین المللی موفق باشند.
در این مراسم همچنین سید محمدعلی ابطحی، معاون پارلمانی رئیس جمهور به رابطه نزدیک هر دو دین اشاره کرد و گفت: این قبیل برنامه‌ها می‌تواند راهکار عملی خوبی برای تفاهم بیشتر بین ادیان مسیحیت و اسلام باشد.

IID_logo

منابع اینترنتی: مسیحیت

 Church of England
کلیسای انگلیس

تعامل کلیسای انگلیس با زندگی مردم و اجتماع یکی از بخش‌های اصلی فعالیت این کلیسا در جلب عموم به زندگی همراه با مسیحیت در سطح انگلستان و یا در سطح بین‌المللی به شمار می‌رود.
جنبه اصلی زندگی مسیحیان این است که به نیازهای انسانی با استفاده از عشق و مهربانی پاسخ گویند و به دنبال تغییر ساختارهای ناعادلانه اجتماع باشند و برای حضانت و پاسداری از یکپارچگی مخلوقات و احیای زندگی در زمین تلاش کنند.
در اینجا ضمن آشنایی با سایت کلیسای انگلیکن انگلستان، به برخی فعالیت‌های کلیسا در سطح ملی در زمینه مسائل اجتماعی و زندگی مردم و همچنین بیانیه‌ها و گزارش‌‌هایی که در چند سال اخیر درباره فعالیت کلیسا در زمینه عمومی و اجتماعی در سطح گسترده انجام گرفته،‌ پرداخته شده است.

ایجاد تغییرات در کلیسا و اجتماع از طریق آموزش و یادگیری
دفتر آموزش کلیسای انگلیس به منظور ارتقای آموزش و یادگیری ایجاد شده است و وظیفه آن پرورش مردم در کلیسا و جامعه، ترغیب به ایمان، مشارکت و همکاری همه مردم، تجهیز همه کسانی که در همه نهادهای خدماتی فعال هستند و فراهم آوردن زمینه و فرصت مناسب و با بالاترین کیفیت است.

امور بین‌المللی:
بسیاری از مناطق تحت امر کلیسا از طریق اتحادیه‌های کلیسای انگلیکن با پیروان خود در ارتباط هستند و فرصت‌هایی برای مشارکت جوانان در مبادلات و دیدارها ایجاد میکنند. از لحاظ ملی پیوند محکمی با شبکه بین‌المللی جوانان وابسته به کلیسای انگلیس وجود دارد که توسط انجمن مشورتی کلیسای انگلیکن حمایت می‌شود.

آموزش کودکان
کودکان ایمان و اعتقاد خاص خودشان را دارند. آیا کلیسا این عرصه را برای آنها فراهم می‌کند تا آنها ایمان و اعتقادشان را تقویت کنند؟
برخی از برنامه‌های کلیسای انگلیس در امور کودکان در حوزه‌های مهمی چون: عبادت و پرورش کودکان، تبلیغ مسیحیت در میان کودکان، حمایت از استعدادهای کودکان و پرورش استعدادهای کودکان است.

حفاظت از کودکان
همان قدر که فعالیت کودکان وابسته به کلیسا حائز اهمیت است، باید راهکارهای حفاظت از کودکان در تمامی سطوح نیز انجام پذیرد. شعار شورای سیاست‌گذاری اسقف‌ها وابسته به کلیسای انگلیس در جهت حفاظت از کودکان “حفاظت از تمام کودکان خداوند” است.
همچنین مقرراتی وضع شده که نه تنها برای کودکان و جوانان صدق می‌کند، بلکه شامل تمام بزرگسالانی نیز می‌شود که با این مرکز کار می‌کنند.

آموزش‌های تکمیلی و آموزش‌های عالی از دیگر فعالیت‌هایی است که کلیسای انگلیس به آن همت گماشته است.
همه این موارد و موارد بسیاری دیگر درباره مسیحیت انگلیکن را می‌توانید در سایت اختصاصی کلیسای انگلستان جست‌وجو کنید.
آدرس : http://www.cofe.anglican.org/

——————————————————————————–

زن در آیین کاتولیک
Roevwade.org

جایگاه و حقوقِ زن در آیین کاتولیک بن‌مایه این سایت است. در بخش‌های گوناگونِ سایت موضوع‌هایی همچون سقط جنین و… از نگاه آیین کاتولیک نقد و بررسی می‌شوند.
آدرس : http://www.roevwade.org/

——————————————————————————–

پایگان کاتولیکی
Catholic Hierarchy

در این سایت با کلیساها و اسقف‌های آنان در طول تاریخ و زمان حال آشنا می‌شوید. همچنین در این‌جا محل هر یک از کلیساهای کاتولیک در سراسر دنیا نیز معرفی می‌شود.
آدرس :

——————————————————————————–

تفسیر انجیل
C for C

هر چند در این سایت بخش‌های گوناگونی وجود دارد، متن انجیل و تفسیر پروتستانی از آن، بخش خواندنی این سایت است. امکان جست‌وجو در اینترنت نیز در این سایت پیش‌بینی شده است.
آدرس : http://www.cforc.com/

——————————————————————————–

سندهای کلیسای کاتولیک
Catholic Church Documents

مطالب درون سایت سندها و منبع‌های درجه اول و درجه دوم درباره کلیساهای کاتولیک، همچون اعلامیه شورای واتیکان دوم هستند که دوره زمانی طولانی‌ای را نیز دربرمی‌گیرند‌. متن بسیاری از این سندها به هر دو زبان انگلیسی و لاتین در دسترس کاربران قرار داده شده است.
آدرس : http://clawww.lmu.edu/faculty/fjust/ChurchDocs.htm

——————————————————————————–

ظهور جدید (دانشنامه کاتولیکی)
New Advent

دروازه‌ای به سوی آشنایی با آیین کاتولیک است. در زیرِ لوگوی سایت حروف الفبای زبان انگلیسی قرار گرفته است. این حروف متعلق به دانش‌نامه‌ کاتولیکی موجود در این سایت است که بیش از ۱۱ هزار درآیه دارد. همچنین در ورق وب اصلی این سایت پیوند به چند سایت مهم که در زمینه آیین کاتولیک فعالیت می‌کنند، در دسترس است. برای پژوهش در آیین کاتولیک این سایت و سایت‌های معرفی‌شده در آن بسیار مهم هستند.
آدرس : http://www.newadvent.org/

——————————————————————————–

الاهیات لوتری
LOGIA (A JOURNAL OF LUTHERAN THEOLOGY0)

این نشانی متعلق به یک نشریه بسیار خوب و پرمحتوا درباره الاهیات آیین پروتستان است. متن کامل مقاله‌های شماره کنونی به همراه بایگانی کاملی از شماره‌های پیشین در دسترس کاربران قرار دارد. مقاله‌های این نشریه همه رویکردهای تفسیری، تاریخی، نیایش‌محور و… در الاهیات را دربرمی‌گیرند.
آدرس : http://www.logia.org

——————————————————————————–

شورای کلیساهای لوتری در استرالیا
Lutheran Church of Australia (LCA)

شورای کلیسایی استرالیا یکی از فعال‌ترین کلیساهای پروتستانی در آسیاست. در این سایت با فعالیت‌ها و کارهای تبلیغی این کلیسا آشنا می‌شوید.
آدرس : http://wwwlca.org.au/

——————————————————————————–

شورای کلیساهای لوتری انگلیکن در انگلستان
Evangelical Lutheran Church of England

شورای کلیساهای لوتری انگلیس، ولز و اسکاتلند از معروف‌ترین شوراهای کلیسایی در بریتانیا و اروپاست. در این سایت می‌توانید نشانی هر یک از کلیساهای پروتستانی این حوزه را بیابید؛ همچنین با فعالیت‌های این شورا هم آشنا شوید.
آدرس : http://www.elce.org

——————————————————————————–

شورای کلیساهای لوتری انگلیکن در کانادا
Evangelical Lutheran Church in Canada

شورای کلیساهای لوتری کانادا بزرگ‌ترین شورای دینی پروتستان‌های آن کشور است. این شورا با فدراسیون کلیساهای لوتری و شورای جهانی کلیساها ارتباط نزدیک و همکاری پیوسته‌ای دارد. در این سایت فعالیت‌های این شورا و برنامه‌های آتی آن معرفی می‌شود.
آدرس : http://www.elcic.org

——————————————————————————–

شورای کلیساهای لوتری انگلیکن در امریکا
Evangelical Lutheran Church in America (ELCA)

این نشانی اینترنتی متعلق به شورای کلیساهای پروتستانی در امریکاست. نشانی هر کلیسا و در صورت وجود آدرس اینترنتی آن، فعالیت‌های تبلیغی کلیساها، خبرها و رویدادهای مذهبی و… از بخش‌های این سایت است. این گروه یک گاهنامه خبری اینترنتی نیز منتشر می‌کند.
آدرس : http://www.elca.org

——————————————————————————–

انجمن امریکایی کلیساهای لوتری
The American Association of Lutheran Churches

امریکا یکی از پرجمعیت‌ترین کشورهای پروتستان است و انجمن امریکایی کلیساهای لوتری از معروف‌ترین انجمن‌های مذهبی در قاره امریکاست. در این سایت می‌توانید با دیدگاه‌ها و فعالیت‌های این انجمن آشنا شوید. مقاله‌هایی هم درباره آیین پروتستان خواهید یافت.
آدرس : http://www.taalc.com/

——————————————————————————–

فدراسیون جهانی کلیساهای لوتری
The Lutheran World Federation (LWF)

فدراسیون جهانی کلیساهای لوتری بزرگ‌ترین شورای کلیساهای پروتستانی است. کم و بیش همه کلیساهای مرکزی و عادی با این شورا در ارتباط هستند. فعالیت‌های تبلیغی و خبرهای این شورا در این سایت ارائه می‌شود.
آدرس : URL: http://www.lutheranworld.org/

——————————————————————————–

واتیکان
Vatican

شاید کمتر کسی باشد که نام واتیکان، مرکز اصلی آیین کاتولیک را نشنیده باشد. در سایتی که به این مرکز بنیادی کاتولیک‌ها تعلق دارد بخش‌های گوناگون و گسترده‌ای وجود دارد که نمی‌شود به کوتاهی تمامی آن‌‌ها را معرفی کرد. بهتر است خود شما با دقت از این سایت بازدید کنید!
آدرس : http://www.vatican.va/

——————————————————————————–

صلیب
Crossbot.de

یک موتور جست‌وجوی اختصاصی به زبان آلمانی است. فهرست موضوعی آن نیز در زیر جعبه گفت‌وگوی موتور قرار دارد. این موتور ویژه یافتن سایت‌های موضوعی و در زمینه آیین پروتستان طراحی شده است. فهرست آن نیز دارای ۱۸ عنوان اصلی و بیش از ۵۰ عنوان فرعی است که تمامی آن‌ها به سایت‌هایی درباره آیین پروتستان و فعالیت‌های فرهنگی، دینی و آموزشی آنان اختصاص دارد.
آدرس : http://www.crossbot.de/

——————————————————————————–

همه چیز کاتولیکی
EverythingCatholic.com

یک موتور جست‌وجوی ویژه با تمام امکانات آن همچون فهرست، جعبه گفت‌وگو و… است که به طور اختصاصی برای دست‌یابی بهتر به سایت‌های مرتبط با آیین کاتولیک طراحی شده است.
آدرس : http://www.everythingcatholic.com/

——————————————————————————–

جست‌وجوی کاتولیک
Cath catholic search

این نشانی اینترنتی متعلق به یک موتور جست‌وجوی ویژه است که برای جست‌وجو در اینترنت و یافتن سایت‌هایی که در زمینه آیین کاتولیک فعالیت می‌کنند، طراحی شده است. در بالای ورقِ وب جعبه گفت‌وگوی موتور قرار دارد و در پایین‌تر فهرستی با دو ستون که روی هم ۱۰ عنوان را دربرمی‌گیرد. این عنوان‌ها نام بیش از چندصد سایت را معرفی می‌کنند که در نسبت با آیین کاتولیک هستند. در بخش پایانی ورق، فهرست دیگری از ۱۰ سایت برتر کاتولیکی به همراه نشانی اینترنتی آنان آورده شده است. همچنین امکان ترجمه محتوای یک سایت دلخواه به ۱۰ زبان دنیا در این سایت وجود دارد.
آدرس : http://cath.com/

——————————————————————————–

شبکه خبری پروتستانی
www.wels.net

یک شبکه اطلاع‌رسانی درباره آیین پروتستان است. بخش‌های گوناگونی دارد. نشانی شماری از مدرسه‌های دینی پروتستانی را نیز ارائه می‌کند. فایل‌های صوتی فراوانی درباره آموزه‌های این آیین در سایت یافت می‌شود.
آدرس : http://www.wels.net/

——————————————————————————–

کلیسای انگلیکن در آلمان
Evanglische kirche in Deutschland (EKD)

یک شبکه اطلاع‌رسانی بسیار گسترده و بزرگ درباره آیین پروتستان است. بخش‌های گوناگون و پرشماری (از ارائه الگو برای زندگی روزمره پیروان این آیین گرفته تا الاهیات پروتستانی) دارد. خبرهای فراوان و متنوعی نیز در این سایت ارائه می‌شود.
آدرس : http://www.ekd.de/

——————————————————————————–

داد و ستد کاتولیکی
Catholic Exchange

یک شبکه‌ اطلاع‌رسانی و خبری خوب درباره‌ پیروان آیین کاتولیک و فعالیت‌های جاری آنان است. بخش‌های بسیار گسترده‌ای دارد و از بهترین بخش‌های آن معرفی فعالیت‌های همگانی و خیرخواهانه کاتولیک‌ها در سراسر جهان است.
آدرس : http://www.catholicexchange.com/

——————————————————————————–

برگِ آغاز کاتولیک
My Catholic Start Page

یک شبکه اطلاع‌رسانی بسیار گسترده و پرمحتواست. افزون بر پیوندهای پرشماری که در بخش‌های گوناگون سایت به چشم می‌خورد، یک فهرست کامل در دو ستون و با ۱۹ عنوان اصلی و بیش از ۵۰ عنوان فرعی نیز ارائه شده است. با ورود به هر بخش، سایت‌های زیادی معرفی و پیوند به آنان به دست داده می‌شود.
آدرس : http://www.catholic-pages.com/

——————————————————————————–

کاتولیک آن لاین
CATHOLIC ONLINE

این نشانی اینترنتی متعلق به یک شبکه اطلاع‌رسانی بسیار بزرگ و گسترده درباره‌ آیین کاتولیک است. بخش‌های خبری، و معرفی‌ها از سراسر دنیا، در این سایت روزآمد و بسیار خواندنی است. تقویم و گزارشی از پایگان کشیش‌ها در آیین کاتولیک نیز از بخش‌های دقیق و خوب این شبکه است. گرچه حجم اصلی نوشته‌ها را خبرها و معرفی‌های کوتاه در این سایت تشکیل می‌دهند، مقاله‌های تحلیلی خوبی نیز در سایت ارائه می‌شود.
آدرس : http://www.cahtolic.org/

——————————————————————————–

شبکه اطلاع‌رسانی کاتولیک
Catholic Information Network (CIN)

یک شبکه تبلیغاتی اختصاصی در زمینه‌ گسترش آیین کاتولیک است. در این سایت مقاله‌های گوناگون و فراوانی درباره آیین کاتولیک به منظور تبلیغ این دین ارائه می‌شود. گردانندگان این سایت همکاری نزدیکی با کلیسای مرکزی واتیکان دارند.
آدرس : http://www.cin.org/

——————————————————————————–

شبکه خبری کاتولیک
EWTN

یک شبکه جهانی اطلاع‌رسانی درباره آیین کاتولیک است. بخش‌های بسیار زیادی دارد. محتوای سایت به شکل چندرسانه‌ای است و بسیاری از آن‌ها به سه زبان انگلیسی، آلمانی و اسپانیولی ارائه می‌شوند. در بخش پایینی ورق اصلی ۱۰ منوی کرکره‌ای بازشونده وجود دارد که هر کدام نیز دارای زیربخش‌های ویژه‌ خود هستند.
یک شبکه تلویزیونی نیز با همین نام در ماهواره Hotbird برنامه‌های تبلیغی دینی پخش می‌کند.
آدرس : http://www.ewtn.com/

——————————————————————————–

پیوند به وب‌گاه‌های لوتری و…
LUTHERN LINKS other links of Interest!

یکی از بهترین راهنماها به سایت‌های دینی است که با تأکید روی آیین پروتستان تهیه شده است. این راهنما دارای ۳ بخش است که هر بخش چند عنوان فرعی دارد و زیر هر عنوان اصلی شماری عنوان فرعی نیز به چشم می‌خورد. در این راهنما هر سایت به کوتاهی معرفی و پیوندی به آن ارائه می‌شود.
آدرس : http://www.linetap.com/trinity/trinity5.htm

——————————————————————————–
فقط کاتولیک
Just Catholic

این نشانی اینترنتی نیز متعلق به یک فهرست‌‌وب (web directory) درباره‌ی آیین کاتولیک و فعالیت پیروان این آیین است. همانند همه‌ی فهرست‌ها، این فهرست نیز از ۲۸ عنوان که در دو ستون قرار گرفته‌اند تشکیل شده است. هر عنوان کاربر را به بخش فرعی مربوط به خود می‌برد که در آن بخش، معرفی و پیوند به سایت‌های مرتبط با آن عنوان وجود دارد. افزون بر این فهرست، این سایت دارای بخش خبری و معرفی منبع‌ها نیز می‌باشد. امکانات ای-میل (رایانامه) رایگان و … هم در سایت پیش‌بینی شده است.
آدرس : http://www.justcatholic.org/

——————————————————————————–

نشر الکترونیکی آیین کاتولیک
e-Catholic 2000

یک سایت بسیار گسترده، خوب و پرمحتوا درباره‌ی آیین کاتولیک است. ورق وب اصلی از سه بخش تشکیل می‌شود. در هر بخش فهرست‌های موضوعی وجود دارد که با انتخاب هر عنوان در هر فهرست وارد بخش فرعی آن خواهید شد. بخش میانی ورق اصلی دارای ۱۰ عنوان است که شامل اتاق گفتگو، مجموع مقاله‌ها و … می‌باشد. روی هم رفته این سایت یکی از بهترین سایت‌ها درباره‌ی آیین کاتولیک است که می‌کوشد این آیین را امروزین سازد و با زبان روز به تبلیغ آن در جهان بپردازد.
آدرس : http://www.ecatholic2000.com/

——————————————————————————–

گذرگاه اینترنتی به آیین کاتولیک
Cathport (Catholic Internet Portal)

این سایت نیز یک سایت مرجع و راهنما به سایت‌های دیگر است که با تقسیم کردن جغرافیایی جهان به ۱۰ بخش، به ارائه و معرفی سایت‌های دیگر می‌پردازد.
آدرس : http://www.cathport.com/

——————————————————————————–

وب‌گاه آیین کاتولیک
CatholicWebcom

این نشانی اینترنتی نیز متعلق به یک سایت مرجع در زمینه آیین کاتولیک است. بخش‌های گوناگونی از خبر گرفته تا معرفی کلیساهای کاتولیک دارد. پیوندهای زیادی را به سایت‌های دیگر نیز ارائه می‌کند.
آدرس : http://www.catholicweb.com/

——————————————————————————–

پیوند به شبکه‌های کاتولیکی
Catholicnetlinks

یکی از بزرگ‌ترین و بهترین سایت‌های راهنما به سایت‌هایی است که درباره آیین کاتولیک وجود دارند. این راهنما ۸بخش اصلی و بیش از ۵۰ بخش فرعی دارد؛ و در هر بخش به معرفی سایت‌های دیگری در زمینه آیین کاتولیک می‌پردازد.
آدرس : http://www.catholicnetlinks.com/

——————————————————————————–

آگهی‌های اینترنتی درباره آیین کاتولیک
Catholic Internet Yellow Pages

این فهرست شاید کامل‌ترین و گسترده‌ترین فهرست درباره سایت‌های مربوط به آیین کاتولیک است. کمی پایین‌تر از شرح کوتاهی که در آغاز آورده شده است فهرست موضوعی آن در سه ستون به چشم می‌خورد. این فهرست حدود ۳۰۰ عنوان دارد که به ترتیب الفبایی مرتب شده‌اند و هر عنوان خود یک بخش فرعی را دربرمی‌گیرد.
آدرس : http://www.monksofadoration.org/directory.html