همه نوشته‌های موسسه گفتگوی ادیان

IID_logo

پایگاه فرهنگی یهودیان در ایران باستان

پایگاه فرهنگی یهودیان در ایران باستان
نام پژوهشگر : شیرین احمدی

منبع :
شرح : در ایران باستان کنیسه‌ها، کانون‌های فرهنگی _ دینی یهودیان بودند.
سابقه حضور یهودیان در ایران به ۳۰۰۰ سال پیش باز‌می گردد. مهاجرت این گروه همراه برخی از انبیای قوم یهود زمینه‌ساز شکل‌گیری مراکز فرهنگی آنها در ایران شد.
یهودیان ایران پس از مسافرت‌های چند تن از انبیای خود به این سرزمین برای حفظ فرهنگ و اعتقادات مذهبی خود آموزشگاه‌هایی به وجود آوردند که با یشیوای یبنه(گونه‌ای نشست و جلسه) در فلسطین ارتباط داشت.
کانون‌های فرهنگی _ دینی یهود در بخش‌های غربی ایران، خوزستان و میانرودان گستردگی بیش‌تری داشت؛ به طوری که بابل پایتخت یهودیان تبعیدی و آواره شد و از قرن ۲ تا ۱۰ م. به صورت مرکز فرهنگی و مذهبی یهود باقی ماند.
پس از ویران شدن اماکن مقدس یهود در شهر اورشلیم و به اسارت رفتن یهودیان توسط نبوکد ‌نصر بابلی (پادشاه بابل در ۵۳۸ ق.م) سپاهیان ایران به سرداری کوروش هخامنشی، یهودیان و دیگر اسیران بابلی را آزاد ساختند. با این که گروه کثیری از یهودیان به بیت‌المقدس بازگشتند، عده‌ای اقامت در بابل و ایران را پذیرفتند و از آن زمان جامعه ایران با اقلیت مذهبی _ قومی یهود آشنا شد.
با این که تغییر و تبدیل مذهب در ایران میان زردشتیان و یهودیان رخ می‌داد، اما تا زمانی که جنگ‌های ایران و روم جلوه‌های مذهبی زردشتی و مسیحی پیدا نکرد، یهودیت در ایران چندان مورد توجه قرار نگرفته بود. کنیسه‌ها، درس‌گاه‌ها و محله‌های یهودی‌نشین در امنیت نسبی بودند و غالب سخت‌گیری‌ها جنبه سیاسی داشت. پس از ریاست دو تن از روحانیان مشهور یهودی به نام شِمای و هیلل بر جماعت یهود، روحانی دیگری به نام یوحنان بن زکای که شاگرد هیلل بود، به دنبال سخت‌گیری‌های رومیان در قرن اول میلادی از اورشلیم به ینبه در ساحل مدیترانه که تاکستان وسیعی داشت، گریخت و در آنجا آموزشگاهی (مِدراش یا مدرسه) برپا کرد.
در آموزشگاه‌های ایرانی نظیر جندی‌شاپور، دانشمندان یهودی نیز تدریس می‌کردند و تعدادی محصلان یهودی نیز در دسته‌های پزشکی و علوم طبیعی آموزش می‌گرفتند. در آموزشگاه‌های یهودیان نیز رشته‌های پزشکی، نجوم و شیمی توسط استادان ایرانی تدریس می‌شد.
مهم‌ترین یشیواهای یهودیان در ایران:
درباره بسیاری از یشیواها و چگونگی ساخت آنها که به مرور در ایران باستان شکل گرفتند؛ به ویژه در مناطق خوارزم، مازندران، دماوند، اصفهان و دیگر شهرهای یهودی‌نشین آگاهی دقیق وجود ندارد. در مورد منطقه غربی ایران (خوزستان و میان‌رودان) پژوهش‌هایی انجام شده و از چندین آموزشگاه یاد شده از جمله:
یشیوای شهر سورا در ۲۹۱ م. تاسیس شد و تا ۸ قرن تداوم داشت.
یشیوای شهر فارس (نزدیک سورا) آموزشگاه کوچکی بود که به ریاست پاپا بَرحنان تا سال ۳۷۵ م. تداوم داشته است.
یشیوای پومبریتا آموزشگاه بسیار معتبری که در حدود ۱۲۰۰ محصل در آن درس می‌خواند.
یشیوای ماهوزا در کنار دجله این یشیوا و یشیوای پومبریتا با هم رقابت داشتند و همین امر موجب رشد فرهنگی آنها شده بود.
یشیوای فیروزشاپور، آموزشگاهی بود که یهودیان پس از سختگیری‌های هرمز چهارم پادشاه ساسانی ۵۷۹ _ ۵۸۹ م. در مورد آنان و مسیحیان در شهر مزبور که زیر نظر حاکمان عرب زبان بودند تاسیس کردند و از چند شهر دیگر روانه آن جا شدند.

سازمان‌ها و برنامه‌های آموزشی
یشیوای موجود در ایران کاملا متعلق به پیروان یهود بود و از لحاظ دولتی هیچ‌گونه کمکی دریافت نمی‌کرد، فقط گاهی حمایت حکومت را خواستار بود. محصلان یشیوا که از مزایای تحصیلی برخوردار بودند، مقدمات مذهب و زبان عبری را از پیش فرا گرفته بودند و برای تکمیل و رسیدن به مرحله عالی به این آموزشگاه‌ها می‌آمدند. در یشیواها گاه خوابگاه وجود داشت و محصلان در آنجا می‌خوابیدند و گاه در خانه‌های بیرون از یشیوا زندگی می‌کردند و به هیچ وجه سخت‌گیری‌هایی که در آموزشگاه‌های مسیحی وجود داشت، در یشیواها دیده نمی‌شد. حتی محصلان می‌توانستند ازدواج کنند. آنان در مدرسه چند ساعت درس می‌خواندند و طبق مقررات بقیه روز به کارهای زراعتی و مشاغل مشروع دیگر می‌پرداختند. در تحصیل و کار آداب و رسوم مذهبی را رعایت می‌کردند و می‌کوشیدند متین و موقر باشند. در یشیوا جای خاص داشتند. تکنیک‌های شفاهی و کتبی آموزشگاه را می‌بایست به استادان و رئیس یشیوا (رش یشیوا) و کارکنان آموزشگاه و کنیسه احترام می‌گذاشتند. هر یشیوایی دارای یک رئیس بود که از طرف علمای بزرگ یهود انتخاب می‌شد و گاه رقابت‌هایی را به وجود می‌آورد. چند استاد در زمینه‌های گوناگون تدریس می‌کردند اگر شاگردان زیاد بودند، هر استاد یک دستیار داشت که همزمان درس استاد را اعاده می‌کرد و اگر جمعیت زیادتر بود، تعداد دستیاران (مانند معید در مدارس اسلامی) زیادتر می‌شد.
رئیس یشیوا صبح‌ها و عصرها درس می‌داد و یشیوا را اداره می‌کرد. اهمیت یشیواها از لحاظ علمی و سازمان‌دهی به شخصیت رئیسان و مدیران آنها ارتباط داشت و در برخی یشیواها، گاهی امور قضایی نیز حل و فصل می‌شد. یشیواها گاه مرکزیت روحانی و معنویت (علاوه بر مسائل دستوری و فقهی) هم داشتند و در مورد آموزش مدرسه‌های دیگر (متعلق به کودکان و نوجوانان) نیز صاحب‌نظر می‌شدند و گاه رَنبوت (روحانیت) یهود در آنجا به وجود می‌آمد. درس‌های یشیوا با اصول دینی و نیازهای مذهبی ارتباط داشت. یشیوا در سراسر دوره ساسانیان به حیات خود ادامه دادند و بعدها در دوره‌ خلافت حضرت علی(ع) مرحله جدیدی در تحولات فرهنگی آموزشگاه‌های یهود پیش آمد.

IID_logo

نگاه غربى‌ها به مسلمانان

نگاه غربى‌ها به مسلمانان
نام پژوهشگر :

شرح : موسسه افکارسنجى The Pew Global Attitudes نتایج بررسى‌هاى خود را از ۱۷ کشور اسلامى و مسیحى منتشر کرد. این نظرسنجى درخصوص عملیات‌هاى انتحارى، شبکه القاعده، نگاه مسلمانان به ایالات متحده، دیدگاه مسیحیان درباره مسلمانان و عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا صورت گرفت. روزنامه حریت به نقل از نتایج این پژوهش نوشت: در کشورهاى اسلامى تعداد هواداران اسامه بن لادن و تائیدکنندگان بمب‌گذارى علیه نیروهاى خارجى در عراق کاهش یافته. همچنین در کشورهاى اندونزى، مراکش و ترکیه که خود هدف عملیات‌هاى تروریستى واقع شده‌اند، مقبولیت بن لادن و حملات انتحارى در قیاس با سال ۲۰۰۳ کاهش کاملاً چشمگیرى داشته است. در لبنان نیز میزان ۷۳ درصدى موافقان حملات انتحارى و عملیات‌هاى خشونت‌بار به منظور دفاع از اسلام، در سال ۲۰۰۲ اکنون به ۳۹ درصد تنزل یافته. البته اردن تنها کشورى است که مقبولیت انجام عملیات‌هاى انتحارى در آن شاهد افزایشى مختصر بوده است. اکثر اهالى پاکستان و مراکش و نیز نزدیک به نیمى از جمعیت اندونزى و ترکیه بنیادگرایى دینى را به عنوان تهدیدى براى کشورشان ارزیابى کرده‌اند، اما اکثر اهالى اردن و لبنان خطرى را از جانب بنیاد‌گرایى دینى متوجه کشورشان ندانسته‌اند. نتایج نظرسنجى مذکور همچنین از نگاه منفى اکثریت اهالى لبنان، پاکستان، اردن، اندونزى و ترکیه به ایالات متحده حکایت دارد. اما همین پژوهش میزان نگاه مثبت نسل جوان در کشورهاى مراکش، لبنان، پاکستان و ترکیه به ایالات متحده را در قیاس با میزان نگاه مثبت به امریکا در سطح عمومى این کشورها، بسیار بالاتر ارزیابى کرده است.
موسسه The Pew Global Attitudes در بخش دیگرى از افکارسنجى خود به بررسى نگاه اهالى کشورهاى غربى به اسلام و مسلمانان مى‌پردازد. طبق نتایج این پژوهش هلند در بین کشورهاى اروپایى تنها کشورى است که اکثریت مردم آن (۵۱ درصد) دیدگاهى منفى نسبت به مسلمانان دارند. ۴۵ درصد هلندى‌ها هم صاحب دیدگاهى مثبت نسبت به مسلمان‌ها هستند. در آلمان ۴۷ درصد مردم صاحب دیدى منفى و ۴۰ درصد نیز داراى نگاهى مثبت به مسلمانان هستند. صاحبان نگاه منفى به مسلمانان در ایالات متحده به ۲۲ درصد شهروندان کاهش مى‌یابد و ۵۷ درصد امریکایى‌ها هم با دیدى مثبت به مسلمانان مى‌نگرند. در فرانسه نیز ۳۴ درصد داراى دید منفى و ۶۴ درصد داراى دیدى مثبت نسبت به مسلمانان هستند. اکثر کسانى هم که در کشورهاى اروپایى مورد نظرسنجى قرار گرفته‌اند، اسلام را به عنوان خشن‌ترین دین ارزیابى کرده‌اند (۸۸ درصد هلندى‌ها و ۸۷ درصد فرانسوى‌ها داراى چنین عقیده‌اى بوده‌اند). اما نتایج همین نظرسنجى در کشورهاى خاورمیانه نشان مى‌دهد که اهالى این کشورها دین یهود را به عنوان خشن‌ترین دین مى‌شناسند. در کشورهاى اسلامى نیز نگاه مسلمانان به مسیحیت در قیاس با نگرش مسلمانان ساکن ممالک مسیحى به این دین بسیار منفى‌تر بوده است. علاوه بر این در اکثر کشورهاى اسلامى مسلمانان نگاهى منفى به یهودیان داشته‌اند.
نظرسنجى مذکور همچنین مخالفت اکثر اهالى کشورهاى فرانسه، آلمان و هلند را با عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا نشان مى‌دهد. طبق نتایج دیگر این نظرسنجى، اکثر شهروندان انگلیسى، اسپانیایى و لهستانى معتقد به کمک به ترکیه در راه اخذ عضویت از اتحادیه اروپا هستند. ۶۸ درصد اسپانیایى‌ها، ۵۷ درصد انگلیسى‌ها و ۵۱درصد لهستانى‌ها عقیده داشته‌اند که باید به ترکیه کمک کرد تا عضویت اتحادیه اروپا را به دست بیاورد. اما ۶۶ درصد فرانسوى‌ها، ۶۵ درصد آلمانی‌ها و ۵۳ درصد هلندى‌ها مخالف عضویت ترکیه در این اتحادیه بوده‌اند. در ترکیه نیز ۶۸ درصد افراد مورد نظرسنجى واقع شده خواستار عضویت کشورشان در اتحادیه اروپا بوده‌اند که این رقم در قیاس با نظرسنجى‌هاى گذشته، کاهش علاقه ترک‌ها به عضویت در اتحادیه اروپایى را نشان مى‌دهد.

IID_logo

الهیات سیستماتیک پل تیلیش

الهیات سیستماتیک پل تیلیش
نام پژوهشگر : جیمزوا/ ویلفرد و تانجونان
ترجمه : علی ملک محمدی
تاریخ درج : ۱/۹/۱۳۸۴
منبع :
شرح : اغلب پل تیلیش را به عنوان متکلمی معتدل که سعی در ایجاد رابطه میان لیبرالیسم و نئوارتدوکس، ایده‌آلیسم و رئالیسم و الهیات پروتستان و الهیات کاتولیک روم دارد، معرفی می‌کنند. دین او به نهضت رمانتیک قرن ۱۹ به الهیات او کاملا صبغه الهیات فلسفی داده است. به نظر او وظیفه اصلی الهیات مسیحی عبارت است از توجیه و بیان حقیقت پیام مسیحیت و تفسیر این حقیقت برای نسل‌های جدید. از این رو او از پیام مسیح استفاده کرد تا به سئوالات فلسفی برخاسته از قلمروی فرهنگ پاسخ دهد. (چنانچه گاهی هدف تیلیش را وساطت میان ایمان و فرهنگ بیان کرده‌اند.) همبستگی به عنوان یکی از اجزای الهیات سیستماتیک مسیحی، روش تیلیش است. این روش‌شناسی را یکی از مهم‌ترین دستاوردهای او برای الهیات مدرن برمی‌شمارند.

زندگی
او در ۲۰ اگوست ۱۸۸۶ در یکی از ایالات براندنبورگ آلمان به دنیا آمد. در سال ۱۹۰۰ پدر او که روحانی لوتری بود به برلین جهت تصدی مقامی جدید فراخوانده شد. در این دوران او وارد دبیرستان شد تا تحصیلات مقدماتی را برای ورود به دانشگاه طی کند. در سال ۱۹۱۱ موفق به اخذ درجه دکتری در رشته فلسفه شد و در سال ۱۹۱۲ به عنوان پدر روحانی در کلیسای لوتری در ایالات براندنبورگ منصوب شد. دو سال بعد به خدمت نظامی _ دینی در جنگ جهانی اول خوانده شد و سال‌های ۱۸ _ ۱۹۱۴ را در جنگ سپری کرد. تیلیش در سال‌های ۲۴ _ ۱۹۱۹ در دانشگاه برلین به تدریس فلسفه دین پرداخت. در سال ۱۹۲۴ به دانشگاه ماربوگ دعوت شد و با هایدگر ملاقات کرد و بشدت تحت تأثیر او قرار گرفت. به نظر او فلسفه اگزیستانسیالیسم هایدگر راهی نو در تفکر بود. در سال ۱۹۳۳ مقامات نازی او را به دلیل حمله به ایدئولوژی نازی در کتاب خود «تصمیم سوسیالیست» از پست دانشگاهی‌اش در فرانکفورت عزل کردند و پس از این تاریخ، او به امریکا مهاجرت کرد.
در سال‌های ۵۵ _ ۱۹۳۳ در کانون الهیات در آمریکا به تدریس الهیات فلسفی مشغول بود. او رابطه نزدیکی با بحث‌های روانشناسی داشت که در دانشگاه کلمبیا مطرح می‌شدند. به نظر تیلیش امروز بیان نظریه‌های مسیحی درباره انسان بدون استفاده از دستاوردهای روانشناسی، ممکن نیست. پس از بازنشستگی از کانون الهیات، تا زمان فوت، استاد الهیات در دانشگاه شیکاگو بود. وی در سال ۱۹۶۵ دار فانی را وداع گفت.

الهیات سیستماتیک
از نظر تیلیش صورت سیستماتیک در الهیات دربردارنده ویژگی‌های قابل توجهی است که از آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱ _ به نظر تیلیش این صورت باعث انسجام فکری او شده، که جزء مشکل‌ترین کارهای الهیات بوده و کمتر کسی در این ارتباط موفق است.
۲ _ ابزاری است برای کشف و آشکار شدن روابط میان نمادها و مفاهیم.
۳ _ این شیوه عاملی است در جهت درک الهیات به مثابه کلی منسجم که اجزاء و عناصر آن ذیل اصول و روابطی با یکدیگر پیوسته اند.(۱)
تیلیش معتقد است شرایط بشری مسائل بنیادینی را مطرح می‌کند که فرهنگ بشری آنها را به شیوه‌های متفاوت در سبک‌های برجسته آثار هنری خویش ظاهر می‌سازد و سنن دینی به آنها پاسخ‌هایی می‌دهد که در نمادهای دینی متجلی هستند. از این رو تیلیش الهیات سیستماتیک خود را در پنج بخش تدوین می‌کند که در هر بخش، یک نماد عمده دینی کتاب مقدس به مثابه پاسخ به یک مسئله عمده بشری متبلور در فرهنگ جدید مرتبط می‌شود.
– بخش اول نماد لوگوس را به مسئله شکاکانه فرهنگ جدید مرتبط می‌کند. ما چگونه می‌توانیم با قطعیت، حقیقتی را که از حیث بشری مهم است، بشناسیم؟
– بخش دوم نماد «خدا به عنوان خالق» را به نمودهای مسئله تناهی فرهنگ جدید پیوند می‌دهد، ما چگونه می‌توانیم در برابر نیروهای مخربی ایستادگی کنیم که حیات ما را به فروپاشی تهدید می‌کنند؟
– بخش سوم نماد «عیسی به عنوان مسیح» را به مظاهر دنیوی مسئله بیگانگی فرهنگ جدید مرتبط می‌سازد، ما چگونه می‌توانیم آن بیگانگی را که در خودمان و اطراف‌مان تجدید می‌کنیم، درمان کنیم؟
– بخش چهارم نماد «روح الهی» را به جلوه‌های مسئله ابهام فرهنگ جدید ربط می‌دهد، حیات ما چگونه می‌تواند اصیل باشد زمانی که اخلاق، اعمال و مظاهر فرهنگی ما کاملا مبهم هستند؟
– بخش پنجم نماد «ملکوت خدا» را به این سئوال مرتبط می‌سازد که آیا تاریخ معنایی دارد؟(۲)

الهیات مسیحی
به نظر تیلیش وظیفه الهیات مسیحی محقق ساختن مطالبات کلیساست. اعلام حقیقت پیام مسیح و تفسیر این حقیقت برای نسل جدید دو راهکار کلیسا برای پاسخگویی به پرسش‌هایی است که حاصل موقعیت و وضع کلیسا هستند و به عبارتی «الهیات تفسیر و تبیین روشی است از محتوای ایمان مسیحی». وضع و موقعیت باعث مطرح شدن سئوالات متفاوتی در مورد وجود انسان بوده و پاسخ الهیات مسیحی به آن سئوالات مبتنی بر پیام مسیح است. وجه ممیز الهیات تیلیش عبارت است از رویکرد وجودی او به الهیات. بررسی وضع انسان نخستین قدم یک متکلم است که قصد دارد به سئوالات وجودی انسان پاسخ دهد. به نظر تیلیش هر الهیاتی باید واجد دو مؤلفه باشد، الف) متعلق هر الهیاتی باید چیزی باشد که دلبستگی واپسین ماست و ب) چنان مسئله‌ای تعیین کننده بودن و نبودن ماست. به عبارت دیگر متعلق الهیات عبارت است از تبیین دلبستگی واپسین ما که مشخص کننده بودن و نبودن ماست.
تبیین دلبستگی واپسین ما باید از پیام مسیح اخذ شده باشد، پیامی که شامل کتاب مقدس، تاریخ کلیسا، تاریخ دین و فرهنگ است و تمام این‌ها منابع و مآخذ الهیات سیستماتیک محسوب می‌شوند. در این میان تجربه دینی واسطه‌ای است برای دستیابی ما به منابع. با وجود منابع و تجارب، جست‌وجو برای حد وسطی (norm) از الهیات سیستماتیک مسیحی برای راهنمایی متکلمان ضروری است. به نظر تیلیش این حد وسط عبارت است از هستی جدید در عیسی به عنوان مسیح. از این رو «هستی جدید در عیسی به عنوان مسیح» نه تنها موضوع الهیات است، بلکه دلبستگی واپسین ماست که تعیین کننده بودن و نبودن ماست. لذا روش مد نظر تیلیش که عبارت است از «روش همبستگی» روشی است برای مرتبط کردن سئوالات با پاسخ‌ها، موقعیت‌ها با پیام‌ها، وجود انسان و وحی الهی. این روش خلاصه سیستم کلامی تیلیش است. در این سیستم سئوال‌های فلسفی از تحلیل و بررسی وجود انسان حاصل می‌شوند و پاسخ‌های کلامی مبتنی بر منابع و مآخذ هستند. واسطه و حد وسط الهیات سیستماتیک باید تقسیم شده و ذکر شوند. برای تیلیش چنان تقسیمی دربردارنده ساختار الهیات سیستماتیک است.

عقل، وحی و نماد
اگرچه عقل جزء منابع الهیات نیست، اما واجد نقش مهمی در الهیات است. تیلیش دو مقوله از عقل را تشخیص می‌دهد:
الف) عقل وجودی و ب) عقل فنی. عقل وجودی عبارت است از ساختار ذهن که ذهن را قادر به فهم و تصویر واقعیت می‌کند. عقل فنی عبارت است از قوای استدلال (reasoning). نزد تیلیش مقوله بنیادین عقل عبارت است از عقل وجودی. عقل فنی تنها ابزاری است برای عقل وجودی جهت اخذ و دریافت وحی. عقل وجودی که از آن عقول انفسی و آفاقی سرچشمه می‌گیرند، توان مرتبط شدن با لوگوس (logos) را دارد.
عقل انفسی را می‌توان به عنوان ساختار عقلانی ذهن تعریف کرد و این عقل قادر به صورت‌دهی واقعیت است. عقل آفاقی عبارت از ساختار عقلانی واقعیت است و از آنجا که لوگوس به معنای فهم و صورت واقعیت است، بنابراین عقل وجودی است. تیلیش از کلمه عمق عقل (dept ot reason) برای ارتباط قدرت استعلایی آن به معنای عین وجود (baing-itself) استفاده می‌کند. به هر حال عقل سوژه‌ای برای وجود بالفعل ماست، لذا عقل محدودیت‌ها، تضادها و ابهام‌های وجود ما را تجربه می‌کند. از این رو جست‌وجو به دنبال وحی به دلیل رفع تناهی و محدودیت عقل ما غیرقابل اجتناب به نظر می‌آید. وحی آشکارکننده دلبستگی واپسین ماست. از نظر تیلیش دو مقوله در وحی وجود دارد: الف) وحی اصلی، ب) وحی وابسته. وحی اصلی عبارت است از وجه دادنی و اهدایی، وحی‌ای که قبلا به ما داده نشده است و وحی وابسته عبارت است از وجه گرفتنی آن، که به وسیله آن فرد و گروه تغییر می‌یابند. «عیسی، مسیح است» به دو دلیل: اول اینکه او می‌تواند مسیح شود، دوم اینکه اوست که به عنوان مسیح دریافت شده است. بنابراین وحی عیسی به عنوان مسیح که پیام مسیحیت از او سرچشمه دارد، وحی نهایی و بالفعل است و آن به نوبه خود رافع تناهی عقل وجودی ماست. وحی، دلبستگی واپسین ما را آشکار می‌کند. نزد تیلیش مبدأ وحی عبارت است از مبدأیتی که در وجود آشکار شده است و در عبارتی مسیحی، مبدأ وجود خداوند است. وحی واسطه شناخت است. شناخت وی عبارت است از شناخت خدا، چیزی که باید به نحو نمادین بیان و وصف شود. «کلمه خدا» نمادی است برای آشکار ساختن خدا و خویشتنش. در عیسی به عنوان مسیح، نماد فراتر از خود به چیزی اشاره دارد. نماد از قدرتی بهره دارد که خود نمایانگر آن است. نماد، حقیقت و بیانی آشکارگی است. نمادهای دینی می‌توانند نمادهای صحیحی باشند. از این رو نمادها اگر بهره‌مند از قدرت الهی باشند، نشانگر آن قدرت هستند. نمادهای دینی دو وجهی‌اند آنها خود را به سوی نامتناهی گشوده‌اند، همان گونه به سوی متناهی. آنها نامتناهی را در برابر متناهی و متناهی را در برابر نامتناهی به حرکت درمی‌آورند. آنها آشکار کننده حیات الهی به انسان و حیات انسانی به خدا هستند. نمادهای دینی حقیقت نهایی را به وسیله اشیاء، اشخاص و وقایع انتقال می‌دهند.

هستی و خداوند
پرسش از خدا سئوال اساسی الهیات است. بی شک خداوند پاسخ سئوال الهیات است. اما به نظر تیلیش پاسخ این پرسش در تحلیل هستی نهفته است. بررسی و تحلیل هستی به معنی تحلیل و بررسی بودن یک چیز معین یا دسته‌ای از موجود نیست. این بررسی به دنبال معنای هستی است. پرسش از هستی با آشکار شدن «نه هستی» است که پدید می‌آید، چیزی که هستی را تهدید می‌کند و باعث ایجاد معنای تناهی و محدودیت است. به عبارت دیگر تناهی، هستی را با نه هستی متصل می‌کند. لذا پرسش اساسی، پرسش از این دو مقوله است. از آنجا که در سطحی خاص تناهی و محدودیت مورد تجربه بشر است، لذا تناهی بشری بدون مفهوم نه هستی، قابل فهم نیست و تخیل ما می‌تواند علی‌رغم تناهی ما، به نامتناهیت بپردازد، لذا توان آگاهی از آن را داریم و این آگاهی، سئوال از خداوند را مفروض دارد، همچنین این آگاهی از عدم تناهی سرچشمه در آگاهی ما از تناهی دارد. از آنجا که مفهوم تناهی محور انتقال تیلیش به بحث خداوند است، این مفهوم نقش مهمی در الهیات او دارد. به نظر او چون ما آگاهی از مفهوم عدم تناهی داریم، لذا قادر به پرسش در مورد خداوند هستیم. «پرسش از خدا ممکن است، زیرا آگاهی از خدا در پرسش از خداوند مطرح است و این آگاهی مقدم بر آن پرسش است». باید در مورد خدا پرسش شود، زیرا تهدید نبودن که انسان آن را همچون دلهره و اضطراب تجربه می‌کند او را به سئوال از بودنی که بر نبودن غلبه کند و دلیری و شجاعتی که بر اضطراب غلبه کند، منتقل می‌کند. لذا جست‌وجوی خدا برای انسان غیرقابل اجتناب است. خدا پاسخی است به سئوالی که آگاهی انسان از تناهی، آن سئوال را در بردارد. خدا دلبستگی واپسین ماست، هر آنچه را ما به عنوان دلبستگی واپسین خود تشخیص دهیم، خداوند می‌نامیم. خدا عین وجود (being-itself) است و نه موجودی در میان سایر موجودات برای توصیف رابطه میان عین وجود و موجودات متناهی، تیلیش از لفظ مبداء ground استفاده می‌کند. خدا به عنوان عین وجود و بودن مبدأ ساختار هستی است و هر موجودی برای بودن باید بهره‌ای از این مبداء ببرد. به نظر تیلیش ما قادر به شناخت خداوند هستیم و این به دلیل نظریه تشابه هستی است، بدین معنی که آنچه نامتناهی است عین وجود است و هر چیز از این عین وجود بهره‌ای برده است. به هر حال این نظریه برای هر آنچه ما می‌توانیم ذیل این حقیقت که «خدا باید به عنوان عین وجود درک شود» در مورد خداوند بگوییم، دلیلی به حساب می‌آید.

الهیات سیستماتیک: وجود و مسیح
در این قسمت تیلیش به ارائه بحث مسیح‌شناسی و نجات‌شناختی از ‌منظر اگزیستانسیالیسم می‌پردازد. برخلاف سنت موجود او به بررسی شخص و فعل مسیح به صورت کل واحد و یگانه‌ای می‌پردازد. مسیح‌شناسی جزیی از بحث نجات‌شناختی به حساب می‌آید.
به زعم تیلیش از آنجا که تفکر اگزیستانسیالیسم، تحلیلی از معنای وجود داشتن (to exist) ارائه می‌کند و از آنجا که تیلیش به عنوان فیلسوف زندگی، رویکردش پیرامون ارتباط دین و مذهب مبتنی بر وجود است، از این رو الهیات مسیحی را به تفکر اگزیستانسیالیسم مرتبط می‌کند. الهیات فلسفی تیلیش عبارت است از تفسیر نمادهای مسیحیت به وسیله برداشت خود او از اگزیستانسیالیسم مسیحی. اگزیستانسیالیسم را تیلیش حاصل تضاد و برخورد با اندیشه اصالت ماهوی مطلق هگل، به حساب می‌آورد. نکته بارز در تفکر اگزیستانسیالیسم عبارت است از وضع گسیخته بشر از طبیعت ذاتی خود. تیلیش فلسفه هگل را باطل می‌پندارد، زیرا آن تفکر بر این ایده استوار است که نه تنها گسیختگی غالب شده است، بلکه تنها در این مسیر است که وجود انسانی منطبق بر وجود راستین خود می‌شود. اگزیستانسیالیسم تحلیلی است از گرفتاری بشر و پاسخ این گرفتاری بشر در دین است و تیلیش به عنوان متکلم ترجیح می‌دهد این پاسخ را در سمبل «پیام مسیح» جست‌وجو کند. تفکر اگزیستانسیالیستی، تفسیر کلاسیک مسیحی از وجود انسان را که در اسطوره هبوط نشان داده شده است، مجدداً احیا کرد. هم اگزیستانسیالیسم و هم مسیحیت به تحلیل و بررسی ویژگی وجود انسانی می‌پردازند، لذا میان‌شان اتحادی طبیعی برقرار است. این دلیلی است برای پیروی تیلیش از روش همبستگی که بدان وسیله و از طریق تحلیل وجودی، دلبستگی واپسین انسان و روند آشکار کردن هستی جدید در عیسی مسیح که پاسخ به گرفتاری انسان است را روشن می‌کند.
انتقال از ماهیت به وجود در الهیات اگزیستانسیالیسم بسیار مهم به شمار می‌آید که نماد هبوط، به نظر تیلیش برای ترسیم این مفهوم بسیار مناسب است. اما در تفسیر این نماد تیلیش تفسیر لفظی را نپذیرفته و معتقد است که نص‌گرایی (اصالت نص) در برخورد با نمادها و اسطوره‌ها معانی دینی و مذهبی آنها را از بین می‌برد. داستان پیدایش، بیانگر آگاهی بشر است از گسستگی وجودی که تلویحاً طرحی را از چگونگی انتقال از ماهیت به وجود، در بردارد. به منظر آزادی محدود، وجود انسان برخلاف طبیعت ذاتی‌اش است و این آزادی محدود است که انتقال از ماهیت به وجود را ممکن می‌سازد. تیلیش حالت قبل از هبوط را با استفاده از اصطلاحاتی روانشناسانه مثل «معصومیت رویایی» (dreaming innocence) توصیف می‌کند. کلمه رویایی استعاره‌ای است برای توصیف حالت هستی ذاتی و معصومیت نیز به قوه فعلیت نیافته اشاره دارد. به نظر تیلیش نماد آدم قبل از هبوط باید به عنوان معصومیت رویایی، توانایی‌های نامحدود تلقی شود. با فعلیت آزادی محدود که به وسیله آگاهی از تناهی و اضطراب صورت می‌گیرد، معصومیت رویایی از دست می‌رود. زمانی که بشر تصمیم به فعلیت خود گرفت، معصومیت رویایی را به پایان رساند.
مفهوم هستی جدید نمایانگر مقوله‌ای اصلی یا نمادی بنیادین در تمام الهیات تیلیش است. مفاهیم گسستگی و مسیح‌شناسی، عین وجود و خدا، تناهی و وجود انسانی، مذاهب، تاریخ کلیسا، فرهنگ و تاریخ و… همگی ذیل مقوله هستی جدید هستند که در مفهوم مسیح‌شناسی و به وسیله آن تنظیم و تبیین می‌شوند. مسیح سمبلی است که در او ابهام‌های وجود رفع می‌شوند. اقرار مسیحی «عیسی به عنوان مسیح» نماد هستی جدید است. پیام مسیحیت این است که عیسی مسیح سوژه‌ای است برای موقعیت‌ها با اوضاع وجودی که بر گسستگی وجودی غالب آمده است. به نظر تیلیش مسیح نشانگر واقعیتی جدید بوده و او غایت وجود است که همراه با گسست، تعارض و نفی خود، تغییر وجودی، ابهامات زندگی و گرفتاری‌های تاریخی بشری، زندگی کرد. تجربه هستی جدید در عیسی به عنوان مسیح برابر است با تجربه قوایی در مسیح که برگسستگی وجودی غلبه یافت و با مسیح و در او بر تعارض میان وحدت ذاتی خدا و بشریت و گسستگی وجودی، وجود انسانی غلبه شد.

پدیدار شدن هستی جدید
نمایانگری خدا در عیسی به عنوان مسیح به مثابه نمایان کننده هستی جدید، حب خدا از جهان را پیش‌فرض دارد و نمایان شدن هستی جدید، واقعیت جدیدی از نجات است. پیام تجسم فعل و عمل خداوند برای رهایی بشریت است. خداوند واقعیت جدیدی عرضه داشته که ممکن است ما نیز در آن مشارکت داشته باشیم. تیلیش تفسیرهای سنتی از تجسم را که دربردارنده اصطلاحات متناقضی مانند: سرمدی و زمانی، متغیر و نامتغیر، خدا و انسان را نقد و مورد ارزیابی قرار داده و این مفاهیم را رد پای اسطوره‌های شرک‌آ میز می‌داند. آنچه تاکنون بدان اشاره شد، روشی است که در برخورد با نشانه‌ها و اسطوره‌ها مد نظر تیلیش است که به طور خلاصه عبارت است از «معنادهی مجدد به نمادها و اسطوره‌ها». لذا او اسطوره و نماد را رد نمی‌کند، بلکه آنها را همراه با تفسیر جدید می‌پذیرد.
تیلیش اسطوره‌سازی را رد می‌کند، زیرا به نظر او این کار ممکن است که این را از زبانش محروم کند و باعث از بین رفتن تجربه مقدس شود. نمادها و اسطوره‌ها باید بر مبنای نیروی‌شان یعنی هستی جدید در عیسی به عنوان مسیح مورد ارزیابی قرار گیرند تا آنچه را که باید بیان کنند، آشکار سازند.
فعلیت فرد تاریخی عیسی(ع) بسیار مهم است و انکار ذات انسانی او برابر است با انکار جوهره پیام انجیل. بدین ترتیب تیلیش میان دو مفهوم عیسی و عیسای تاریخی تمایز می‌گذارد. که عبارتند از: اول فردی که بالفعل به عنوان عیسی زندگی می‌کرد و به عنوان مسیح تلقی شده که شهادت حواریون و آنچه از عهد جدید به دست ما رسیده گواهی بر وجود چنین فردی است. دوم عیسای تاریخی که مجدداً از طریق بررسی‌های تاریخی بر مبنای منابع موجود در حال حاضر، احیا شده است. به نظر تیلیش اگرچه این هر دو به یک مورد اشاره دارند، اما باید به دو نکته متمایز توجه داشت: اول، فردی که ورای متن زندگی می‌کرده است. دوم، احیای مجدد و تاریخی متن. فرد زنده ورای متن اهمیت بسیار زیادی برای اعتبار پیام مسیحیت دارد.
به نظر تیلیش توصیف تاریخی حال حاضر از مسیح به هیچ وجه ذاتی پیام و ایمان مسیحی نیست، زیرا صرفاً به علت علایق علمی صورت می‌گیرد. احیای مجدد عیسای تاریخی اغلب مورد نقد قرار می‌گیرد، از این رو نمی‌تواند ابزار مناسبی جهت بیان مسئله دلبستگی واپسین به حساب آید. اما اگر ما توانایی شناخت مسیح را به وسیله تاریخ نداریم، او را از طریق ایمان می‌توانیم بشناسیم.
ایمان عهد جدید در رابطه با الهیات سیستماتیک بیانگر دو رابطه اساسی مسیح با گسستگی وجودی است که به ترتیب عبارتند از: سوژه شدن مسیح برای وجود و غلبه مسیح بر گسستگی وجود. دو نماد صلیب و رستاخیز بیانگر این دو مفهوم هستند که طبیعتاً با یکدیگر مرتبط هستند و نباید از هم جدا شوند. سوژه شدن برای سلب نهایی وجود به وسیله نماد صلیب و پیروزی بر گسستگی وجود که عیسی سوژه آن است، به وسیله نماد رستاخیز بیان می‌شوند. این نجات‌شناختی در الهیات تیلیش است، یعنی عنصر شفابخش، واقعه اتحاد و پیوستن آنچه از هم گسسته‌اند، پایان گسست میان بشریت و خداوند، جهان و بشریت، افراد و خویشتن‌شان. نجات احیای بشر است از واقعیت و حقیقت قبلی و انتقال به هستی جدید. لذا نجات عبارت است از تحقق معنای نهایی وجود به وسیله قدرت و نیروی هستی جدید. به نظر تیلیش نجات متشکل از سه مقوله است: اول پیدایش نو؛ نجات به مثابه بهره‌مندی از هستی جدید. قدرت هستی جدید انسان را به انقیادش در گسستگی وجودی آگاه می‌گرداند و هستی جدید از طریق مشارکت انسان فعلیت می‌یابد. دوم، نجات به مثابه پذیرش هستی جدید که عبارت است از برائت(jusification). برائت پیامد بی واسطه آموزه کفاره و کانون نجات است. برائت در معنای عینی فعل ازلی خداست که به وسیله آن کسانی را که فی‌الواقع در اثر تقصیر او بیگانه شده‌اند، بیگانه نمی‌پندارد؛ فعلی که انسان‌های بیگانه شده را به اتحاد با هستی جدید در مسیح سوق می‌دهد. برائت به لحاظ لفظی یعنی تبدیل انسان به آنچه ذاتاً بوده و از آن بیگانه شده است. سوم، تطهیر یا فرآیندی که در آن قدرت و نیروی هستی جدید افراد و جوامع را تغییر می‌دهد.

الهیات سیستماتیک: حیات در روح، تاریخ و ملکوت خدا
فلسفه حیات از نظر تیلیش عبارت است از تبیین چگونگی حضور روح الهی در زندگی. روح الهی پاسخ و رفع کننده ابهام‌های زندگی است.
وجود انسانی به مثابه موجودی دینی ارگانیسمی است که در او بعد روحانی غلبه دارد. به نظر تیلیش حیات بشری خود را در حیات روح ادغام می‌کند؛ به نحوی که وجودهای انسانی روح را به عنوان اتحاد و یگانگی قدرت و معنی در زندگی تجربه می‌کنند. مسئله اصلی در جلد سوم الهیات تیلیش عبارت است از حیات. حیات ترکیبی است از عناصر ماهوی و وجودی. حضور روح مقدس در زندگی با عنوان حضور روحانی توصیف شده است. موجودات انسانی از حضور روحانی آگاه می‌شوند اگر مشغول جست‌وجو برای روشن ساختن ابهام‌های حیات در چنان طریقی باشند که توان فهم آن را از طریق حضور روحانی دارند.
نظریه تیلیش در باب روح، راه حل ابهام حیات وجود انسانی است. تجربه وجود انسانی از مبدأ هستی، تجربه‌ای دینی از اتحاد مجدد با مبدأ را از طریق فعل اتحادی خدا پیش‌فرض دارد که آن فعل اتحادی عبارت است از فعل نجات‌بخش خداوند به عنوان روح و مقوله روح الهی نمادی از قدرت خدا برای نجات بخشی و شفاست. لذا هستی جدید نشانگر فعل آفرینش و نجات‌بخشی خداوند است؛ همان گونه که در تاریخ بشریت و بخصوص جامعه مسیحی تجربه شد. حضور روح الهی به عنوان جزء مقدم هستی جدید، قطعا در عیسی مسیح نیز مطرح بوده است. آشکار شدن عیسی، مرگ و رستاخیز او قطعاً فعل روح خداوند است.
تیلیش از عنصر وجد که نشان دهنده حضور روح معنوی در حیات است، بر مبنای پیام عهد جدید به دفاع می‌پردازد. وجد راه دیگری برای فهم خود فراروی (self-transcendence) است که عبارت است از حرکت انسان برای اتصال به الاهیت و نامتناهیت. وجد حرکتی است مذهبی و دینی متعلق به وجود انسانی، به سوی مبدأ زندگی و به سوی روح الهی به عنوان حالتی از دلبستگی واپسین. اما این وظیفه تحلیلی اگزیستانسیالیستیک است که اتحاد ساختار بشر را با وجد به عنوان فعل روح الهی نشان دهد. خدا از طریق کلیساها و جوامع که نمایانگر هستی جدید عیسی به عنوان مسیح هستند، مرتکب فعل می‌شود. به نظر تیلیش تناهی به صورت بالقوه، یکی از عناصر حیات الهی است و این عبارت است از ثبات دوجانبه روح الهی و روح انسان. حضور روح الهی عبارت است از حضور هستی جدید در عیسی به عنوان مسیح و روح الهی عبارت است از حضور روحانی مسیح و حضور روحانی خداوند در ما. نظریه تیلیش در باب «ملکوت خداوند» به دو نماد حضور روحانی و حیات سرمدی مرتبط است، اگر چه هر یک از این سه، دو دیگر را در بردارد، اما به لحاظ اعتبار از یکدیگر جدا هستند. به نظر تیلیش حضور روحانی پاسخی به ابهام‌های تاریخ و حیات سرمدی پاسخی است به ابهام‌های کلی حیات. اما شمول نماد ملکوت خدا از دو نماد دیگر بیشتر است و این به دلیل ویژگی دوگانه ملکوت خداوند است که عبارتند از: وجد درون‌تاریخی و وجد فراتاریخی. این مقوله به عنوان عنصر درون‌تاریخی مشارکت در پویایی و حرکت تاریخی را دربردارد که از طریق حضور روحانی آشکار شده است و به عنوان عنصر فراتاریخی، پاسخی است به سئوال از ابهام‌های تاریخی (که برابر است با حیات سرمدی). مولفه بنیادین ملکوت خدا به وجد درون تاریخی ربط دارد. ملکوت خدا تنها از طریق بسط درون تاریخی حاصل نمی‌شود. وقتی وقایع حاد تبدیل به تجربه گسستگی شدند که در آن نیروی اهریمنی معنای وجود را از بین می‌برد، از طریق قدرت و نیروی خداوند گسستگی از بین می‌رود و آرزوی پیامبرانه خلق و آفرینش جدید ممکن است محقق شود. به نظر تیلیش این عصر جدید از طریق بسط تاریخ واقع نمی‌شود، مگر با مداخله خداوند در تاریخ که منجر به آسمان و زمینی جدید می‌شود. فقط از طریق روح الهی است که ملکوت خدا و حیات سرمدی به معنای غلبه بر ابهام‌های تاریخ محسوب می‌شوند. تاریخ حرکتی است کلی در کنار رفع ابهام معنای کلی وجود و عبارت است محقق شدن ملکوت خدا.
تفسیر تیلیش از تاریخ با توجه به مفهوم ملکوت خداوند منجر به ایده حیات سرمدی می‌شود، یعنی تاریخ نجات یافتگی. غایت تاریخ، حیات سرمدی است که در آن تمام موجودات به حیات الهی می‌رسند.
تیلیش با استفاده از مفهوم (kairos) به ارائه فهم جدیدی از معنای تاریخ که راهنمایی است برای فهم تاریخ از دیدگاه مسیحیت، می‌پردازد.
البته تفسیر تیلیش از تاریخ ذیل مفهوم هستی جدید شکل می‌گیرد. کایروس زمان خداوند است و نه فهم بشری از زمان؛ لحظه‌ای در زمان که به امر نامشروط مرتبط است؛ لحظه‌ای غیرعادی به لحاظ سرمدی بودنش؛ لحظه‌ای که در آن تاریخ قادر است به اکتشاف پدیدار شدن خداوند؛ زمانی حتمی‌الوقوع. این لحظه عبارت است از آشکار شدن بعد الهی زمان، زمان خداوند؛ زمانی که حقیقت جدید می‌آید و زمان هستی جدید.

پانوشت‌ها:
۱- الهیات سیستماتیک، جلد سوم، مقدمه
۲- مقدمه بر الهیات سیستماتیک، دیوید اچ کلسی.

IID_logo

قرائتی «مثبت» از کتاب ایوب در وضعیت خاص افراد مبتلا به ویروس HIV و بیماری ایدز در افریقای جنوبی

قرائتی «مثبت» از کتاب ایوب در وضعیت خاص افراد مبتلا به ویروس HIV و بیماری ایدز در افریقای جنوبی
نام پژوهشگر :جرالد وست* بونجی زنگل
ترجمه: کاظم ذاکری
منبع :
شرح : مقدمه
چون در این مقاله در مورد قرائت کتاب مقدس برای افراد مبتلا به ویروس HIV و بیماری ایدز خواهم نوشت ابتدا چند نکته را از روی احتیاط مطرح می‌نمایم. وقتی افراد با حسن نیت که البته مبتلا به بیماری ایدز نیستند، مشخص می‌کنند که کدام یک از متون کتاب مقدس برای افراد مبتلا به این ویروس حائز اهمیت است، نگران می‌شوم.
موضوع مربوط به اینکه در محدوده و در ارتباط با مبتلایان به ویروس HIV چه چیزی را از انجیل بخوانیم و یا چگونه آن را بخوانیم، بایستی اساساً با همکاری عملی با افرادی که به این ویروس مبتلا هستند، مورد پردازش و بررسی قرار بگیرد. همه ما از وضعیت کنونی بیماری ایدز متأثر و نگرانیم ولی همه ما به آن مبتلا نیستیم. در کنار دیگر تئولوژی‌ها و الهیات آزادی‌بخش که محدوده و مجموعه افریقایی‌مان را شکل داده‌اند (به طور خاص منظور از الهیات آزادی‌بخش است که روی نژاد، طبقه، نوع و فرهنگ متمرکز شده است)، موضوع ویروس HIV و بیماری ایدز نیز بایستی جایگاهی برای خود داشته باشد(۱) و آنچه یک تئولوژی آزادی‌بخش مرتبط با این ویروس می‌طلبد، آن است که امتیاز شناخت علمی از تجربه افراد مبتلا با آن را به دست آورد. سخن پرفروستین (Per frostin) بر این مبناست که ویژگی خاص الهیات آزادی‌بخش، نه در محتوا بلکه در متدلوژی آن است، به عقیده وی کلید متدلوژی الهیات آزادی‌بخش در ترجیح و برتری شناخت علمی از افرادی نهفته است که یک محرومیت و مطرودیت از جامعه را تجربه می‌کنند. کسانی که از واقعیت زندگی با بیماری ایدز آگاهند، بایستی به صورت مخاطبان ممتاز تئولوژی درآیند(۲). شرح یک ماجرای شخصی به تأیید این موضوع مهم کمک خواهد کرد. در جریان یک مباحثه در زمان استراحت و صرف چای در مدرسه تئولوژی دانشگاه کوازولو ناتال (Kwazulu Natal) (جایی که تدریس می‌کنم)، گفت‌وگوی ما به موضوع بشر بودن و یا الوهیت عیسی مسیح کشیده شد. به صورت آزمایشی اقدام به ارائه نظریه‌ای کردم مبنی بر این که همان گونه که در تئولوژی سیاهان آفریقایی و آمریکایی، عیسی سیاه‌پوست تلقی می‌شود و در تئولوژی فمنیستی، یک زن انگاشته می‌شود، بیاییم در یک تئولوژی مبتنی بر AIDS/HIV این گونه بپردازیم که خون عیسی مبتلا به ویروس HIV مثبت است. به نظرم رسید که چنین درخواست و نظریه‌ای در ادامه درخواست‌های تئولوژیکی مشابه آن باشد. خانم همکاری به نام فومزیله زوندی مابیزلا که مبتلا به ویروس HIV است، در واکنش به این مطلب گفت که این نظریه برای او رنج‌آور و ناراحت‌کننده است. وی در ادامه توضیح داد که از لحاظ تئولوژیکی، تصور خون عیسی به صورت خونی غیرمبتلا به ویروس HIV، برایش بسیار مهم است. او افزود که در این حالت احساس امیدواری و دلگرمی می‌کند(۳)
نکته دوم مقدمه‌ام در ارتباط به مطالب فوق‌الذکر است. در افریقای جنوبی، اوضاع و شرایط یکسانی در همه جا حاکم نیست و این امر به یک نیاز و یا ضرورت ساده مربوط نمی‌شود. محرومیت و طرد از جامعه، به صورت تاریخی در افریقای جنوبی نفوذ کرده است، نژاد، طبقه، نوع و فرهنگ برخی از عوامل سرایت بیماری در کشورمان هستند. کار و تلاش سنگین و تجزیه و تحلیل‌های دقیقی که موجب پیدایش یک تئولوژی حائز اهیمت شده‌اند، بایستی به گونه‌ای به اجرا درآمده و پیگیری شوند که همزمان با آن، وقتی این خط و منش جدید را در جامعه وارد می‌سازیم، زمینه دیالوگ تغییر و تحول متقابل میان اوضاع و حالات مختلف محرومیت‌ها را در محیط‌مان (جهت آشنایی با شرایط و تلاش برای متحول نمودن آنها) تسهیل کنیم.
سومین نکته در مقدمه این است که هر گونه تلاش برای طرح و ایجاد یک تئولوژی بدون همزمان با آن، اقدامات عملی برای درمان کامل، مناسب و همه جانبه مبتلایان صورت بگیرد، امری شرم‌آور است. بخشی از هدف ما تأمین و ارائه درمان مناسب برای همگان(۴) و بخشی دیگر به تلاش برای مقابله با طرد و تبیض مربوط می‌شود که در این مقاله به جنبه دوم آن پرداخته می‌شود.

۲ ـ متوفی که توسط افراد حامل ویروس HIV، ترجیح داده می‌شوند:
با نگاهی جدی به اولین نکته در مقدمه، باید اعتراف کنم که تجربه ما در مؤسسه «مطالعه کتاب مقدس و طرح خدمت‌رسانی به کارکنان (ISB&WM)» (طرحی برای تعامل میان متخصصین کتب مقدس که در فعالیت‌های اجتماعی مشغولند و فقرا، کارگران و مطرودین از جامعه که از خوانندگان کتب مقدس بوده و به آن توجه دارند) در فعالیت و همکاری با حاملان ویروس HIV و یا کسانی که به گروه پشتیبانی ما موسوم به سیافیلا (Siyaphila ویژه افراد مبتلا به ویروس بیماری ایدز)، پیوستند، مبین این امر است که آنان متون کتاب عهد جدید را بر متون کتاب عهد عتیق ترجیح می‌دهند(۵). باید بطور دقیق بگویم که مطالعات بر روی کتاب مقدس توسط خانم بونجی زنگل مسئول هماهنگی برنامه همبستگی با اشخاص دارای ویروس HIV و یکی از بنیانگذاران گروه‌های پشتیبانی سیافیلا، نشان می‌دهند که متوفی ترجیح داده می‌شوند که در آنها عیسی همراه با کسانی است که از جامعه طرد شده‌اند، البته الزاماً اینگونه نیست که کتاب عهد جدید بطور کامل، کرامت انسانی آنها را مورد تأیید قرار دهد بلکه تعدادی از متون مشخص این کتاب، چنین محسوب می‌شوند. چنانکه تحقیقات بر روی ویژگیهای آفریقائیان در قرائت کتاب مقدس نشان می‌دهد که مسیحیان آفریقا، عملاً کتاب عهد عتیق را ترجیح می‌دهند(۶). البته منظور ما کتاب عهد عتیق به عنوان یک کتاب نیست، همانگونه که کتاب عهد جدید برای اعضای گروه سیافیلا بعنوان یک کتاب مطرح نیست، بلکه آنچه که مورد بحث ماست، خطوط ارتباط و یا تطابق میان ایمان عملی مسیحیان آفریقایی و متون ویژه کتب مقدیس می‌باشد. بهمین دلیل چون بخش قابل توجهی از کتاب عهد عتیق مناسبت و مطابقت زیادی با اوضاع اجتماعی ـ مذهبی مسیحیان آفریقا را دارد(۷)، فرازهای زیادی از آن مورد پسند آنان واقع می‌شود. اما ذکر این نکته جالب توجه است که متونی از این کتاب مورد توجه مبتلایان به ویروس HIV قرار می‌گیرد که با واقعیت زندگی مسیحیان آفریقایی که گرفتار این ویروس هستند، سنخیت و مطابقت دارد. ویژگی این متون در این است که عیسی خود را پیوسته با کسانی که از جامعه طرد و محرومند، معرفی و همراه می‌شمارد. بنابراین کتاب ایوب چه سهمی را می‌تواند ارائه دهد؟ در این خصوص، از روی احتیاط، به سخن دیگری اشاره می‌کنم.

۳ ـ تئولوژیهای مسلط و غالب در کتاب عهد عتیق:
ایوب و کتاب عهد عتیق، بطور کلی برای کسانی که دارای ویروس HIV هستند، یک موضوع را روشن می‌سازد و آن اینست که می‌توانند یک تئولوژی غالب و روشن داشته‌ باشند(۸). این تئولوژی غالب، بصورت تئولوژی پاداش (اجر) شناخته می‌شود و در ارتباط تنگاتنگ با استدلالات تئولوژیکی‌اش قرار دارد. این استدلالات خداوند را بصورتی که خود را کاملاً وقف کنترل و مراقبت نشان می‌دهد، معرفی می‌کند.
بطور مختصر، تئولوژی پاداش معتقد است که آنچه که انسان می‌کارد درو خواهد کرد. همانگونه که از این ضرب‌المثل بر می‌آید، ظاهراً معنا و مفهوم آن از کشاورزی گرفته شده و احتمالاً همانند تئولوژی پاداش، ریشه در تجارب اولیه کشاورزی قوم بنی‌اسرائیل دارد(۹)
هر گاه خانواده‌ای قطعه زمینی برای کشاورزی داشته باشد، تجربه نشان می‌دهد آنهائیکه با هوشمندی، پشتکار و سرسختی کار کرده باشند، محصول زیادی درو خواهند کرد و آنهایی که تنبلی، کاهلی و سهل‌انگاری نموده باشند، سختی و فشار زیادی متحمل خواهند شد. این واقعیت از زندگی کشاورزی به جوانب دیگر زندگی اجتماعی نیز تعمیم داده شد. هر گاه خداوند یک کنترل و مراقبت شدید بر تمام جوانب و وجوه زندگی اعمال نماید، موضوع صدق خواهد کرد و تنها به امر کشاورزی اختصاص نمی‌یابد، کسانی که زندگی خوبی داشته باشند، ثواب و پاداشهای زیادی بدست خواهند آورد و کسانی که زندگی بدی داشته باشند، ثمرات بدی برخواهند چید.
در هر صورت، همانگونه که ویتنبرگ(۱۰) با دقت کامل اعلام کرده است، این حکمت و خردمندی برگرفته از تجربه جامعه، در پی تغییر شرایط و چارچوب اوضاع، دچار انحراف گردید. با استقرار نظام سلطنتی و حکومت مرکزی، فشارهای جدیدی بر حیات کشاورزی نسبتاً آرام و ثابت قوم بنی‌اسرائیل وارد شد. پیش از نظام سلطنتی، جوامع با عوامل غیر قابل پیش‌بینی خارجی مانند قحطی، هجوم ملخها و برخی از اقوام (مانند فیلیستی Filistei) مواجه بودند. هر چند نظام سلطنتی به دلیل برخورداری از ارتش و سپاه دائمی موجب برقراری امنیت در قبال تهاجمات و تجاوزات شد، لکن پادشاه، دربار و خود سپاه در قبال خدمات خویش به غذا و تأمین معاش نیاز داشتند، در حالی که خود تولید‌کننده نبودند. ساموئل در کتاب اول ساموئل بخش هشتم هنگامیکه مردم از او خواستار تعیین یک پادشاه برای آنان، همانند دیگر ملتها و کشورها می‌شوند، به آنها هشدار داده و می‌گوید: «حکومت مرکزی و سلطنتی باید غذا و کار خود را از طریق مالیات‌هایی که توسط کشاورزان پرداخت می‌شوند، تأمین نماید». دیگر اینگونه نیست که هر چه کاشته می‌شود، برداشت شود. تو می‌کاری اما به جز تو و خانواده‌ات، دیگران نیز از محصول تو بهره‌مند می‌شوند. به عبارتی دیگر تجربه افراد معمولی که با کار و یا کشاورزی زندگی می‌کردند، مثل سابق نیست. از این پس امکان داشت که تو با هوشمندی و سرسختی کار کنی و در عین حال از محصول کمی برخوردار شوی، زیرا درآمد و ماحصل زحمات تو از سوی حکومت مرکزی و سلطنتی برای تأمین مایحتاجش گرفته می‌شدند.
همانگونه که ویتنبورگ نشان می‌دهد، این تغییر و دگرگونی در تجربه مشترک، موجب تغییر و دگرگونی در تئولوژی حداقل در مدت زمان کوتاهی نشد (همانگونه که می‌دانیم سیستم‌های تئولوژیکی با کندی تغییر می‌یابند). از نظر ویتنبرگ چیزی که اتفاق اقتاد این بود که تئولوژی باقی ماند اما معکوس شد یعنی تغییر جهت داد. بدین صورت که در ابتدا هنگامیکه مردم با جدیت کار می‌کردند عموماً پذیرفته بودند که ثمرات ناشی از اطاعت و گردن نهی به فرمان الهی را برخواهند چید. برای اعتقاد به تئولوژی پاداش تحت سیستم جدید سلطنتی بروز تغییر در دورنما الزامی بود. یعنی اکنون اعتقاد بر این بود که هر کس علائم ترقی و رفاه را نشان می‌دهد آنچه را انجام داده که الزاماً نزد خداوند درست و صحیح بوده است. گفته می‌شد که حال آنچه که درو می‌شود شاخص آنچه که کاشته شده، می‌باشد.
طبیعی است که مسئله موجود در این تئولوژی اینست که هر کسی که با استفاده از ابزار نادرست و غیرعادلانه ترقی می‌کرد، بعنوان فردی درستکار و صالح تلقی می‌شد. خانه‌ها و منازل متعدد، سیلوهای پر از گندم و دیگر غلات، لباسهای زیبا، گله‌های زیاد، همراه با دارائیهای عجیب وارداتی، از سوی جامعه بعنوان آثار و علائم تبرک الهی و پاداش او برای زندگی درست و سالم تلقی می‌شدند. جالب توجه است که علیرغم وجود یک تعارض و تضاد روشن و آشکار، این تئولوژی پاداش به قوت خود باقی می‌ماند. تصور می‌شد که خداوند مراقب است تا مطابق خواست الهی مراتب رضایت هر کسی که ترقی و رشد می‌کند، فراهم شود.
این نوع تئولوژی کوچکترین امکانی را برای درک بی‌عدالتی ساختاری اجازه نمی‌دهد و کسانی که به آن روی می‌آورند، همان افرادی هستند که از امتیاز یک سیستم معین حامل این امتیاز چه از نوع نژادی در سیستم آپارتاید، یا طبقه متوسط در نظام کاپیتالیستی و یا ذکور در سیستم پدر سالاری برخوردار هستند.
اکنون باید به عواقب و آثار مخرب این تئولوژی بر روی کسانی که مبتلا به ویروس HIV/AIDS هستند آشنا شویم.

۴ ـ بیماری ایدز بعنوان تنبیه و مجازات الهی:
با توجه به تحلیل ارائه شده، جای تعجب ندارد که بینش حاکم در بخش اعظم جامعه مسیحی بیماری ایدز و ویروس HIV را، یک تنبیه مجازات الهی تلقی نماید. اینکه این بیماری ایدز و ویروس یاد شده از طریق روابط جنسی بویژه در آفریقا انتقال و سرایت می‌یابد، موید همین نظریه است. بنا به نظر هابوکوکی لوندو (Habbakuki Lwenndo) برخی از جوانب دین آفریقایی این موضع و دیدگاه را تقویت
می‌کنند(۱۱). بدون تردید مبتلایان به ویروس HIV در جامعه آفریقای جنوبی چه در کلیسا و در خارج از آن با این تئولوژی غالب، برخوردار می‌نمایند. آنان بواسطه گناهانشان بویژه گناهان جنسی، تنبیه و مجازات الهی را در جسم و بدن خویش به همراه دارند. خوشبختانه برخی از فرازها و مسیرها(۱۲) و یا بعضی از بخشهای کتاب عهد عتیق، روند این تئولوژی را قطع و متوقف می‌سازد که کتاب ایوب نمونه بارز آن است(۱۳). در ادامه سخن به جهانی وارد می‌شویم که در آن تئولوژی پاداش، امری جدی تلقی می‌شود. همانگونه که گفته می‌شود ایوب نه تنها مردی کامل و صالح بود بلکه خدا ترس هم بود و از بدی و شر احتراز می‌کرد.(۱/۱) و پیوسته فرزندان خود را جهت تطهیر فرا می‌خواند. سحرخیز بود و به تعداد آنها صدقه می‌داد. در واقع ایوب فکر می‌کرد: ممکن است فرزندانم مرتکب گناه شده‌اند و در قلبهایشان به خداوند اهانت کرده‌اند. (۵/۱) سلامتی و رفاه ایوب و پسران و دخترانش بطور مستقیم به زندگی پاک و سالم او بستگی دارد و لذا تئوری پاداش همچنان به قوت خود باقی است.
داستان در این نقطه مخصوصاً برای خواننده که از گفتگوی آسمانی میان خداوند و همکارش یعنی شیطان مطلع می‌شود (۱۲ ـ ۶ و ۱) پیچیده‌تر می‌گردد. ایوب در هر صورت از توافق آسمانی خبر ندارد هر چند که قربانی آنست و به این ترتیب مجبور به زندگی در جهانی شد که در آن براساس دورنما و نگرش او هیچ‌چیز با اصل و معیار پاداش مطابقت ندارد. همه قبول داریم که ایوب زندگی سالم و درستی داشت اما تنبیه شد و به او پاداش داده نشد. ایوب ابتدا با اطاعت محض، سرنوشت خویش را پذیرفت و از شک و تردید درباره کنترل و مراقبت الهی خودداری نمود. این شیوه را تاحدی ادامه داد که پس از تجربه از دست دادن گله‌ها و برده‌ها و خدمه، از بین رفتن مال و منال و مرگ تمام فرزندانش و بدتر شدن وضع سلامتی‌اش، گفت: «خداوند داده است، خداوند گرفته است، اسم خداوند مبارک باد». (۲۱/۱) حتی در پاسخ به درخواست و دعوت همسرش (که از نظر تئولوژیکی شخصی سمج بود) مبنی بر پایان دادن به رنج و عذاب خویش از طریق اندیشه و تأمل درباره موضوع به اصطلاح «دستور الهی»، امر کنترل و مراقبت الهی یعنی قرار داشتن همه چیز تحت امر الهی را مجدداً مورد تأیید قرار داد. همسرش به او گفت: کمال و سلامت نفس خود را حفظ کن یعنی همچنان تئولوژی خویش را پاس بدار. خدا را سپاس و ستایش کن و بمیر (۹/۲) اما ایوب گفت: اگر خیر و نیکی را از سوی خداوند می‌پذیرم چرا نباید بدی و شر را نیز قبول کنیم (۱۰/۲)
بنظر می‌رسد که ایوب با سکوت خویش و خودداری ارتکاب گناه از طریق زبان و کلام و عدم تردید درباره خداوند و یا این تئولوژی، بدی و شر را نیز از جانب خداوند می‌پذیرد (۱۰/۲). در حالیکه او با سکوت روی زمین نشسته، دوستانش جهت عرض تسلیت و دلداری به سراغ او می‌روند. (۱۱/۲) می‌دانیم که چه چیزهایی می‌خواهند بگویند. هر کدام توضیح خواهند داد که او بنوعی مرتکب گناه شده است چون در غیر اینصورت رنج و غذاب وی قابل توضیح نیست و یا مهمتر از آن، آنها نمی‌دانند آنرا توضیح بدهند. آنان با نگاه کردن به ایوب بیمار و بشدت آشفته حال، می‌توانند بگویند که خداوند بنوعی او را بخاطر چیزی که انجام داده تنبیه و مجازات نموده است. تئولوژی آنها چنین حکمی می‌دهد.
اما باید اذعان داشت که آنان فوراً به ایوب توصیه و نصیحتی نکردند و پیش از آنکه بتوانند سخنی بگویند، ایوب شروع به صحبت نمود. اما سرانجام به سفارش همسرش عمل می‌کند. شاید وقوع مرگ و ویرانی در اطراف او و در درونش، باعث کاهش میزان حساسیت او و بی‌تفاوتی‌اش شده است. البته چنین فرض می‌شود. در هر حال در این مرحله مبارزه و چالش ریشه‌أی همسرش، در ذهن او تأثیر می‌گذارد. ابهام عجیب و شکوهمند متن سنتی خاخامها که می‌گوید «خدا را تسبیح کن، نفرین کن و بمیر» تأثیر تئولوژیکی‌اش را دارد. هر گاه فاضل و سالم بودن تسبیح خداوند یک پیامد مخرب و ویرانگر با این شدت را دارد پس نفرین او چه خسارت و زیانی می‌تواند در پی داشته باشد.
او که تا آن زمان از ارتکاب گناه از طریق زبان و گفتار خودداری می‌کرد اینک آزادانه حرف دل خویش را می‌زند. شاید پس از مقاومت در برابر پذیرش سفارش تئولوژیکی همسرش تا آخرین پیامدهای آن، نه بصورت مستقیم و بلکه بطور غیرمستقیم از طریق نفرین کردن روز تولد خویش، خداوند را نفرین می‌کند.
(۱/۳) از آنجا که نثر مطابق با آنچه که ایوب در شرف گفتنش می‌باشد، نیست، بنابراین در متن از شعر و نظم استفاده می‌شود. البته این مرحله یک مرحله گذر از حالت نثر به نظم نیست بلکه یک مرحله عبور تئولوژیکی کامل و تمام است.
در این مرحله یک تئولوژی جدی آغاز می‌شود. فریادی ناشی از خشم و درک وجود دارد و یک تئولوژی در شرف تولد و شکوفایی است. در آن برای بهم ریختن آنچه که خداوند در کتاب آفرینش بخش اول (Gen 1) انجام داده، تلاش می‌شود.
خداوند گفت: «نور باشد» (Gen 1/3) ولی ایوب می‌گوید: «آن روز تیرگی و ظلمت باشد»(۱۴). در اینجا ایوب با استفاده از کلام خداوند، (با شیوه تدوین و ایجاد یک تئولوژی) در محدوده رنج و ویرانی و نابودی عظیم، می‌جنگد. بایستی این متن در مراسمهای متعدد تشییع جنازه مردمی که در اثر ایدز از دنیا رفته‌اند، قرائت شود. بجای اینکه متن ایوب (۲۱/۱) که می‌گوید: «خداوند داده است و خداوند گرفته است، اسم خداوند متبرک باد.» باید متن ایوب (۳/۳) خوانده شود.
مراسم تشییع جنازه حقیقتاً در زندگی روزمره مردم در جنوب آفریقا جایگاه ویژه‌ای دارد. این مراسم که به طور سنتی در روزهای شنبه برگزار می‌شد بخاطر وسعت ویرانی و مرگ و میر ناشی از ایدز روزهای یکشنبه و حتی روزهای عادی هفته را نیز شامل می‌شود(۱۵). هر چند بخش اعظم جوانان عضو گروه‌های سیافیلا، بطور منظم به کلیسا رفت و آمد نمی‌کنند (به علت طرد شدن از جانب تئولوژی انحرافی بیماری ایدز و یا دیگر علتها)، لکن برای شرکت در مراسم تشییع جنازه به کلیساها می‌روند. مراسم تشییع جنازه بخش بسیار مهمی از زندگی آنهاست چون اکثر آنان از اعضای جامعه آفریقای سیاه هستند و اعضای گروه سیافیلا نیز به آن جامعه تعلق دارد. متأسفانه چون اکثر مراسمهای تشییع جنازه به جوانانی مربوط می‌شود که از کلیسا طرد شده‌اند حتی با وجود اینکه خانواده فرد متوفی باید به کشیش برگزار کننده مراسم تشییع جنازه پولی پرداخت نمایند، اما کشیش کلیسای محل از برگزاری مراسم تشییع جنازه جوانی که بخاطر بیماری ایدز از دنیا رفته است (اگر این جوان از اعضای دائمی کلیسا نبوده باشد) طفره می‌رود. بهمین دلیل کشیش مأمور شده برای انجام مراسم تشییع جنازه هیچ پیوند خاصی با فرد مرده ندارد و در نتیجه خود را برای استفاده از این فرصت جهت موعظه و بدگویی علیه بیماری ایدز و یا کسانی که به ویروس این بیماری مبتلا هستند آزاد احساس می‌کند، البته این امر به صورت کنایه‌آمیز و غیرمستقیم صورت می‌گیرد چون صحبت کردن از این مسائل در ملاء عام از لحاظ فرهنگی و تئولوژیکی یک تابو محسوب می‌گردد(۱۶).
اعضای گروههای سیافیلا با شرکت در مراسم تشییع جنازه، فرازهایی از کتاب ایوب را می‌شنوند. اما معمولاً تناها آیاتی از کتاب ایوب (۲۱/۱) مورد استفاده قرار می‌گیرند که در آن می‌گوید: «خداوند داده است، خداوند گرفته است، اسم خداوند مبارک باد.» لذا یکبار دیگر برای کسی که مبتلا است، مجدداً این نکته مورد تأیید قرار می‌گیرد که بیماری ایدز یک تنبیه و مجازات الهی است. متأسفانه متن ایوب سه در مراسم تشییع جنازه خوانده نمی‌شود. اما اگر این امر صورت بگیرد، چه اتفاقی می‌افتد؟

۵ ـ قرائت مثبت از کتاب ایوب ۳:
من در یازدهم ماه مارس گذشته، این موضوع را با یکی از گروه‌های سیافیلا در پیترمایتزبورگ
(Pietermaritzburg) مطرح کردم. در پی آن خانم بونجی زنگل مرا به همکاری جهت تسهیل در امر مطالعه کتب مقدس توسط گروه سیافیلا دعوت کرد.
لذا منظور از قرائت مثبت از کتاب ایوب، قرائتی است که با در نظر گرفتن حال و شرایط جسمی و روحی این گونه افراد، بعمل می‌آید. از او پرسیدم که آیا می‌تواند بخش سوم کتاب ایوب (Gb3) را به زبان ایسی زولو (isizulu) مطالعه نماید. ولی پیش از آنکه او به اینکار بپردازد، دیگر اعضای گروه یعنی انتومنبهل انگکوبو (Ntombenhle) تمبی انداوو (Thembi Nadawo) نونهلانهلا زوما (Nonhlala)، امدوزی امشنگو (Mduzi Mshengu)، هلن جیوه زولو (Hlengiwe)، نلی نه نه (Nelly Nene)، اسفیزو زوما (S, fiso Zuma)، فیکیله انگکوبو (Fikile Ngcobo)، جابو موله فه (Jabu Molefe)، اکسولانی خومالو (Xolani Khumalo)، اس بونجیله شزی (S,bongile Shezi)، و فیندیله اندلووو
(Phindile Ndlovu)، را نیز به مطالعه کتاب مقدس وارد ساختم.
از گروه پرسیدم آیا چیزی از کتاب ایوب می‌دانند؟ بسیاری از آنها پاسخ مثبت دادند، لذا از آنها پرسیدم آیا شنیده‌اند کتاب ایوب را در کلیسا و یا در مراسم تشییع جنازه بخوانند؟ اکثرشان جواب دادند که آیه ۲۱ از بخش اول از کتاب ایوب (۲۱ و ۱ Gb) را که می‌گوید: «خداوند داده است، خداوند گرفته است، اسم او مبارک باد» را می‌شناسند. سپس در ادامه سخن به مطالب و نکاتی که قبلاً ذکر شده‌اند اشاره کردم و توضیح مختصری درباره محتوای ادبی متن یاد شده دادم و آنگاه از خانم زنگل خواستم تا بخش سوم کتاب ایوب را بخواند. خوشبختانه تا رسیدن من به جمع، اعضای گروه متن مذکور را خوانده بودند.
پس از آنکه زنگل بخش سوم کتاب ایوب را خواند، از اعضای گروه خواستیم(۱۷). تا فکر و نظریه خودشان را درباره متن بیان کنند. اولین پاسخ را یک جوان داد که از من پرسید چه اتفاقی برای ایوب افتاده است که به او نفرین کردن روز تولد خویش دست زده است. از اینکه کاملاً هسته اصلی و مرکزی شعر را درک کرده بود تحت تأثیر قرار گرفتم. به فکر آن افتادم که پاسخ او را بطور مستقیم ندهم، بلکه کمی صبر کنم تا دیگران نیز از نظرات خود ابراز کنند. لکن متوجه شدم که بقیه منتظر پاسخ سؤال هستند. البته سؤال کاملاً واضح و صادقانه بود. با اشاره جزئی به بخش اول و مفصل به دوم کتاب ایوب و برشمردن حوادث و مصائبی که گریبانگیر خانه ایوب شده بود، به این سؤال پاسخ دادم(۱۸).
سؤال کننده، پیام جواب مرا درک کرد ولی چیزی نگفت.
سپس یک خانم جوان شروع به سخن نمود و توجه ما را به آیه ۱۸ جلب و چنین تفسیر نمود که وی و کسانی که به عنوان مبتلایان به ویروس HIV شناخته می‌شوند، خود را دقیقاً بعنوان زندانی احساس می‌کنند. پس از آنکه یکی دیگر از اعضای گروه با شور و شوق فراوانی اظهار داشت که چرا چنین مسائلی همچنان می‌بایست اتفاق بیفتد در پاسخ گفتم، این دقیقاً سؤال ایوب است!
آنگاه جوانی که این بحث را آغاز کرده بود گفت که عنوان این بخش در کتاب مقدس به زبان ایسی زولو یعنی، ایوب روز تولد خویش را لعن می‌کند بسیار مناسب و بجاست و روزی که پس از معاینه، ابتلای وی به بیماری ایدز به او اعلام شد، دقیقاً همین احساس را داشت و روزی تولد خویش را نفرین گفت. یک زن دیگر که هنوز صحبت نکرده بود به جمع پیوست و گفت که متن مذکور مبین اینست که هر چه ایمان بیشتر باشد، مورد امتحان قرار گرفته می‌شود، اولین واکنش من، بحث درباره همین نکته و برداشت بود، لذا با صدای بلند از خودم پرسیدم که آیا خود ایوب نیز با این خانم موافق بود. بهرحال هر چند خود من این مطلب را نگفته بودم، تفسیر مثبتی که این خانم درباره خودش ارائه می‌داد و یا این اندیشه بخاطر ایمان بزرگش چنین تحت آزمایش بزرگی قرار گرفته بود مرا تحت تأثیر قرار داد.
سپس بحث مجدداً به اقدام ایوب در لعن روز تولد خویش برگشت. لکن اینبار تعدادی از اعضای گروه در بحث شرکت نمودند و وجه اشتراک آنها این بود که پیش از آن بطور جدی به فکر خودکشی افتاده بودند. بار دیگر بصورت مستقیم از من پرسید که چه توصیه‌ای در این مورد دارم، با توجه به موضوع بیماری، نظر من در مورد خودکشی چیست؟ یکی از آنها گفت: ما مانند ایوب هستیم، ما مردمی نیک هستیم که بدون انجام کار خلافی، مبتلا به ویروس شده‌ایم. آنان تا حد زیادی خود را مانند ایوب، در رنج و فشار شدید تلقی می‌کردند.
در این مرحله من خطر موجود در مطالعه کتاب مقدس را درک کرده و از خود پرسیدم که آیا این اقدام چندمین تلاش نادرست برای ارائه منابع از جانب کسی است که مبتلا به ویروس نشده است؟ به صورت بونجی رنگل نگاه کردم و نومیدانه به جستجوی نشانه‌هایی از جانب وی و بنوعی یک علامت اطمینان برای این مسئله پرداختم که گروه را به سوی تخریب و نابودی هدایت نمی‌کنم؟ نگران بودم که کار بسیار دقیق خودسازی گروه سیافیلا را که ماهها به طول انجامیده است بی‌اثر و خنثی نمایم. لبخند وی مرا مطمئن ساخت لذا به سخن خود ادامه دادم و گفتم فکر نمی‌کنم ایوب درصدد خودکشی و پایان دادن به زندگی خویش برآمده است. از نظر ایوب خداوند مسئول زندگیش بود و تا زمانیکه خداوند نعمت زندگی را از او نگرفته باشد او با پذیرفتن تئولوژی حاکم در زمان خود سکوت اختیار نمی‌نمود، او حق داشت تا علیه خداوند خشم و غضب نماید و خداوند را برای حساب پس دادن فرا بخواند.
سپس با تردید و هراس پرسیدم آیا این متن به آنها کمک می‌کند و یا تنها آنها را به یادآوری نومیدی و یأس‌شان هدایت می‌کند. پاسخها علیرغم تنوع، یکسان بودند، آنان متن را تاحد زیادی اطمینان‌بخش یافتند.
آنگاه پرسیدم که به چه نحوی متن را اطمینان‌بخش می‌یابند؟ یکی از آنان تجربه خود را مستقیماً به تفسیرهای من پیوند داد و گفت که متن مایه آرامش او بود. زیرا او نیز مانند ایوب، روزی که نتیجه آزمایش ویروس HIV دریافت نمود، از خود پرسیده بود که چرا خداوند پیش از آن و هنگامیکه در کودکی در حال غرق شدن در آب بود زندگی او را نگرفته بود. دیگران گفتند که بخش سوم کتاب ایوب خشم و غضب شدید آنها را مورد تأیید قرار می‌دهد و افزودند که از نظر تئولوژیکی ابزار این خشم و عصبانیت مجاز است. خانم بونجی زنگل نیز این نکته را مورد تأیید قرار داد و به گروه آنچه که با هم انجام داده بودند، بویژه اهمیت یادگیری این نکته که کنترل احساسات کار بسیار نیکی است، حتی اگر گاهی به معنای نفرین و لعن خداوند در ادعیه باشد، را یادآوری نمود.
اعضای گروه موافق این نکته بودند و برخی از آنان گفت که این نوع از آزادی احساسی و هیجانی، به آنان در مقابله و برخورد با موضوعات غیرمرتبط با بیماری ایدز و ویروس HIV، کمک نموده است. زنگل در ادامه گفت: آنان با اظهار خشم و غضب خویش، هم از لحاظ روحی و هم از لحاظ جسمی احساس بهبودی کرده بودند.
به نظر همه آنان، بدترین چیز، همان مسکوت نمودن خشم و عصبانیت آنان توسط کلیسا بود. سپس یکی از اعضای گروه مرا به اقدام و مبارزه‌ای مستقیم فرا خواند و از من پرسید که آیا مایلم این نوع از مطالعه کتب مقدس را در گروه‌هایی وسیعتر مشتمل بر خانواده‌ها و اعضاء و پیروان کلیساها انجام دهم. بقیه گروه موضوع را درک نموده و بروشنی اعلام کردند که احساس می‌کنند این نوع مطالعه کتب مقدس بر روی این متون تغییرات زیادی در ذهنیتهای حاکم بر بقیه مردم بوجود می‌آورد و اذعان داشتند که افراد زیادی را می‌شناسند که هیچ فرصت و امکانی برای آگاهی و مطلع شدن از این سخنان ندارند. یک جوان که تا آن لحظه کمتر راجع به موضوع صحبت کرده بود رشته افکار را پاره نمود و پرسید: آنان شایسته چه چیزی هستند؟ البته من به این گونه سؤالات مستقیم عادت کرده بودم لذا مجدداً آنها را به متن مزبور ارجاع داده و گفتم که به نظر من ایوب بایستی بطور کامل به همه افرادی که شایسته رنج و عذاب هستند، اندیشیده باشد. در ادامه براساس کتاب «نامه‌ای به ایوب» نوشته السا تامز (Elsa Tamez)(19)، گفتم که رنج و عذاب موجب محروم شدن ایوب از زندگی مرفه شد و رنج و عذاب دیگران را بر وی نمایان ساخت. آنگاه یک خانم جوان راجع به آغاز دوران رنج و عذاب خود و نابودی تدریجی‌اش از طریق افراط در مصرف الکل، سخن گفت و اظهار داشت اینکار را تا زمانی ادامه داد که درک نمود هنوز مسئولیتهایی در قبال کسانی که به وی وابسته هستند، دارد. او این نکته را بعنوان دعوت خداوند به زندگی جدید، (حتی اگر پیش از آن خدا را نفرین کرده بود) تلقی نمود. این موضوع آنچه را که تا به حال گفته شده بود در بر می‌گرفت. یعنی آنان از درک این معنا از کتاب ایوب شگفت‌زده شده بودند که علیرغم لعن و نفرین خداوند، او همچنان آماده بود نا آنان را با عشق و محبت بپذیرد. من در مقدمه سخن یادآوری کردم که علیرغم سرسختی‌های خشم‌آلود ایوب در برابر دوستان خود و تئولوژی آنان و حتی خداوند، خداوند تأیید کرده بود که «ایوب مطالب صحیحی در مورد او گفته بود». (۷/۴۲). فراز آخر سخنان خداوند را خوانده و با صدای بلند از خودم پرسیدم که آیا بواسطه چنین مبارزه عمیق و تند با خداوند، ایوب بگونه‌ای کامل و تام، خداوند را درک نکرده است؟
این تفاسیر من و مقایسه صریح و روشن با ایوب و دوستانش در این آیات، بسیاری از اعضای گروه را واداشت تا از تجارب خودشان و از مورد قضاوت گرفتن از سوی خانواده‌ها، دوستان و کلیساها صحبت کنند. یک خانم جوان گفت که عده‌ای در کلیسای محله‌اش پس از اطلاع از اینکه او به ویروس HIV مثبت مبتلاست، به صورت غیرعادلانه در موردش قضاوت کردند. وی گفت: این متن از نظر او به منزله بازگشت به خانه تلقی می‌شود. بعد از او یک مرد جوان گفت که پس از اینکه وزن او شروع به کاهش کرد، چه حرفهایی که درباره او در جامعه کلیسایی‌اش گفته نشد. قرار گرفتن بعنوان موضوع قضاوتها و برخوردهتی منفی دیگران، بسیار سخت و غیرقابل تحمل بود. بهرحال او به لطف گروه سیافیلا منجمله مطالعه کتب مقدس یاد گرفت این بود که حتی کسانی که به خداوند نزدیک هستند باید با مشکلات مواجه شوند. سرانجام یک جوان دیگر (همان جوانی که درباره کسانی که می‌توانستند شایستگی این عذابها را داشته باشد سؤال کرده بود) گفت که او و دیگر فعالان هنگامیکه به کار اطلاع‌رسانی و بیداری جوامع‌شان می‌پرداختند مورد قضاوت قرار گرفتند. مردم با تصور اینکه آنها مبتلا به ویروس HIV مثبت هستند از آنها می‌پرسیدند: اکنون، خدای تو کجاست؟ این جوان سپس گفت: اکنون او م’‌داند چگونه پاسخ بگوید، چون ایوب نشان می‌دهد که خدا با اوست.
آنگاه مکثی در بحث و گفتگو ایجاد شد. بنظر می‌رسد که گروه از آنچه که گفته شده بود راضی بود. بونجی زنگل به کسی که ساکت مانده بود اجازه داد تا به سخن خویش ادامه دهد حتی با اشاره از اعضای گروه خواست تا او را تشویق نمایند، و صراحت کلام و گشایش او را مورد تأیید قرار داد. وی در جمعبندی این بخش از مطالعه کتب مقدس گفت: که هر چند جسم و بدن آنان مبتلا و حامل ویروس HIV مثبت است لکن آنها از جسم و بدنهایشان فراتر و متعالی‌تر هستند و حتی موجوداتی معنوی نیز هستند.
او همچنین گفت: گروه سیافیلا تعمداً برای مساعد نمودن ادغام جنبه معنوی با حنبه جسمی و فیزیکی تلاش می‌کند چون معتقد است که هر دو به توجه و عنایت نیاز دارند و هر دو می‌توانند دیگری را با خود همراه سازند. امروز ما روح و روان خویش را و در نتیجه جسمها و بدنهایمان را نیز متعالی ساختیم.
به آنها سفارش کردیم که مطالعه کتب مقدس را همانگونه که روال مرسوم در ISB&WM است بصورت عملی به پایان برسانند. اما چون گفته بودند که هیچ فرصت و فضایی برای تجربه آنها در کلیسا وجود نداشت، لذا اندیشیدیم که آنها دیدگاه و تصوراتشان درباره بخش سوم کتاب ایوب را بصورت مکتوب ارائه دهند. چون می‌خواستیم آنها را جمع‌آوری نموده و در اختیار کلیساهایی که می‌خواهند در طول مراسم عبادی آنها را بکار بگیرند، قرار دهیم. آنها از این نظریه استقبال نموده و شروع به کار کردند. زمان با قرائتی از فرازهایی دیگر از کتاب مذکور و یا بیان نظریات و برداشتهای شخصی از آن کتاب سپری شد. البته همچنان تفاوتهای زیادی میان دیدگاه‌هایی ارائه شده وجود داشت، که البته طرح و بیان آنها بطور کامل در این مجال نمی‌گنجد. برماست که گله‌ها و شکوائیه‌های آنها را جمع‌آوری نمائیم ولی باید از رضایت کامل آنها در انتشار سخنانشان اطمینان حاصل کنیم. اینک در حال جمع‌آوری و چاپ و ترجمه آنها هستیم.
نظرات و دیدگاههای آنها در مورد بخش سوم کتاب ایوب بسیار متنوع و متفاوت است و از تلاش برای بازگشت مجدد به خانواده‌هایشان (که بدلیل طرد شدنشان، از آنها فرار کرده‌اند اما در حال حاضر به عوامل و منابعی دست یافته‌اند که بازگشت آنها را مساعد ساخته است) گرفته تا سئوالات طولانی و زیاد از خداوند با علامت پرسش مکرر «چرا»؟، درخواست طول عمر کافی جهت تأمین آتیه فرزندانشان و طرح سئوالات پیرامون اعتبار خداوند بعنوان شفابخش و یا بعنوان خداوندی که دخالت می‌کند و تأثیرگذار است را در برمی‌گیرد.
۶ ـ جمع‌بندی:
با گروه قرار گذاشتیم که در جلسه آتی مطالعه کتب مقدس، مجدداً به بحث پیرامون بخش سوم کتاب ایوب بپردازیم. این جلسات تنها فرصتی است که میتوان به این امر اختصاص داد. در پایان جلسه همه خسته بودیم و خانم بونجی زنگل از ما خواست تا چند نفس عمیق بکشیم. یک احساس فوق‌العاده بویژه در اعضای گروه به دلیل فراهم شدن امکان این صحبت و نیز بخاطر موضوع گفتگو وجود داشت. هر چند برای آنها لحظات اولیه اطلاع و آگاه شدن به ابتلا ویروس HIV بسیار عذا‌ب‌آور بودند. بخش سوم کتاب ایوب ما را به آن لحظات و بلکه فراتر از آن برد. این قرائت «مثبت» از متن مذکور GB3، اکنون زمان زیادی از اعلام نتیجه آزمایش یعنی ابتلای به ویروس و مرگ را به خود اختصاص داده است و منابع و کمکهایی را برای زندگی کردن به صورت مثبت در اختیار ما می‌گذارد.

(ترجمه انگلیسی توسط جانماریا زامانی GIANMARIA ZAMAGNI صورت گرفته است.)
زیرنویسها:
*جرالد وست Gerald West در آفریقای جنوبی به دنیا آمده است و کتاب عهد عتیق / کتاب مقدس یهودی و هرمنوتیک انجیلی آفریقایی را در School of Theology and RELIGION در دانشگاه کوازولو ناتال ـKwa Zulu Natel تدریس می‌کند. وی همچنین مدیر Worker Ministry Project Institute For The Study Of The Bible است. در این پروژه علمای متون و کتب مقدس که در زمینه اجتماعی فعال هستند، مردم عادی و خوانندگان آفریقایی کتاب مقدس از طبقات فقیر و کارگر و یا متعلق به جوامع و گروه‌های طرد شده، جهت تغییر و تحولات اجتماعی همکاری می‌کنند.
از جمله آثار اخیر وی می‌توان به این نمونه اشاره نمود: The Academy Of the Poor ,towards a Dialogcal Reading of the Bible که در سال ۱۹۹۹ در شفیلد بچاپ رسید و در سال ۲۰۰۳ در شهر Pietermaritzburg تجدید چاپ شد و نیز کتاب / The Bible in Africa, Trnsactions trajectories and Trends که با همکاری موسی دوبه
Musa Dube نوشته و در لیدن ـ بوستون در سال ۲۰۰۰ چاپ شده است.
** خانم بونجی زنگل Bongu Zengele، در آفریقای جنوبی تولد یافته است. مدیر هماهنگی برنامه همبستگی برای افراد مبتلا به ویروس AIDS/HIV در مؤسسه Institute For the Study of the Bible و طرح Worker Ministry Project است. وی یکی از بنیانگذاران گروه‌های پشتیبانی Siyaphila از مبتلایان به ویروس HIV و بیماری ایدز است که بطور منظم برای قرائت و مطالعه موضوعی کتاب مقدس و تبادل‌نظر در مورد موضوعات و منابع دیگر تشکیل جلسه می‌دهند. در حال حاضر در حال تکمیل تحصیلات خویش در درجه Master است.
آدرس ایندو عبارت است از: University of Kwazulu Natal , School of the theology , Pietermaritzbury Private Bag Xoi, Scottsville 320y, Sudafrica
و پست الکترونیکی آنان: West @ nu.ac.za می‌باشد.
۱ـ به عنوان مثال به مقاله the chalenge of HIV/AIDS for Theological Education in Africa Towardo an HIV/AIDS Sensitive Curriculum. چاپ در نشریه میسیونالیا (Missionalia) شماره ۲۹، صفحات ۱۴۳ ـ ۱۲۵ سال ۲۰۰۱، نوشته ت.اس مالولکه (T.S. Maluleke) و یا مقاله God in Aids ? Five Years Laete نوشته ر. نبکولسون
(R.Nicolson) چاپ در بولتن Bulletinfor Cortextual Theology in Africa شماره ۷ سال ۲۰۰۱ ـ ۲۰۰۰ صفحات
۱۰ الی ۱۲ مراجعه کنید.
۲ ـ کتاب «Liberation Theology in Tanzania and S.Africa A First World Interpretation» نوشته ر.فروستین (R.Frostin)، چاپ Lund University Press در شهر لوند (Lund) در سال ۱۹۸۸، صفحات ۶ الی ۱۱٫
۳ ـ مقاله: Beating the Oddsto Strutti its Stuff its Stuff. The Body Of Christ Sharpening its Resources نوشته ف.روندی مابیزلا (Ph. Zondi Mabizela) این مقاله در کلیسا Kirkematet نروژ در تاریخ ۱۷ ـ ۲۲ نوامبر سال ۲۰۰ در شهر اسلو قرائت شده و همچنین کتاب Journeys of Faith Church Based Responses to HIV AND AIDS in Three Southern African Countries نوشته ج ـ بیاموجیشا (G. BYAMUGISHA) ل، ای اشتیتز (L.Y.Steinitz)
ج ـ ویلیامز (G.WILLIAMS) وف ـ زوندی چاپ توسط انتشارات تالک در شهر سنت آلبانس در سال ۲۰۰۲ مراجعه شود.

۴ ـ (Isb&wm) Institute Of the Study Of the Bible and Workker Ministry Project با اقداماتی مانند
Treatment Actlon Campaign فعالیت می‌کند. این برنامه در سال ۱۹۹۸ آغاز شده و در زمره اهداف خود، تأمین برخورداری از یک رفتار و برخورد مناسب و از نظر اقتصادی امکانپذیر برای کسانی که از بیماری ایدز رنج می‌برند و درصد پیشگیری و حذف عفونت‌های جدید ناشی از ویروس HIV و نیز اطلاع‌رسانی درباره عملکرد در قبال بیماری ویروس AIDS/HIV بر می‌آید. (نشریه Mail and Guardian مورخه ۳۱ ژانویه و ششم فوریه سال ۲۰۰۳ شماره ۸).
۵ ـ به مقاله: Reding the Bible in the Light of HIV/AIDS in Africa مندرج در نشریه the Ecumenical Review55 سال ۴/۲۰۰۳، صفحات: ۳۴۴ ـ ۳۳۵ مراجعه شود. من از عباراتی مانند عهد جدید و عهد عتیق، به همان شیوه‌ای که بطور متظم از سوی اکثریت خوانندگان کتب مقدس از آفریقای جنوبی بکار می‌رود، استفاده می‌کنمو البته این امر به معنای عدم حساسیت و بی‌توجهی در قبال نظرات و دیدگاههای فرهنگی مخالفین استفاده از این عبارات نیست، بلکه تنها به منزله اذعان بر اولویت بر چارچوب و وضعیت و بار فرهنگی متفاوت آن بکار می‌برم.
۶ ـ مقاله: Popular readings of the Bible in Africa and implications for academic readings. Report on the field research carried out on oral interpretations of the Bible in Port Harcourt Metropolis, Nigeria under the auspices of the Bible in Africa Project.
نوشته ج ـ ا ـ وست (G.O.West) چاپ در کتاب: The Bible in Africa. Transations Trajectories and Treds نوشته ج ـ ا ـ وست، م. دیوب (M.DUBE) چاپ مؤسسه بریل در شهر لیدن در سال ۲۰۰۰، و نیز مقاله: Old Testament Schola rship in Sub Sahavan Africa North of The limpope River نوشته ک. هولتر (K.Holer) مندرج در همان کتاب مراجعه شود.
۷ ـ به مقاله ک Developments in Biblical Interpretation in Africa. Historical and Hermeneucial Directions نوشته جی. س اوکپونگ (J.S Ukpong) مندرج در کتاب ذکر شده در زیرنویس شماره ۶ مراجعه شود.
۸ ـ این مقاله براساس مقاله‌ای تحقیقی که به همایش شورای کلیسای جهانی درباره موضوع ـ HIV/AIDS Stigma and Discrimination در شهر کمپتون پارک در آفریقای جنوبی در ماه نوامبر ۲۰۰۳ ارائه دادم نگاشته شده است. در آن همایش از من خواسته شده بود تا مقاله‌ای پیرامون تئولوژی همدردی در کتاب عهد عتیق ارائه دهم.
۹ ـ به مقاله Jot the Farmer The Judean am hartetz and the Wisdom Movement نوشته ج.اچ ویتنبرگ
(G.H.Wittenberg) مندرج در نشریه ۴ (Old Testament Essays) سال ۱۹۹۱، صفحات ۱۵۱ الی ۱۷۰ مراجعه شود، من جهت به بحث گذاشتن کلمه اسرائیل آنرا داخل گیومه گذاشته‌ام. همچنین به مقاله: Biblical Scholars Inrenting Ancient Israel and Ordinary Readers the Bible Re Inventing Biblical Studies نوشته ج او وست
(G.O.West) مندرج در نشریه Old Testament Essays شماره ۱۱ سال ۱۹۹۸ صفحات ۶۴۴ـ۶۲۹ مراجعه شود.
۱۰ ـ کتاب (Job the Farmer) نوشته ویتنبرگ مذکور در زیرنویس شماره ۹٫
۱۱ ـ کتاب، The Signifcamce Of the Doctrine Of Retribution in Old Testament Job For Pastoral Counselling in Aids نوشته اچ ـ ای لوندو (H- y Lwendo)، کرسی استادی در مدرسه تئولوژی دانشگاه ناتال، در شهر پیترمارتیزبورگ (Pieter Maritizburg) سال ۲۰۰۰٫
۱۲ ـ مقاله: Trajectories in Old Testament Literature and the Sociology Of Ancient Israel نوشته و. بروائگ من (W. Brueggeamann) مندرج در کتاب (The Bible and Liberation Political and Social Hermeneuyics.) تألیف ن ـ ک گات والد (N.K.Gottwald) ور. آ. هورسلی (R.A.HORASLEY) چاپ مؤسسه انتشاراتی اوربیس بوکس (Orbis Boks) شهر ماریکنول ـ نیویورک سال ۱۹۹۳٫
۱۳ ـ برای مطالع تحقیقات دیگر پیرامون قرائت ایوب در ارتباط با مبتلایان به ویروس HIV/AIDS به مقاله Does the Hebrew Bible Have Any thingg to Tell Us Suffering and the Silent God Job and HIV/AIDS Sufferers in South Africa چاپ در نشریه میسیونالیا شماره ۲۹ سال ۲۰۰۱ صفحات ۱۹۹ ـ ۱۸۹ مراجعه شود.
۱۴ ـ برای اطلاعات بیشتر به کتابهای زیر مراجعه شود:
۲۰ـ۱ نوشته د ـ ج.آ کلینس (D.J.A.Alines) چاپ و انتشارات و وردبوکس (Word Books)، در واکو (Waco). TX سال ۱۹۸۹ صفحات ۱۰۵ ـ ۶۷، On Job God Talk and the Suffering Of The innocent نوشته ج ـ گوتیه رز
(G.Gutierrez) چاپ مؤسسه اوربیس بوکس، شهر ماریکنول ـ نیویورک سال ۱۹۹۱ صفحه ۱۰ ـ ۷ (کتاب اخیر بزبان ایتالیایی با عنوان صحبت کردن با خداوند از زمان رنج و عذاب فرد بی‌گناه، تأملی درباره کتاب ایوب توسط انتشارات کوئرینیانا، در شهر برشا سال ۱۹۹۲ بچاپ رسیده است و مقاله مذکور در صفحات ۴۶ ـ ۴۲ گنجانده شده است.)
۱۵ ـ تحقیق و بررسی قریشه عبدالکریم نشان می‌دهد که میزان ابتلا و آلودگی (هر چه هنوز بسیار بالاست در حال ثابت شدن است، میزان مرگ و میر با سرعت زیاد افزایش می‌یابد. در عین حال، مرگ چیزی است که کلیساها و جامعه، در دهه آینده سرو کار بیشتری خواهند داشت:
به کتاب: Synergies Between Bio- Medical and Social Science Research in the Context Of HIV/AIDS نوشته ب ـ ج ـ حداد (B.G.Haddad) مندرج در گزارش: African Religious Health Assets Programme Report. Pietermaritzburg Colloquium چاپ انتشارات کلوستر (Cluster Pubblications) در شهر پیتر ماریتزبورگ در سال۲۰۰۳، صفحات ۲۳ الی ۲۸ مراجعه شود. مراقبت‌های ارشادی بایستی متناسب با این مرحله باشد. به کتابها و مقالات زیر مراجعه شود:
Responsibility in a Time Of AIDS. A Response by Catholic Theologians And AIDS Activists in Southern Africa.
نوشته س.سی بیت (S.C.BATE) چاپ و انتشارات کلوستر در شهر پیترمارتیزبورگ در سال ۲۰۰۳، و مقاله PASTORAL Care and the Dying Process Of People Living With HIV/AIDS Speaking Of a God in Crisis. مندرج در نشریه میسیونالیا شماره ۲۹ سال ۲۰۰۱ صفحات ۲۱۹ـ۲۰۰٫ و مقاله Enabling Lay Pastoral Care and Counselling Of People Living With AIDS Ceinical Pastoral Education As a Training Ground. نوشته ا ـ وارد (E.Ward) مندرج در بولتن Bulletin For Cortextual Theology in Africa شماره هفتم سال ۲۰۰۱ ـ ۲۰۰۰ صفحات ۲۹ ـ ۲۶، همچنین این امر در مورد شرکتهای تشییع و دفن مردگان نز صدق می‌کند. (به مقاله: We are all Believers. Crisis in Living Conditions and the Intervention Of Burial Societies in Botswana نوشته ب.ن ـ انگ و نیا (B.N.Ngwenya) مندرج در نشریه میسیونالیا شماره ۲۹ سال ۲۰۰۱ صفحات ۳۰۳ ـ ۲۸۲ مراجعه شود.
۱۶ ـ از طریق گروه‌های سیافیلا، مؤسسه ISB&WM آغاز به اعاده حیثیت مراسم تشییع جنازه افرادی که در اثر بیماری‌های مربوط به ایدز از دنیا رفته‌اند، نموده است. هنگامیکه یکی از اعضای گروه می‌میرد، خانواده و کلیسا جهت سازمان دادن یک مراسم تشییع جنازه متفاوت رجوع می‌شود. در این مراسم در مورد وضعیت متوفی بجای اینکه پنهانکاری شده و مورد سرزنش قرار گیرد مورد تأکید و احترام واقع می‌شود. در جریان برگزاری مراسم دیگر اعضای برنامه همبستگی سخنانی در مورد وضعیت جسمانی خود یعنی ابتلا به بیماری ایدز و ویروس HIV مثبت اظهار می‌دارند و به این ترتیب مراسم تشییع جنازه به نوعی نسبی نقش تعلیم و تربیت بخود می‌گیرد.
۱۷ ـ گروه موافق بود که همه بعنوان همکار شناخته شوند. اما تصمیم گرفته شد که موافقین و اظهارکنندگان مواضع و نظرات مختلف اعلام و مشخص نشوند.
۱۸ ـ بحث و گفتگو توسط خانم یونجی زنگل مساعدتر شد، چون زبان محاوره‌ ایسی زولو بود، اما عبارات و نظرات غالباً توسط من بیان می‌شدند.
۱۹ ـ مقاله A Letterto Job نوشته ا. تامز (E.Tamez) مندرج در کتاب New Eyes For Reding Biblical And Theological Reflections by Women From the Third Wold تألیف: جی ـ سی پوبی (J.S Pobee) و ب. فون وارتنبرگ ـ پوتر (B. Von Wartenberg – Potter) چاپ شورای جهانی کلیساها (World Council Of Churches) در شهر ژنو در سال ۱۹۸۶٫ (چاپ اصلی، نامه‌ای به ایوب Carata a Job در نشریه Paginas شماره ۵۳ سال ۱۹۸۳).
ویرایش: مرتضی جریان

IID_logo

هویت زن در ادیان

هویت زن در ادیان
نام پژوهشگر :

شرح : دوشنبه ۱۱/۷/۸۴ در مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید نشست «هویت زن در ادیان» با حضور نمایندگانی از ادیان توحیدی برگزار شد. خانم‌ها مرجان یشایائی، توران بهرامی، ژاسنت صلیبی به ترتیب درباره نقش و جایگاه زن در دین یهود، زرتشت و مسیحی صحبت کردند. مهدی مهریزی نیز به تبیین جایگاه زن در اسلام پرداخت. مطلبی که از پی می‌آید، گزارشی از مطالب مطرح در نشست است، اگر چه مطالب ارائه شده توسط سخنرانان بیش از هر چیز توصیفی از برداشت‌های موجود در آیین‌های چهارگانه فوق درباره زن بود و کمتر به موضوع به طور اختصاصی یعنی “هویت” پرداختند.
یکی از نکات جالب توجه در گفتارها تاکید بر مفهوم آخرالزمان در برداشت‌های ارائه شده از آیین زرتشت و یهود است. نکته جالب‌تر، موضع علمای یهود در مورد تعطیل بودن احکام تا زمان ظهور منجی عالم بشریت است که شبیه به برداشت بخشی از علمای سنتی شیعه است.
در هر چهار برداشت، اگرچه در حوزه نظری ما شاهد برابر انگاری زنان در برابر مردان هستیم، زمانی که وارد حوزه خانواده می‌شویم شاهد تغییر رویکرد هستیم. به طور مثال در آیین زرتشت زنان چنان خادم مردان هستند که باید روزانه سه بار در پیشگاه مرد سجده کنند.

هویت زن در آیین یهود
مرجان یشایایی (نماینده انجمن کلیمیان )
دین یهود، مبتنی بر نظامی حقوقی است. بعد از فروپاشی معبد دوم (۷۰ سال بعد از میلاد) توسط رومیان، شاهد عرفی شدن نظام حقوقی هستیم. اولین گام در این زمینه، تعطیل کردن اجرای احکام حدود مانند اعدام و قطع دست تا «ظهور منجی عالم بشریت» است. در اروپا فعالیت دادگاه‌های یهودی تا قرن ۱۸ برای تنفیذ قوانین یهودی (به جز قصاص و حدود) ادامه داشت. با طرح اندیشه‌های جدید در زمینه «خودمختاری نوع بشر» و تاکید بر حق قانون‌گذاری عام توسط انسان، شاهد محدودتر شدن حوزه فعالیت دادگاه‌های یهودی به امور ازدواج، طلاق، ارث و وصیت هستیم. لذا طی فرآیند گفته شده شریعت یهودی به مرور زمان به قوانین عرفی تبدیل می‌شود. اگر چه علمای یهود در برابر عرفی شدن قوانین خانواده مقاومت کردند. از نظر ایشان، وجود قوانین سخت‌گیرانه فعلی ازدواج، ضامن استحکام خانواده است. همچنین ثواب تنها در چارچوب خانواده شرعی رخ می‌دهد، لذا ضرورت دارد از حریم خانواده دفاع شود.

سهم دختر یهودی از میراث پدری، صرفا” جهیزیه است. اگر چه با اصلاح قانون، سهم ایشان به یک دوم سهم پسران افزایش یافت. دختر یهودی، مانند دختران مسلمان، حق درخواست طلاق (و طلاق غیابی) را ندارند. اگر چه با گسترش فرقه «رفورمیست‌ها» در امریکا شاهد دور زدن قوانین یهودی هستیم.
در بحث از طلاق، پیشنهاد قرار دادن حق طلاق به عنوان شرط ضمن عقد در «گنگره جهانی زنان یهود» ارائه شد، اما این راه‌حل تنها زمانی عملیاتی است که مقاومت در برابر طلاق ابتدا برچیده شود.

برخلاف تمام دنیا، شاهد حرکت جامعه یهودی ایران به سمت مذهب هستیم. جامعه یهودی ایران، سنتی‌ترین مدل جامعه یهودی در جهان است و هر روز بیشتر و بیشتر مذهبی می‌شود.
در آیین یهود مذهب از مادر به ارث می‌رسد. در تورات تشخص زیادی به زن داده شده است. خداوند در تورات می‌گوید: «ما تورات را به دست زنان سپرده‌ایم». در برداشت ارتدکس از آیین یهود، هویت زن در نهاد خانواده به صورت مادر، خواهر و همسر معنا می‌یابد. اگر چه برداشت‌های محافظه‌کار، رویکردهای فردگرایانه‌تری را انتخاب کرده، اجازه فعالیت زنان را به عنوان روحانی و پیش نماز ممکن کرده‌اند. با ظهور رفورمیست‌ها، شاهد حرکت به سمت فردگرایی، تضعیف خانواده به نفع هویت فردی، رانده شدن قوانین شرعی به حوزه خصوصی و اتخاذ رویکرد برابری خواهانه میان انسان‌ها هستیم.

هویت زن در آیین زرتشت
خانم توران بهرامی (نماینده انجمن زرتشتیان)
خانم توران بهرامی مطالب خود را با ذکر تاریخچه دین زرتشت آغاز کردند: ۳۷۴۳ سال از ظهور آیین زرتشت می‌گذرد و زن کاملا” برابر با مردان است. اهورا مزدا شش ویژگی دارد که سه ویژگی (خرد مقدس، نظم و قانون، قدرت و توانایی) آنها نشانه روح مذکر و سه ویژگی (عشق، کمال و رسایی، و جاودانه) دیگر به روح زنانه اختصاص دارد.
نعمت‌های خدا به انسان دو چیز است: حق گزینش و خرد مقدس. زرتشت دو دختر داشت که دومین آن پورچیستا بود. زرتشت زمانی که جاماسب از پورچیستا خواستگاری کرد وی را در انتخاب همسر آزاد گذاشت و گفت: «بررسی کن آیا با توجه به خرد مقدس تو جاماسب مطلوب تو است». از نظر کریستین سن، راز موفقیت هخامنشی برابری زن و مرد بود.
در دین زرتشت قبل از مسیحیت شاهد تثلیث هستیم. تثلیث زرتشت حول اهورامزدا، میترا (روح مردانه/ آفتاب و گرمی) و آناهیتا (روح زنانه / آب پاک و مبرا، ایزد بانوی آب) شکل می‌گیرد.

در آیین زرتشت زن و مرد با هم پیمان همسری می‌بندند تا فرزندانی به دنیا بیاورند که به نیروی نیکی کمک کند و با نیروی بدی مبارزه کند تا زمینه «ظهور نجات بخش انسانیت» فراهم شود. در آیین زرتشت به جز در موارد خاص (زانیه یا نازا بودن زن) طلاق وجود نداشته اگر چه با تصویب قانون خانواده در سال ۱۳۴۸ طلاق قانونی شد. بعد از مرگ پدر، مادر ولی قهری فرزندان است. زن در آیین زرتشت در صورتی که جهیزیه به خانه شوهر نبرده باشد سهمی برابر با مرد در ارث دارد، اما در صورت ازدواج و دریافت جهیزیه، سهم ارث وی نسبت به پسر نصف می‌شود. در صورتی که شوهر ناتوان از اداره خانواده یا محجور باشد، زن می‌تواند ولی شوهر خود شود. در اوستا زن به «روشنی و فروغ خانه» تشبیه شده مرد «صاحب، آقا و کدخدای خانه» است. همچنین زن و مرد لازم و ملزوم یکدیگر بوده «مکمل هم هستند«

هویت زن در آیین مسیحیت
خانم ژاسنت صلیبی (عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی)
خانم ژاسنت صلیبی سخنان خود را با ارائه تعریفی از هویت آغاز کرد، سپس به طرح این نکته پرداخت که هویت زن مسیحی را می‌توان با خوانش عهد عتیق و عهد جدید فهمید. وی سخنان خود را حول مضامین عهد جدید و تفاسیر علمای مسیحی سامان داد. تنها قانون موجود در عهد جدید عبارت است از توصیه به اینکه «یکدیگر را دوست بدارید». در عهد جدید، هویت زنان با آرزوی باکره بودن که بنیاد رهبانیت است، گره خورده است. عیسی آشکار کرد که «ثمره بکارت، ایمان است». زن از مرد آفریده شده است و موافق و معاون مرد است. در مسیحیت رابطه زن با مرد برابر با رابطه مسیح با کلیساست. مسیح می‌گوید: «ای زن‌ها از شوهرانتان اطاعت کنید، چنان که کلیسا مطیع مسیح است». انجیل خطاب به شوهران می‌گوید: «ای شوهران، همسران خود را آن قدر دوست بدارید که مسیح کلیسا را دوست دارد». مسیح به خاطر کلیسا کشته شد. شما نیز از همسرانتان مراقبت کنید. زن همانند بدن مرد است و مرد از آن باید حراست کند«

ازدواج رابطه‌ای ناگسستنی است و طلاق (به غیر از دلیل زنا) باعث می‌شود در صورت ازدواج دوباره مرد با زن جدید، زناکار باشد، همچنین هر زنی شوهرش را ترک کند، زناکار است. کاتولیک‌ها طلاق را مشروع نمی‌دانند، اما جدایی را می‌پذیرند. در مواردی همچون زناکاری و معلولیت، جدایی به مدت هفت سال صورت می‌گیرد. بعد از هفت سال اگر یکی از طرفین ازدواج فوت کند، طلاق جاری است.
پولس رسول زنان را دعوت به حضور در اجتماع عبادی با حجاب و رعایت سکوت می‌کند و می‌گوید اگر سئوالی داشته باشند باید از شوهرانشان بپرسند، نه از کلیسا. زن نمی‌تواند تعمید دهد و کشیشی زن ممکن نیست. زنان نمی‌توانند به مردان چیزی (مطالب مذهبی) یاد دهند، زیرا باعث تسلط زنان بر مردان می‌شود.
در انجیل مطالب زیادی درباره حقوق زنان وجود ندارد. این پروتستانیسم بود که به عبارتی فقه مسیحی را بر اساس عرف بنیاد نهاد. در پروتستانیسم هویت زن دچار تحول شد و زن و مرد برابر شدند.

هویت زن در آیین اسلام
آقای مهدی مهریزی
حجت‌الاسلام مهریزی سخنان خود را با گزارشی از ادیان چهارگانه شروع کرد: زرتشت، مسیح، یهود و اسلام به ترتیب ۲، ۲۵، ۳۵، و ۳۰۰ آیه در رابطه با زنان بیان کرده‌اند که نشانه رشد تدریجی بحث از زنان در این متون است. به دو صورت می‌توان به پژوهش در زمینه ادیان پرداخت: رویکرد اول، تلاش برای اثبات برتری خود و نقد دیگران است که روشی مطلوب نیست. رویکرد دوم، بررسی تبادلات بین ادیان است.
به طور مثال، آنچه در آیه معراج به نقل از امام رضا و از طریق عبدالعظیم حسنی و سهل بن زیاد آدم قمی به ما رسیده است، بخش‌هایی وجود دارد که با روایت اهل سنت تضاد دارد. این بخش‌ها که در انتها حدیث آمده است، اشاره به آن دارد که پیامبر در معراج، زنانی را دید که هر یک به نحوی در حال عذاب بودند. هنگامی که حضرت فاطمه از پیامبر پرسید «علت کیفر ایشان چه بود؟» پیامبر ۱۱ گناه را برشمرد. در این حدیث به نقل از پیامبر ۱۱ گناه همانند نمامی، سخن‌چینی، عدم دوری از نامحرم را بر می‌شمارد که زنان به خاطر ایشان در عذاب هستند.
مهریزی معتقد است این بخش از روایت که در نقل‌قول‌های اهل سنت وجود ندارد، جعلی و عینا” گزارشی از کتاب «ارداویراف‌نامه» است که تحت تاثیر محیط ایرانی بدان افزوده شده است. وی مثال‌های دیگری را نیز ذکر می‌کند که نشانه اقتباس یا رسوخ ادیان در یکدیگر است.

وی در مرحله دوم سخنان خود به تقسیم‌بندی آیات قرآنی مرتبط با زنان می‌پردازد. وی این آیات را به چهار طبقه تقسیم میکند:
آیاتی که به جنبه تکوینی و شخصیت زن پرداخته‌اند.
آیاتی که به توان زن برای کسب کمالات اشاره کرده‌اند.
آیات مرتبط با مسائل خانواده
مشارکت اجتماعی زنان

در بعد تکوینی، زن در آفرینش برابر با مرد است. خدا بشر را مورد خطاب قرار می‌دهد و آنها را برابر می‌خواند. در الگوی تحلیلی قرآن، هرجا که می‌خواست زن را به صورت خاص خطاب می‌کند. لذا می‌توان نتیجه گرفت که مفهوم «بشر» اشاره به زن و مرد مشترکا” دارد.
در بعد دوم که اشاره به توانمندیهای زنان دارد، شاهد مثال آوردن از زنانی همچون فرعون و مریم در کنار مردان هستیم. قرآن احساس مادر مریم هنگام زاده شدنش را روایت می‌کند که از این که با تولد دختری، وی نمی‌تواند نذر خود را که همانا خادم شدن کودک است، به جا آورد. اما قرآن در جمله‌ای معترضه می‌گوید «تو نمی‌دانستی و خدا می‌دانست. مرد، زن نمی‌شود». (این جمله حکایت از جایگاه زن در امری است که ظاهرا” در انحصار مردان باید باشد). لذا می‌توان گفت راه برای سیر و سلوک زنان همانند مریم باز است.

در حوزه خانواده، زن و مرد مکمل یکدیگرند. مودت و رحمت امری طرفینی است. زنان و مردان به طور مشترک به احترام به والدین دعوت شده مشاوره زن و مرد در امور مشترک توصیه شده است.
حوزه چهارم، مشارکت اجتماعی است. قرآن به شرح حال ملکه سبا می‌پردازد که در یمن فعلی حکمرانی می‌کرد. همچنین از دختران شعیب یاد می‌کند که چوپانی می‌کردند اما در هر دو مورد نقدی بر اعمال آنها نمی‌زند.
همچنین مفاهیم سیاسی و اجتماعی (همانند بیعت، هجرت، مباهله، کسب و کار اقتصادی، مالکیت بر درآمد و امر به معروف و نهی از منکر) به تصریح به صورت برابر مطرح شده است.
اما آیاتی وجود دارد که تعداد آنها ۱۱ مورد است که محل بحث و جدال در زمینه حقوق زنان است. این یازده مورد به «خلقت زن از مرد»، «رشد زنان در زیورآلات و ناتوانی‌شان در دفاع از خود»، «مکر زنان»، «حاکم بودن مرد بر زن»، «کشتزار بودن زنان بر مردان»، «برابری شهادت ۲ زن با شهادت یک مرد»، «تفاوت ارث»، «تعدد زوجات»، «حجاب» و «اختصاص پیامبری به مردان» می‌پردازد.

در بررسی این آیه می‌توان سه شیوه را مورد توجه قرار داد: دسته اول، به نوع نگاه و برداشت مفسر باز می‌گردد. به طور مثال، آنچه در مورد نشو و نما زنان در زیورآلات گفته شده، معطوف به بت‌هاست. همچنین این سخن که «مکر زنان، بزرگ است» سخن عزیز مصر است نه خدا.
دسته دوم، آیات را باید با توجه به زمینه‌های آنها مورد توجه قرار داد. به طور مثال، برابر گواهی و شهادت دو زن در برابر یک مرد، می‌تواند با توجه به سطح دانش و توانمندی زنان در آن دوره نسبت به مردان مورد تفسیر قرار گیرد. دسته سوم از این آیات نیز معطوف به شرایط تکوینی و ساختار متفاوت فیزیکی زنان است، مانند حجاب.

IID_logo

روزه و روزه‌داری در ادیان الهی ـ یهودیت

روزه و روزه‌داری در ادیان الهی ـ یهودیت
نام پژوهشگر :
منبع :خبرگزاری شبستان
شرح : یوم کیپور یا یوم عاسورا؛ بزرگ‌ترین روزه یهودیان

روزه از جمله عبادات دیرینی است که پیدایش آن را می‌توان با رانده شدن حضرت آدم (ع) و حوا از بهشت مقارن دانست. بعضی مفسران نوشته‌اند: خداوند روزه روز سیزده و چهارده و پانزده هر ماه را بر آدم صفی واجب کرد. علت آن بود که چون به زمین آمد از گرمی و تابش آفتاب سوخت و سیاه شد، ولی پس از روزه بدنش سفید شد به این جهت آن سه روز را ایام البیض خوانند. پس پیشینیان از آغاز آدم هم روزه داشته اند.(۱)
خداوند در آیه ۱۸۳ سوره بقره ضمن بیان وجوب روزه در ماه رمضان برای مسلمانان به این نکته که روزه پیش از این بر امت‌های گذشته نیز واجب بوده است اشاره فرموده‌اند: یا ایها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب من قبلکم. حضرت امیرالمومنین در این باره می‌فرماید: روزه عبادت قدیمی است که خدا هیچ امتی را از آن بر معاف نداشته است.(۲)
مردی از ابن عباس از چگونگی روزه انسان‌های برگزیده تاریخ سئوال کرد. ابن عباس در پاسخ گفت: پیامبر اکرم (ص) فرمود: برترین روزه، روزه داشتن برادرم داود است که در طول سال همیشه یک روز را روزه می‌داشت و یک روز را افطار می‌کرد، سلیمان نیز در هر ماه سه روز اول ماه و سه روز وسط و سه روز آخر آن را روزه‌دار بود، عیسی همواره روزه‌دار بود و مریم نیز همیشه دو روز را روزه و دو روز را افطار می‌نمود.(۳)
با این اوصاف درمی‌یابیم اکثر ادیان بزرگ دنیا از جمله صائبیان، مانویان، برهمائیان، بودائیان و اهل کتاب چون یهود و نصارا نیز روزه‌های واجب و مستحبی داشته‌اند که در آن ایام از خوردن و آشامیدن دوری می‌کردند. در این مقاله به روزه یا تعنیت در میان یهود پرداخته می‌شود:

در تورای (تورات) مقدس، برای اولین بار دستور تعنیت (روزه) گرفتن برای روز کیپور (بخشش گناهان) در دهم ماه تیشری ذکر شده است، ولی تعنیت‌های دیگر تاریخ یهود با یادبود اتفاقاتی که در مسیر خرابی بت همیقداش(بیت‌المقدس) روی داد، مناسبت پیدا می‌کنند.
روزه‌های دهم طوت (آغاز محاصره اورشلیم توسط بخت‌النصر) هفدهم تموز (خرابی دیوارهای شهر اورشلیم و توقف قربانی‌ها)، نهم آو (خرابی دوباره بت همیقداش) و سوم تیشری (کشته شدن گدلیا بن اخیقام و سقوط حکومت یهودیان)، همگی در کتاب زخریا (۳۵ :۷ و ۱۹ : ۸) نام برده شده‌اند. (۴)
مستر هاکس امریکایى در کتاب قاموس مقدس می‌نویسد: روزه کفاره، روزه مهم سالیانه‏اى است که با آرامى و استراحت و روزه در دهم ماه تشرین (تیشری) یعنى پنج روز قبل از عید خیمه‏ها نگاه داشته مى‏شد… که فعلا این عید در دهه اول اکتبر واقع مى‏شود…(۵)
ابوریحان بیرونى در التفهیم درباره این که کبور(کپور هم‌ریشه کفاره عربی) چیست؟ می‌نویسد: دهم روز است از تشرین وزین جهت گاه گاه او را عاشورا (عاسورا هم ریشه با عشره در عربی است)خوانند فاما نام کبور اندر زبان عبرى کفاره گناهان است و این یک روز است که بر جهودان روزه داشتن فریضه کرده آمد… تو اندازه این روز بیست و پنج ساعت است و ابتدا کنند روز نهم پیش از آفتاب فرو شدن به نیم ساعت و تمام شود چون آفتاب فرو شود، روز دهم و نیم ساعت بگذرد آنگه روزه بگشایند.(۶)

اهداف تعنیت در دین یهود
تعنیت در این دین به نیات مختلفی گرفته می‌شود که می‌توان آن را به سه بخش تقسیم کرد: توبه و طلب بخشش، یادآوری یک مناسبت و یا سوگواری، تلاش برای تحقق یک آرزو یا استجابت حاجت.
از نگاه دین یهود کلمه صُوم تنها به معنی پرهیز از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه خودداری از لذایذ جسمانی (مانند استحمام، استفاده از عطریات و…) را نیز شامل می‌گردد. البته در کتاب‌های مقدس یهود، نمونه‌های مختلفی وجود دارد که نشان می‌دهد تعنیت اصولاً تنها برای ابراز پشیمانی از گناه و بازگشت به یک زندگی سالم و طلب رحمت از خداوند نیست، بلکه اهداف دیگری را نیز در بر می‌گیرد.
انبیا برای شایستگی دریافت وحی، تعنیت می‌گرفتند، هنگام مرگ یک پادشاه عادل (مثل شائول) یا رهبر مذهبی تعنیت عمومی اعلام می‌شده است. در موقع بروز احکام سخت (در زمان حکومت خشایارشا) استر، یهودی، ملکه ایران تعنیت سه روزه اعلام می‌کند یا یهودیان غربی (اشکنازی) به مناسبت کشتارهای دسته جمعی در اروپای قرون وسطی روز بیستم ماه سیوان را تعنیت می‌گیرند.
حضرت موسی، قبل از دریافت تورا، ۴۰ روز و ۴۰ شب تعنیت گرفت. هنگام جنگ با دشمنان بت‌پرست، بنی‌اسرائیل تعنیت‌های عمومی می‌گرفتند تا راهنمایی‌های الهی را بهتر درک کنند و در ضمن معلوم شود که پیروزی آنها به خاطر نیروی بدنی نیست. تعنیت‌های فردی برای آرامش خاطر، یا رسم تعنیت عروس و داماد در روز ازدواج یا قبل از آن برای ورود به یک زندگی مقدس و همچنین تعنیت گرفتن در سالگرد مرگ پدر و مادر و تعنیت‌های مستحب در روزهای دوشنبه و پنجشنبه برای تزکیه نفس نیز معمول و مرسومند.

احکام تعنیت دین یهود
در شریعت یهود همه واجبات دینی برای دختران از سن ۱۲ سالگی و برای پسران از ۱۳ سالگی شروع می‌شود و اجباری است. روزه نیز مشمول این حکم است. تمامی قوانین تعنیت برای افراد سالم وضع شده است و دانشمندان یهود بیماران، زنان باردار و شیرده و زائو، دختران و پسرانی که هنوز به سن شرعی نرسیده‌اند و پیران را به شرط مشورت با مرجع دینی مطلع و آگاه در موارد خاص معاف کرده‌اند.
مراسم تعنیت از زمان بت همیقداش دوم تاکنون تغییراتی کرده است. در گذشته، همراه با روزه‌داری، بعضی از اعمال دیگر مانند بیرون آوردن تورا از جایگاه مخصوص بدون پوشش اصلی، زیارت قبور، نواختن شوفار، خوابیدن روی زمین، خودداری از صحبت کردن و شنیدن موسیقی مرسوم بوده است، اما امروزه، مراسم تعنیت با خواندن قسمت‌های اضافی در تفیلا (نماز) و خواندن تورا و مزامیر مخصوص اجرا می‌شود.
به جز تعنیت نهم آو و کیپور (که علاوه بر خوردن و آشامیدن، استحمام و استفاده از عطریات و لذات جسمانی دیگر ممنوع است و از قبل از غروب روز پیش تا بعد از غروب روز بعد ادامه دارد) تعنیت‌های دیگر همگی از بعد از نیمه شب تا غروب گرفته می‌شوند. در زمان گذشته تعنیت‌های سه روزه یا بیشتر نیز معمول بوده‌اند. البته در کتاب‌های انبیا به نوعی از روزه برمی‌خوریم که به پرهیز از گوشت و مسکرات و استفاده از عطریات محدود می‌شده است،(حضرت داود، کتاب دانیل) و (شموئل ۲: ۲۰ -۱۶-۱۲). در گمارای براخوت آمده است که دانشمند یهودی دعا می‌کرد همان طور که در خانه مقدس قربانی برای کفاره گناه تقدیم می‌شد، همچنان که از خون و گوشت من در این تعنیت کم شده است، همه را ای خدا به عنوان کفاره گناهم بپذیر.
به عقیده دانشمندان یهود، نخوردن و ننوشیدن، موجب بخشایش الهی نمی‌شود، بلکه تفکر در اعمال فرد، شناخت ضعف‌های خود، توبه و بازگشت از گناهان و انجام اعمال حسنه به همراه تعنیت، موجب رحم و نظر خداوند می‌شود و روزه به جبران اعمال گذشته، مورد قبول خدا نیست. صدقه و تفیلا به همراه تعنیت راستین موجب رستگاری فرد و اصلاح کاستی‌های جامعه می‌شود و موجبات رضایت پروردگاری که محتاج تعنیت ما نیست، فراهم می‌شود. (۷)

بزرگ‌ترین تعنیت دین یهود
یوم کیپور در دین یهود به عنوان بزرگ‌ترین روز برای تعنیت است. این روزه در میان یهودیان به نام‌های دیگری نیز شناخته می‌شود: از آن جمله: «یوم آدیر» به معنای جلیل و با عزت، «یوم هسلیحا» به معنای روز بخشش و عفو، «یوم هقادوش» به معنای روز مقدس و بالاخره «یوم عاسورا» به معنای روز دهم و اشاره‌ای به دهم ماه تیشری است.
عاشورا اصلا نام روز دهم محرم نبوده است، بلکه روز دهم ماه تشرین (تیشری) بوده است که یهودیان از جمله یهودیان عرب در آن روز روزه کیپور مى‏گرفتند… تشرین نام یکى از ماه‌هاى تقویم یهود است که ماه اول سال عرفى و ماه هفتم سال دینى است و مطابق با قسمتى از سپتامبر و اکتبر فرنگى است… جشن سال نو در روزهاى اول و دوم تشرین برگزار مى‏شود، یوم کیپور در روز دهم… (۸)
در اسلام نیز این روز عزیز داشته می‌شده، به طوری که پیامبر قبل از وجوب روزه ماه مبارک رمضان این روز را روزه می‌گرفته‌اند. در صحیح بخارى از عایشه نقل شده: رسول خدا به روزه روز عاشورا امر کرد تا هنگامى که روزه ماه رمضان واجب شد. آن گاه فرمود: هر کس مى‏خواهد، روز عاشورا را روزه بگیرد و هر کسى مى‏خواهد افطار کند.(۹)
در جامع احادیث الشیعه از کتاب من لا یحضره الفقیه از امام باقر(ع) نقل شده: محمد بن مسلم و زراره از آن حضرت از روزه روز عاشورا سئوال کردند، فرمود: کان صومه قبل شهر رمضان فلما نزل شهر رمضان ترک. اما پس از به شهادت رسیدن سالار شهیدان دشمنان تشیع و بنی امیه احادیثی از خود جعل کردند و روزه مستجبی در آن روز را به خاطر توفیق خداوند به بنی‌امیه در کشتن امام حسین (ع) ذکر کرده‌اند. از آن پس احادیث متعددی از ائمه هدی (ع) نقل شده است که روزه در این روز را نهی فرموده‌اند.
امام صادق(ع) به عبدالله بن سنان فرمود: لا تجعله صوما کملا و لیکن إفطارک بعد صلاه العصر بساعه على شربه من ماء: روزه آن روز را کامل قرار ندهید، بلکه ساعتی بعد از نماز عصر آبی بنوشید زراره از امام صادق و امام باقر(ع) نقل کرده که به او فرمود: «لا تصم یوم عاشورا…» (۱۰)

منابع:
۱- تفسیر ادبی عرفانی قرآن مجید، خواجه عبدالله انصاری، نگارش حبیب‌الله آموزگار، ج۱، ص۷۳
۲- جوامع الجامع، ج۱، ص۱۰۳
۳- وسائل الشیعه، ج۷، ص۳۲۲ نقل از صفای باطن در پرتو رمضان، سید محمد شفیعی، ص۱۷
۴- روزه‌داری در میان یهودیان، آرزو ثنایی، انجمن کلیمیان ایران
۵- قاموس مقدس، ۴۲۷، چاپ ۱۹۲۸ میلادى.
۶- التفهیم، چاپ دوم، ص .۲۴۴
۷- روزه‌داری در میان یهودیان، آرزو ثنایی انجمن کلیمیان ایران
۸- دائره‌المعارف فارسى، ج ۲، ص ۱۶۵۱ و ج ۲، ص .۶۴۳
۹- صحیح بخاری، ج ۳، ص ۳۱
۱۰- جامع احادیث الشیعه، ج ۹، ص ۴۷۷

IID_logo

خیریه در یهود

خیریه در یهود
نام پژوهشگر :آرش آبائی، مدرس و محقق حوزه یهود

منبع :
شرح : در میان مشخصه‌های اخلاقی آیین یهود، اعمال خیریه جایگاه ویژه‌ای دارد. این اعمال به دو بخش صدقه (صِداقا در لفظ عبری) و اعمال نیک و حسنه (گِمیلوت حُسادیم (در لفظ عبری) تقسیم می‌شود.

الف: صدقه
معنی اصلی و تحت‌اللفظی کلمه صدقه در زبان عبری، «عدالت و نیکوکاری» است. این معنی نشان می‌دهد که احسان به فقرا تنها عملی ناشی از لطف و شفقت احسان کننده نیست،‌ بلکه وظیفه‌ای است که هر فرد باید انجام دهد. انسان مومن با صدقه دادن نه تنها نیکوکاری می‌کند، بلکه عملی عادلانه نیز انجام می‌دهد. تمام دارایی انسان،‌ به مثابه امانتی است که از جانب خداوند به او اعطا شده است و شخص به وسیله خیرات و احسان،‌ عطایای الهی را به نحو منصفانه‌ای بین کسانی که مستحق آن هستند، تقسیم می‌کند. دانشمندان یهود گفته‌اند: «از آنچه متعلق به خداوند است، در راه خداوند خرج نما، زیرا خود تو و هر چه که داری، متعلق به اوست». حضرت داوود نیز در کتاب اول تواریخ ایام (۱۴:۲۹) می‌فرماید: «زیرا همه چیز از جانب تو می‌آید، ‌و ما از آنچه که از دست تو به ما رسیده است در راه تو داده‌ایم». درباره صدقه در تلمود (رساله گیطین ۷ ب) آمده است: «حتی فقیری که از صدقه و اعانات مردم استفاده می‌کند نیز از پرداخت صدقه (به عنوان یک وظیفه دینی) معاف نیست». در تفاسیر تورات (وییقرا ربا ۸:۳۴) گفته شده: «بیش از آنچه که صاحبخانه به سائل (فقیر) ‌خدمت می‌کند، آن سائل (با دریافت صدقه) به صاحبخانه کمک می‌کند»، ‌به این معنا که انجام یک عمل خیر نه تنها به گیرنده این خدمات کمک می‌کند، ‌بلکه عامل عمل خیر (مانند دهنده صدقه) را نیز از اجر روحانی برخوردار می‌سازد. حتی خداوند نیز در اعمال به انسان‌های خیر کمک می‌کند: «هر که دنبال صدقه دادن باشد، خداوند پول لازم را در اختیار او می‌گذارد تا بتواند با آن صدقه دهد» (تلمود، رساله باوا بترا ۱۰ ب). نیز در ارزش صدقه گفته شده است که عاملی است برای تسریع در ظهور منجی موعود یا «ماشیح» (تلمود، رساله باوا بترا ۱۰ الف)

ب: احسان و نیکوکاری
صورت دوم و ارجح اعمال خیریه،‌ احسان و نیکوکاری یا «گمیلوت حسادیم» است. در ارجحیت احسان به صدقه در تلمود (رساله سوکا ۴۹ ب) چنین آمده است: «احسان و نیکوکاری از سه جهت بزرگ‌تر و مهم‌تر از صدقه دادن است: ۱- صدقه دادن فقط با پول و اموال انجام می‌شود،‌ اما احسان با هر گونه عمل خیری نیز ممکن است. ۲- صدقه به فقرا داده می‌شود، اما احسان هم در مورد فقرا انجام پذیر است و هم درباره ثروتمندان. ۳- صدقه را تنها می‌توان به زندگان داد، اما نیکوکاری هم شامل زندگان می‌شود و هم درگذشتگان.» به طور کلی «گمیلوت حسادیم» یا احسان و نیکو کاری شامل هرگونه اعمال نیکی می‌شود که مشکلات محنت زدگان را رفع کرده،‌ بار غم ایشان را سبک می‌کند و رابطه انسان‌ها را مطبوع‌تر می‌سازد. با این حال عناوین خاصی از این اعمال مورد توجه و تاکید بیشتری قرار دارند، از جمله: میهمان‌نوازی و پناه دادن به غریبان، توجه و سرپرستی از یتیمان و بیوه زنان،‌ کمک به دختران برای فراهم آوردن لوازم ازدواج،‌ عیادت از بیماران، تشیع جنازه مردگان و تسلی دادن سوگواران. درباره هر یک از موارد مذکور، آیات و روایات بسیاری در کتب مقدس یهود و تلمود موجود است، اما جهت اختصار تنها به این جمله از تلمود (میشنای آووت ۲:۱) اشاره می‌شود: احسان و نیکوکاری یکی از سه پایه‌ای است که نظام اجتماعی جهان بر آنها استوار است.
***
اعمال خیریه در جامعه کلیمیان ایران
یهودیان ایران همانند سایر هموطنان خود، در همه فعالیت‌ها و امور خیریه میهن خود به طور شخصی یا جمعی شرکت دارند. با این حال، جهت رسیدگی ویژه به مشکلات همکیشان کلیمی،‌ نهادهای خاصی در این جامعه فعالیت دارند. مهمترین این نهادها،‌ کنیسه‌ها (عبادتگاه‌های دینی یهود) هستند که با جمع‌آوری اعانات مردم نمازگزار، ‌ضمن تامین مخارج نگهداری اماکن مذهبی،‌ مستمندان را در حل مشکلات خود یاری می‌دهند. علاوه بر این، انجمن کلیمیان تهران به عنوان نهاد مرکزی و رسمی این جامعه،‌ به جمع‌آوری و توزیع کمک‌های مردمی برای حل مشکلات خاص درون یا برون جامعه کلیمی اقدام می‌نماید. همچنین دو نهاد «کانون خیرخواه» و «گروه خیریه کوروش» در انجام امور خیریه جامعه کلیمی فعال هستند. لازم به ذکر است که بیمارستان خیریه «دکتر سپیر» در جنوب شهر تهران توسط کانون خیرخواه سال‌هاست که تاسیس شده و اداره می‌شود و عمدتا به خدمت به شهروندان مسلمان مشغول است. نظیر نهادهای مذکور در اکثر شهرهای یهودی‌نشین ایران مانند شیراز، اصفهان، یزد، کرمانشاه، ‌سنندج، کرمان و … به خدمات خیریه به تناسب توان خود مبادرت می‌ورزند.

IID_logo

روزه و روزه‌داری در ادیان الهی ـ مسیحیت

روزه و روزه‌داری در ادیان الهی ـ مسیحیت
نام پژوهشگر :
تاریخ درج  : ۷/۸/۱۳۸۴
منبع :
شرح : روزه ماه رمضان در همه ادیان واجب است؛ به طوری که کتاب آسمانی ادیان الهی تورات، انجیل، زبور، صحف و قرآن در این ماه بر پیامبرانشان نازل شد.

روزه از جمله عباداتی است که خداوند آن را بر تمامی ادیان الهی پیش از اسلام واجب کرده است. در قرآن آمده است: یا ایها الذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون(بقره/۱۸۳) ای کسانی که ایمان آورده‌اید، روزه بر شما واجب شد همان طوری که بر پیشینیان شما واجب شد، شاید پرهیزکار شوید.

امیرالمومنین علی(ع) درباره وجوب روزه بر ادیان پیشین می‌فرماید: روزه، عبادت قدیمی است که خدا هیچ قومی را از آن معاف نداشته است. علامه طبرسی، مفسر بزرگ قرآن نیز می‌نویسد: روزه در میان انبیا و امت آنان همواره از زمان آدم تاکنون مورد توجه بوده است.(۱)

مفسران نوشته‌اند: بر ترسایان پیشینیان روزه ماه رمضان را واجب کردند و چون روزه گاه در تابستان گرم و گاهی در زمستان سرد واقع می‌شد، آنها را به روزه بهار تغییر دادند و ده روز کفاره علاوه کردند و بر اول و آخر رمضان یک روز روزه افزودند. ولی پیغمبر فرموده: روزه را با دیدن ماه بگیرید و با دیدن ماه بعد بخورید و افزودن بر آن درست نیست.(۲)

روایات متعددی در این باره وجود دارد که وجوب ماه مبارک رمضان را بر ادیان الهی تایید می‌کند، از جمله این که در روایات اسلامی آمده است که کتاب‌های بزرگ آسمانی تورات، انجیل، زبور، صحف و قرآن در ماه رمضان نازل شده‌اند. امام صادق (ع) می‌فرماید: تورات، ششم ماه مبارک و انجیل در دوازدهم و زبور در هجدهم و قرآن در شب قدر نازل شد.(۳)

در اناجیل نیز به وجوب روزه تصریح شده و روزه‌دار را ستوده و او را از ریا برحذر داشته است.(۴) روزه مشهور مسیحیان پیش از عید فصح (پاک) است. حضرت مسیح (ع) چهل روز روزه گرفته است. در انجیل آمده است: آن گاه عیسی از قوت روح به بیان برده شد تا ابلیس او را امتحان نماید… پس چهل شبانه روز روزه داشته عاقبه الامر گرسنه گردید.(۵)

روزه مسیحیان چهل روز و قبل از عید پاک که چله روزه خوانده می‌شود، ویژه حسابرسی خود و توبه و آمادگی است. طی این چند هفته انتظار می‌رود که مسیحیان در پرتو زندگی و مرگ عیسی با جدیت درباره زندگی خود بیندیشند. چله روزه با چهارشنبه خاکستر آغاز می‌شود.

در این روز در برخی از کلیساهای مسیحی رسم آن است که خاکستر ـ سنبل پشیمانی و فانی بودن انسان ـ می‌پاشند و نیز برخی از مومنان در طول این روز آن را به پیشانی خود می‌مالند. از آنجا که چله روزه زمان میانه‌روی و خویشتن‌داری است، در برخی از مکان‌ها رسم شده است که در روز قبل از آن می‌خورند و می‌نوشند و جشن می‌گیرند و برایشان به نوعی آخرین تنفس قبل از چهل روز مراسم سنگین و روزه است. بنابراین گاهی سه‌شنبه قبل از چهارشنبه خاکستر ماری گراس (سه‌شنبه چاق) خوانده می‌شود و با جشن و باده گساری، مخصوصا در فرهنگ‌های لاتینی همراه است.(۶)

احکام روزه در مسیحیت
روزه در مسیحیت تابع احکام مذهبی نیست، به همین علت، روزه مسیحی در زمان و تحت قوانین مذهبی خاصی صورت نمی‌گیرد. مسیحیان آزاد هستند که در هر زمان، با هدایت روح خدا، به طور انفرادی یا دستجمعی، برای یک روز یا روزهای متعدد، و یا حتی برای چند ساعت، روزه بگیرند. ضمناً در روزه مسیحی می‌توان از یک یا چند وعده غذا صرف ‌نظر کرد و یا حتی از خوردن بعضی مواد غذایی خودداری کرد.

اهداف روزه در مسیحیت
در مسیحیت روزه نه تنها روزه ظاهری نیست، بلکه روزه باطنی و معنوی است؛ دوری از شریران و گناهان بزرگ‌ترین فایده برای متدینان است. هدف اصلی روزه مسیحی این است که با فروتنی به خدا تقرب جویند و هدایت‌های او را بطلبند و اوقاتی را در دعا و مناجات در حضور او به سر برند. در کتاب اشعیاء نبی فصل پنجاه و هشتم، آیات شش تا نه آمده است:
«مگر روزه‌ای که من می‌پسندم این نیست که بندهای شرارت را بگشایید و گره‌های یوغ را باز کنید و مظلومان را آزاد سازید و هر یوغ را بشکنید؟ مگر این نیست که نان خود را به گرسنگان تقسیم نمایی و فقیران رانده شده را به خانه خود بیاوری و چون برهنه را ببینی او را بپوشانی و خود را از آنانی که از گوشت تو می‌باشند، مخفی نسازی؟ آنگاه نور تو مثل فجر طالع خواهد شد و صحت تو بزودی خواهد رویید و عدالت تو پیش تو خواهد خرامید و جلال خداوند ساقه تو خواهد بود. آنگاه دعا خواهی کرد و خداوند تو را اجابت خواهد فرمود و استغاثه خواهی نمود و او خواهد گفت که اینک حاضر هستم«

روزه مسیحی، به منظور صواب و ریاضت، و یا به دست آوردن دل خدا و نجات از گناه، به جا آورده نمی‌شود زیرا آنان معتقدند با ریخته شدن خون مسیح بر صلیب و مرگ و دفن و قیام او از مردگان، نجات از گناه و طریق راه یافتن انسان به حضور خدا، مهیا گردیده است. بعضی از دلایل روزه مسیحی عبارتند از: ١- دل در حضور خدا نرم و فروتن باشد. ٢- مسیحیان به صدا و هدایت و حضور خدا حساس باشند. ٣- نفس سرکش ضعیف و سرکوب باشد. ۴- پرستش و دعای مسیحی قوی‌تر و مؤثرتر باشد.

مسیحیان معتقدند: روزه مسیحی کمک می‌کند که یاد بگیریم از خودخواهی انسانی دوری کنیم و از خودگذشتگی داشته باشیم، و بیشتر قدر و ارزش فداکاری عظیم و کفاره بی‌نظیر عیسی مسیح را درک کنیم.
مسیحیان همچنین معتقدند: روزه مسیحی باید از هر گونه ظاهرسازی و ریا و خودنمایی به دور باشد، چرا که عیسی مسیح در انجیل متی فصل ششم، آیات شانزده تا هجده به یکی شاگردان خود می‌فرماید: «وقتی روزه می‌گیرید مانند ریاکاران، خودتان را افسرده نشان ندهید. آنان قیافه‌های خود را تغییر می‌دهند تا روزه‌دار بودن خود را به رخ دیگران بکشند. یقین بدانید که آنها اجر خود را یافته‌اند! اما تو وقتی روزه می‌گیری به سرت روغن بزن و صورت خود را بشوی تا مردم از روزه تو باخبر نشوند، بلکه فقط پدر تو که در نهان است آن را بداند و پدری که هیچ چیز از نظر او پنهان نیست اجر تو را خواهد داد.«

ایام روزه‌داری و نحوه روزه گرفتن در میان آیین‌های مسیحی متفاوت است و هر یک به نوعی این مراسم الهی را به جا می‌آورند؛ از این رو می‌توان آنها را به سه دسته تقسیم کرد و زمان چگونگی و دلیل روزه آنها اشاره کرد:

آیین کاتولیک
کاتولیک‌ها در روز چهارشنبه خاکستر و نیز روز جمعه‌الصلیب روزه می‌گیرند، و در تمامی روزهای جمعه ماه انابت نیز که دوران توبه و تعمق کاتولیک‌هاست، از خوردن گوشت پرهیز می‌کنند. کاتولیک‌ها تا قرن‌ها اجازه نداشتند در هیچ یک از روزهای جمعه سال به گوشت لب بزنند، اما از اواسط دهه ۱۹۶۰ پرهیز از گوشت در روزهای جمعه غیر از دوران لنت (انابت) اختیاری اعلام شد.
در این آیین در دو روزِ چهارشنبه خاکستر و جمعه‌الصلیب، خوردن دو نوع غذای ساده و یک غذای معمولی مجاز است، اما مصرف گوشت ممنوع است. مصرف گوشت در روزهای جمعه ماه لنت (انابت) نیز که دوران توبه و تعمق کاتولیک‌هاست، ممنوع است. روزه گرفتن در سایر روزهای جمعه اختیاری است و برخی از کاتولیک‌ها به جای روزه، به توبه یا برگزاریِ دعا‌هایی ویژه می‌پردازند.
کاتولیک‌ها معتقدند: روزه باعث می‌شود انسان امیال جسمانی خود را مهار کرده، از گناهان خود توبه نماید، و با فقرا احساس همبستگی کند. روزه گرفتن در ماه لنت (دوران توبه و تعمق) باعث می‌شود که روح آدمی از طریق ریاضتِ تن، برای شرکت در ضیافتی عظیم و باشکوه آماده گردد. روزه جمعهالصلیب نیز برای فرد مؤمن یادآور درد و رنجی است که مسیح به‌ خاطر ما متحمل شد.

آیین ارتدکس شرق
پیروان کلیسای ارتدکس شرق دوره‌های مختلفی برای روزه دارند، از جمله ماه لِنت (دوران توبه و تعمق)، روزه رسولان، روزه معراج مریم مقدس به آسمان، روزه ویژه میلاد مسیح، و نیز چند روزه یک روزه. تمام روزهای چهارشنبه و جمعه، روز روزه محسوب می‌شود، مگر در هفته‌هایی که در آنها روزه نگرفتن بلامانع است.
نحوه روزه‌داری در این آیین این گونه است که معمولاً از خوردن گوشت، لبنیات و تخم‌مرغ پرهیز می‌شود. خوردن ماهی در برخی ایام روزه مجاز و در برخی دیگر غیرمجاز است. آنان معتقدند روزه باعث می‌شود انسان بهتر بتواند در برابر حرص و طمع و شکم‌پرستی مقاومت کند و مشمول فیض خدا واقع شود.

آیین پروتستان‌
در این آیین زمان روزه به خود افراد، کلیساها، سازمان‌ها یا جوامع مسیحی بستگی دارد.از این رو برخی به‌طور کامل از لب زدن به آب و غذا خودداری می‌کنند، اما برخی دیگر تنها به نوشیدن مایعات اکتفا می‌کنند، غذاهای خاصی می‌خورند، از خوردن یک یا چند وعده غذا صرف‌نظر می‌کنند، و از تن در دادن به وسوسه‌های خوردنی و غیرخوردنی اجتناب می‌نمایند. چنین روزه‌هایی بویژه در سال‌های اخیر محبوبیت فراوانی یافته است. افراد به دلائل مختلف نظیر تقویت و بنای روحانی، همبستگی با فقیران و نیازمندان، اعتراض به فرهنگ مصرفی جامعه امروزی، یا آوردن درخواست‌هایی ویژه به حضور خدا، روزه می‌گیرند.

منابع:
۱- جوامع الجامع، ج۱، ص۱۰۳
۲- تفسیر ادبی عرفانی قرآن مجید، خواجه عبدالله انصاری، حبیب الله آموزگار، ج۱، ص۷۳
۳- دایره‌المعارف تشیع، ج۸، ص۳۷۲
۴- انجیل متی، باب چهارم
۵- دایره‌المعارف تشیع، ج۸، ص۳۷۲
۶- مسیحیت، هاروی کاکس، عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، ص۱۰۷
۷- مقاله: روزه در مسیحیت به چه صورت است؟ رادیوندا

IID_logo

خیریه در شیعه

خیریه در شیعه
نام پژوهشگر : سید رضا موسوی‌نژاد
تاریخ درج : ۲۶/۷/۱۳۸۴
منبع :
شرح : شیعه فرقه‌ای اسلامی است که بی‌گمان از مهمترین مذاهب اسلامی موجود به شمار می‌آید.
شیعه که در لغت به معنای گروه پیروان است، به مسلمانانی گفته می‌شود که اعتقاد دارند پس از پیامبر مقام ولایت و سرپرستی پیامبر بر مسلمانان بنابر دستور خود او به پسر عمو و داماد او علی‌بن ابی‌طالب و پس از او به یازده نفر از فرزندان او رسیده است و تنها این دوازده نفر هستند که شایستگی رهبری مردم در امور دینی و تفسیر صحیح از قرآن و دستورات پیامبر را دارند.
در این مقاله کوتاه قصد آن را نداریم تا تاریخ سیاسی و اجتماعی شیعه را بررسی کنیم و صرفاً می‌خواهیم به مقوله خیریه در اسلام و مذهب شیعه بپردازیم.

خیریه در قرآن و سنت پیامبر
برای مطالعه موضوع خیریه در شیعه و یا هر مذهب اسلامی ابتدا باید قرآن را به عنوان محور دین آسمانی اسلام بررسی ‌کنیم.
در قرآن کریم در آیات فراوانی به موضوع خیریه پرداخته شده است و اهمیت موضوع خیرخواهی و احسان به دیگران کاملاً در آیات قرآنی مشاهده می‌شود.
قرآن از امور خیریه با الفاظ مختلفی همچون، انفاق، احسان، خیر، و صدقه یاد می‌کند و همواره بر اهیمت این موضوع تأکید می‌کند.
«والباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیرها املاً» کهف: ۴۴
کارهای نیکوکارانه نزد خدا اجر بیشتری دارد و نتیجه نیکوتری خواهد داشت.
«فاستبقوالخیرات» بقره: ۱۴۸
ای مسلمانان در کارهای خیر از یکدیگر پیشی گیرید.
در برخی آیات قرآن خداوند متعال با بیان مقدار پاداشی که به کارهای خیرخواهانه تعلق می‌گیرد مسلمانان را به انجام این گونه کارها تشویق می‌کند.
»مثل الذین ینفقون اموالهم فی سبیل‌ا… کمثل جه ابثت سبع سنابل«
در پاره‌ای از آیات قرآنی خداوند پیامبران خود را انسان‌هایی خیر معرفی می‌کند و تصویری خیرخواه از آنها ارائه می‌دهد.
و جعلناهم ائمه یهدون بامرنا و اوحینا الیهم فعل الخیرات انبیاءانهم کانوا یسارعون فی‌الخیرات
این گونه آیات در قرآن کریم بسیار آمده است و از مجموع این آیات تأکید قرآن به عنوان اولین مرجع دینی اسلام بر این مسئله بوضوح دیده می‌شود.
سیره و روش پیامبر اسلام نیز با تأکید بر امور خیریه به عنوان ضرورت برای جامعه نو پای اسلامی همراه است.
پیامبر اسلام علاوه بر این که در زندگی شخصی خود همواره خیررسانی به محرومان را در ادامه رفتار خود قرار داده بود و از این جهت عملاً این رفتار را به پیروان خود آموزش می‌داد، همچنین با اقدامات و وضع قوانینی که در جامعه اسلامی انجام داد، این مسئله را نهادینه کرد.
به عنوان مثال یکی از اقدامات پیامبر به هنگام ورود به مدینه و تشکیل حکومت اسلامی در شهر یثرب برقرار ساختن پیمان برادری میان مسلمانان بود.
در این اقدام پیامبر مسلمانان را دو به دو با هم برادر اعلام کرد و برای آنها حق برادری قرار داد. مهاجرین در یثرب بدون سرپناه بودند و در فقر و غربت به سر می‌بردند و پیامبر با برادر اعلام کردن مسلمانان مهاجر با انصار عملاً دستور انفاق و خیررسانی به فقرا را برای آنان که در رفاه بودند، صادر کرد.

خیریه در شیعه
امامان شیعه نیز با اقتدا به پیامبر همواره در صدر کسانی بوده‌اند که خیرخواهی و کمک به محرومان را در میان پیروان خود ترویج می‌کرده‌اند. در تاریخ حکومت کوتاه امام علی (ع) در کوفه این مسئله مکرر آمده است که علی در نیمه‌های شب تنها و یا به کمک برخی اطرافیانش درب‌ خانه‌های محرومان را می‌کوفت و به طور ناشناس به آنها کمک می‌کرد. و همین روش در زندگی تک تک امامان شیعه وجود داشته است و تاریخ زندگی آنها مملو از حکایاتی است که بر خیررسانی و احسان آنها به محرومان و فقرای زمان خود دلالت دارد.
اما شاید بتوان گفت که این خیررسانی‌ها تا زمان امام ششم شیعیان، امام صادق (ع) دارای سازمان‌دهی خاصی نبوده است، اما از زمان امام صادق (ع) یعنی ابتدای قرن دوم هجری با ایجاد سازمان وکالت از سوی امامان شیعه مسئله خیریه و کمک به محرومان جامعه نیز شکل سازمان‌ یافته و منظمی به خود گرفت. در این قسمت به صورت کوتاه این سازمان وکالت را بررسی می‌کنیم.

سازمان وکالت
می‌توان گفت سازمان وکالت به صورت نظام یافته‌اش از زمان امام صادق (ع) پی‌ریزی شد و در دوران امامت فرزندش، امام موسی کاظم (ع)، امام هفتم شیعیان وارد مرحله فعالیت گسترده شد.
سازمان وکالت همچون مجموعه‌های سازمان‌یافته که در پی‌ انجام هدف مشترکی هستند، دارای شالوده‌ای منظم و منسجم بود. این ساختار به منزله هرمی بود که بالاترین بخش آن را رهبری سازمان، یعنی امامان معصوم تشکیل می‌داد و پس از آن وکیلان ارشد و سپس وکیلان جزء که در نواحی مختلف مقیم بودند، قرار داشتند. علاوه بر وکلا گاهی نمایندگانی از سوی امامان به صورت سیار بین محل استقرار امام (ع) و محل اقامت وکلای نواحی در رفت و آمد بودند و وظیفه ارتباط بین ائمه و وکلا را ایفا می‌کردند.
وکلای به کار گرفته شده در سازمان وکالت می‌بایستی طبق دستورالعمل‌ مشخصی که در ابتدای نصبشان به وکالت برای آنها معین می‌شد، وظایفشان را انجام می‌دادند و در صورت تخلف مؤاخذه می‌شوند. و البته همه این فعالیت‌ها باید در خفا و دور از چشم خلفای عباسی انجام می‌گرفت.
این سازمان برای ایجاد شبکه ارتباطی مطمئن نیازمند راه‌های قابل اعتماد بود و همواره پیک‌ها و فرستاده‌هایی بین وکلا و امامان در رفت و آمد بودند و گاه خود وکیلان با سفر به محل استقرار امام ضمن دیدار امام (ع) وجوه و اموال و نامه‌ها را تحویل می‌دادند و مشکلات را در میان می‌گذاشتند.
مراسم حج ابزاری مطمئن برای ملاقات وکلا با ائمه و سایر وکیلان به شمار می‌رفت. سازمان وکالت اگر چه فعالیت‌های مختلفی از جمله فعالیت‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی انجام می‌داد، ولی مهمترین وظیفه این سازمان جمع‌آوری و مدیریت وجوه شرعی و هدایات و نذورات بود و همین مسئله باعث شده بود که این سازمان بیشتر جنبه اقتصادی داشته باشد.
یکی از مهمترین وظایف سازمان وکالت این بود که وجوه شرعی مسلمانان که شامل زکات (یک دهم مال مسلمانان از زراعت‌ها و دام‌ها و طلا و نقره که در اسلام واجب است به عنوان صدقه پرداخت کنند) و همچنین خمس (مالیاتی مخصوص که با صلاحدید امام مصرف می‌شود) و صدقات دیگری که پرداخت آن برای مسلمانان گاه واجب و گاه نیکو به شمار می‌آید و همچنین هدایای مردم را جمع‌آوری کند و آنها را در راه درست، توزیع و مصرف کند.
یکی از راه‌های مصرف این وجوهات کمک به محرومان بوده است. وکلای امامان محرومان محل سکونت خود را شناسایی می‌کردند و به طور منظم اساسی‌ترین نیازهای آنان را از محل وجوه شرعی مسلمانان تأمین می‌کردند. و می‌توان گفت این نهاد خیریه به این صورت منظم و سازمان‌یافته اولین الگوی مؤسسه خیریه در تاریخ شیعه بوده است.
در تاریخ شیعه داستان‌ها و حکایت‌های تاریخی فراوانی در مورد نحوه برخورد سازمان وکالت با محرومان و چگونگی سازماندهی آنها وجود دارد که در این مقاله فرصت پرداختن به آنها نیست.
سازمان وکالت به عنوان نخستین سازمان گسترده شیعه که یکی از اقدامات آن به طور مشخص امور خیریه بود، در نواحی مختلف دنیای اسلام در آن زمان به طور فعال وجود داشته است. این سازمان در ناحیه جزیره‌العرب شامل مکه، مدینه، یمن، بحرین و ناحیه عراق شامل کوفه، بغداد، سامرا، بصره، موصل و ناحیه شمال افریقا شامل مصر و مغرب و ناحیه ایران شامل قم، ری، قزوین، همدان، آذربایجان، اهواز و همچنین ناحیه خراسان و ماوراءالنهر شامل بیهق نیشابور، مرو، بلخ، کابل، سمرقند و بخارا فعالیت می‌کرده است.
امام هفتم (ع) ۱۳ وکیل، امام رضا (ع) ۱۰ وکیل، امام جواد (ع) ۱۳ وکیل، امام هادی (ع) ۱۴ وکیل، امام حسن عسگری (ع) و امام مهدی (ع) ۴۵ وکیل در نواحی مختلف داشته‌اند که نام‌ها و تاریخ آنها در کتاب‌های معتیر تاریخی آمده است.
پس از دوران غیبت امامان شیعه نهادهای خیریه شیعه غالباً توسط و زیرنظر مراجع تقلید شیعه که وجوهات شرعی مردم به آنها سپرده می‌شد، به کارهای خود ادامه داده‌اند.

IID_logo

به بهانه هشتمین کنگره جهانى زرتشتیان در لندن

به بهانه هشتمین کنگره جهانى زرتشتیان در لندن
روح تساوى و سهم صفر
نام پژوهشگر : دکتر رستم وحیدی
تاریخ درج : ۲۰/۶/۱۳۸۴
منبع :
شرح : هشتمین کنگره جهانى زرتشتیان از سوم تیرماه برابر با ۲۴ ژوئن ۲۰۰۵ تا دهم تیرماه در لندن برگزار شد و در آن برابرى زن و مرد در ایران باستان و رعایت حقوق دوجانبه این گروه مورد بررسى قرار گرفت.
این کنگره که مباحث بسیارى در خصوص دین زرتشت، شادى در ادیان و مباحث حقوق بشر در ادیان را مد نظر داشت، تساوى حقوق زن و مرد را نیز سرلوحه گزارشات خود قرار داد.
در ایران باستان، به ویژه در زمان هخامنشیان زن و مرد از هر حیث با هم برابر بودند و تبعیض و نابرابرى در میان نبود. همان طور که مى‌دانیم هخامنشیان زرتشتى بودند، بنابراین برابرى بین زن و مرد را در این زمان باید در قوانین دین زرتشت جست‌وجو کرد. گات‌ها که گفته‌هاى زرتشت است، به بسیارى از موازین حقوق بشر اشاره کرده است، از آن جمله مى‌توان از برابرى زن و مرد و برابرى همه انسان‌ها صرف نظر از نژاد و رنگ و زبان و ملیت و غیره نام برد.
چون سخن درباره برابرى زن و مرد در ایران باستان است، در این باره بیشتر بررسى و کنکاش مى‌کنیم. در آیین زرتشت «اهورامزدا» که آفریدگار داناى جهان است شش فروزه و ویژگى دارد که آن را به نام شش امشاسپندان مى‌شناسیم، از این شش امشاسپند، سه امشاسپند روحیه مردانه و سه امشاسپند دیگر روحیه زنانه دارند. این شش امشاسپند (بهمن و اردیبهشت و شهریور و اسفند و خرداد و امرداد) نام شش ماه از ۱۲ماه کنونى ایران است: ۱.وهومن یا بهمن که به معنى خرد مقدس و منش نیک است (اندیشه نیک) ۲.اشا وهیشتا یا اردیبهشت که به معنى بهترین راستى و نظم و قانون و هنجارى که جهان هستى را سامان مى‌بخشد و اداره مى‌کند. ۳.خشتریانه یا شهریور که به معنى شهریارى اهورایى یا توانایى و قدرت همراه با بهترین نیکى است. (یعنى هر کس قدرت و توانایى خود را باید در راه خیر و نیکى به کار برد.) ۴.سپنتا آرمتیا که امروز آن را به نام اسفند مى‌شناسیم و به معنى مهر و عشق و از خودگذشتگى و فداکارى است که نمونه بارز آن روى زمین مادر است. ۵.هئوروتات یا خرداد که به معنى کمال و رسایى انسان است، یعنى انسان خداگونه و ۶.امرتات یا امرداد که امروز به نادرست آن را مرداد مى‌خوانیم.
امرداد به معنى جاودانگى و فناناپذیرى است، در صورتى که مرداد به معنى ناپایدار و فناپذیر است مقصود اینکه اگر انسان بتواند حتى قطره‌اى از اقیانوس بیکران هستى اهورایى را در خود بپروراند به مرحله کمال و رسایى مى‌رسد و جاودانه و فناناپذیر خواهد شد و براى همیشه جزیى بسیار کوچک از نیروى عظیم و بیکران آفرینش خواهد بود. چنانچه دیدیم در بالاترین حد آفرینش و هستى که اهورامزدا است، سه ویژگى و فروزه‌اش با نماد مذکر و سه ویژگى و فروزه دیگر با نماد مونث است؛ به زبان دیگر برابرى زن و مرد در بالاترین و برترین حد آفرینش و هستى. کریستن سن ایران‌شناس معروف یکى از مهمترین علل کامیابى و پیروزى و جهان‌بینى و جهاندارى هخامنشیان را در برابرى زن و مرد و استحکام بنیان خانواده و توجه والدین به فرزندان مى‌داند.
در شاهنامه و تاریخ باستان ایران با زنان نام‌آور و نامدارى آشنا مى‌شویم از جمله دغدویه، مادر زرتشت و پوروچیستا، دختر کوچک زرتشت و ماندانا، مادر کورش و آتوسا، دختر کورش و همسر داریوش و پوروشات و پانته‌آ و رکسانا و آرتیمس و غیره که از زنان معروف هخامنشیان هستند. البته پس از سقوط هخامنشیان به دست اسکندر مقدونى و تسلط بیش از ۸۰ سال جانشینان او به نام سکولیدها بر ایران تا حد زیادى فرهنگ ایران با فرهنگ یونان آمیخته شد و هلنیسم جاى خود را در آن باز کرد باید دانست که در یونان زنان با مردان برابر نبودند، لذا این نگرش تا حدى در ایران هم اثر خود را بخشید. ارسطو که از بزرگ‌ترین فلاسفه یونان است و استاد اسکندر نیز بود، چنین مى‌گوید: خدایا ترا شکر مى‌کنم که مرا مرد آفریدى، نه زن و مرا آزاد آفریدى، نه برده و بنده و مرا در یونان آفریدى، نه در جاى دیگر. وقتى طرز فکر بزرگ‌ترین فیلسوف یونان چنین باشد پرواضح است که مردان عادى درباره زن چگونه داورى مى‌کردند و مى‌اندیشیدند و نیز پیدا است که وضع زن یونانى در خانواده چگونه بوده است. پس از سپرى شدن دوران سکولیدها و آغاز دوران اشکانیان زنان تا حدودى برابرى و اعتلاى مقام خود را بازیافتند، ولى البته به موقعیت زمان هخامنشیان نرسیدند. در این دوران از زنى به نام «آرتا دخت» که وزیر خزانه‌دارى (مشابه وزیر دارایى) بود نام برده مى‌شود. همسر فرهاد چهارم و مادر فرهاد پنجم ملکه موزاست که در زمان او حضرت مسیح به دنیا آمد. تصویر این زن قدرتمند و بانفوذ در کنار همسرش و پسرش بر روى مسکوکات حک شده است و این نشان مى‌دهد که او ملکه باقدرتى بود و در همسر و پسرش و نیز در کار مملکت‌دارى آنان اثر داشته است. از زنان نامدار زمان ساسانى مى‌توان به مادر شاپور ذوالاکتاف که سال‌هاى زیادى به همراهى موبد موبدان پس از درگذشت همسرش به رتق و فتق امور مى‌پرداخت، اشاره کرد.
او که نایب‌السلطنه پسر خردسالش بود، پس از این که شاپور دوم به سن قانونى رسید، سلطنت و حکومت را به او واگذار کرد. همچنین پوراندخت و آذرمیدخت، دختران خسرو پرویز مدتى بر ایران سلطنت کردند، اما به علت وضع نابسامان داخلى با وجود لیاقت و کفایت نتوانستند کارى از پیش ببرند. در این دوران حتى زنان به مقام قضاوت نیز مى‌رسیدند. در شاهنامه فردوسى از زنان بسیار یاد مى‌شود که همگى آنان، جز سودابه زنانى دانا و آگاه و چاره‌گر بوده‌اند. در اینجا فهرست‌وار به نام آن اشاره مى‌شود.
آغازگر این نام‌ها ارنواز و شهرناز خواهران جمشید جم هستند، سپس نام فرانک، مادر فریدون است، بعد از او نام سیندخت، همسر مهراب کابلى و مادر رودابه و مادربزرگ رستم است که زنى آگاه و مدیر بود و در همسرى زال و رودابه (پدر و مادر رستم) نقش بزرگى داشت، سپس به نام تهمینه، همسر رستم و مادر سهراب و همچنین به نام گردآفرید، هماورد سهراب برمى‌خوریم. بعداً سودابه همسر کیکاووس و نامادرى سیاووش است که داستان او را همه مى‌دانیم. همچنین بانو گشسب، دختر دلاور رستم و جریره دختر پیران ویسه و همسر سیاووش و مادر فرود است، سپس فرنگیس، همسر سیاووش و مادر کیخسرو و دختر افراسیاب از زنان سرشناس شاهنامه هستند. منیژه، دختر دیگر افراسیاب که عشق او و بیژن معروف است. همچنین با نام‌هاى کتایون، مادر اسفندیار و هماى چهرزاد و روشنک و بسیارى از نام‌هاى دیگر زنان آشنا مى‌شویم که براى تنگى وقت از ذکر آنان خوددارى مى‌شود.
نباید فکر کرد که زنان در ایران باستان فقط در کارهاى بزرگ کشورى و پادشاهى شرکت داشتند. زنان در کارهاى کشاورزى و سازندگى دوش به دوش مردان بودند.
هنوز هم در پاره‌اى از شهرهاى ایران زنان در کارهاى کشاورزى و معیشتى دوش به دوش مردان کار مى‌کنند، مثلاً در شالیزارها و چای‌کارهاى شمال نقش موثر و مفید زنان کشاورز کاملاً هویداست. حتى گاهى مشارکت زنان در چنین کارهایى از مردان بیشتر است و در خیلى از جاهاى ایران هنوز این همکارى به چشم مى‌خورد.
در سال‌هاى ۱۹۲۸ و ۱۹۲۹ الواح زیادى در تخت جمشید پیدا شد که نقش موثر زنان را در ساختمان تخت جمشید نشان مى‌داد. این الواح که متجاوز از ۳۰ هزار بود تعدادى به موزه ایران باستان و تعداد بیشتر آن به امریکا انتقال یافت، پس از اینکه این الواح خوانده شد، ثابت شد که در ساختمان تخت جمشید عده‌اى از زنان متخصص و هنرمند از سراسر ایران و جاهاى دیگر در طراحی و ساخت این بنا شرکت داشته‌اند. در آن لوحه‌ها میزان حقوق و مزایاى این کارگران درج شده است و نشان مى‌دهد که بعضى از کارگران متخصص و هنرمند زن چند برابر مردان ساده و عمله حقوق و مزایا دریافت مى‌کردند و حتى از مزایاى دیگر مانند مرخصى حاملگى و زایمان نیز با دریافت حقوق استفاده مى‌کردند که برابر قوانین مترقى کار امروز است. این الواح نشان مى‌دهد که زن در آن زمان خانه‌نشین و منزوى نبوده و در بسیارى از کارهاى کشور مشارکت مستقیم و موثر داشته است.