نقش زنان در ایجاد صلح

نقش زنان در ایجاد صلح

نقش زنان در ایجاد صلح

فهیمه موسوی نژاد
شواهد بسیار نشان میدهد که زنان معمولا در شروع و خاتمه جنگها نقش مستقیمی ایفا نمی‌کنند. جنگها بر اساس اختلافات سیاسی و اقتصادی آغاز میشود و با توافق بر سر محدود شدن عملیات نظامی و گفتگوهای طولانی سیاستمداران پشت درهای بسته به پایان میرسد. این وضعیت رایج جنگ است و بدیهی است که در این حالت تمام روابط ناپایدار است و جهان هر لحظه آماده جنگی جدید است، جنگهایی که ثابت کرده اند جز ویرانی و خسارت هیچ تغییر دیگری در جهان بار نیاورده‌اند. مشکل این نوع رویکردهای رسمی به ایجاد صلح و پایان بخشیدن به جنگ این است که زنان ادر فرآیندهای رسمی و سیاسی صلح اغلب حضور ندارند و یا به طور سیستماتیک کنار گذاشته میشوند، زیرا زنان حتی در قرن بیست و یکم نسبت به سهم جمعیتی جهانی، کمتر در پستهای کلیدی در مقام تصمیم گیرنده، یا رهبر نظامی و یا فرمانده نظامی ظاهر میشوند، و طبیعی است که در چنین صورتی زنان فاقد مهارت‌های لازم برای شرکت و حضور در فرآیندهای رسم یصلح باشند و در صورت حضور نیز معمولا متاثر از فضای مردانه حاکم و منطق رایج سیاست خواهند بود. در فرآیندهای رسمی صلح ابعاد جنسیتی در نظر گرفته نمیشود و نگرانی های اصلی زنان به هیچ میز مذاکره‌ای راه نمی یابد.
سازمان های محلی صلح ممکن است در برابر مشارکت و دخالت زنان از خود مقاومت نشان دهند. هر یک ازگروه ها که به فعالیت های صلح آمیز می پردازند می توانند درخصوص نقش های مناسب زنان در جامعه فرضیاتی را مجددا ایجاد کنند. با این حال حضور مذاکره کنندگان زن تضمین کننده این نیست که مسایل برابری جنسیتی در دستور کار صلح قرار داده خواهند شد. تمام فعالان در فرآیندهای رسمی صلح- مرد یا زن- برای جلب توجه به وضعیت اسفناک و نگرانی های زنان و مردان باید آگاهی و ظرفیت لازم را داشته باشند. بنابراین نقش کلیدی زنان در ایجاد فرآیند صلح را باید در جایی بیرون از مسیرهای عادی و کلیشه ای سیاست پیدا کرد.
چنانچه اگر برای صلح پایدار قائل به وجود مولفه‌هایی مثل توسعه اقتصادی، برابری آموزشی، عدالت اقتصادی، و برابری فرهنگی و سیاسی باشیم، می‌توان گفت نقش اصلی زنان برای رسیدن به صلح پایدار را باید تلاش در این زمینه ها جستجو کرد.
طی دو دهه اخیر رویکرد سازمانهای بین‌المللی در خصوص نقش و کارکرد زنان در پیشگیری و خاتمه دادن به جنگها دچار تغییراتی شده است. با تصویب اعلامیه پکن و به دنبال آن قطعنامه ۱۳۲۵ شورای امنیت در سال ۲۰۰۰ میلادی ، تمرکز بر آثار نامطلوب جنگ بر زنان بیشتر معطوف شد. تصویب این قطعنامه، تأکید بر نگرش جنسیتی در همه زمینه‌ها، به ویژه در مورد فرایند صلح را به دنبال داشت. در این میان، ارکان و نهادهای مختلف سازمان ملل عزم خود را بر لحاظ نمودن دیدگاه‌های جنسیتی در تمام فعالیتهای بشردوستانه، نظامی و غیرنظامی جزم کرده و توجه به نقش زنان در برقراری صلح پایدار در جوامع تحت جنگ و جنگ‌زده را در اولویت کاری خود قرار داده‌اند. در این راستا سازمان ملل در جهت ارزیابی پیشرفت در زمینه دستیابی به برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان و فراهم نمودن امکان مشارکت آنان در کلیه فعالیت‌های مربوط به پیشگیری از جنگ و فرایند صلح برنامه‌های زمانی مشخص را پیش‌بینی کرده و ارکان و نهادها، دولتها، سازمانهای منطقه‌ای و غیردولتی را به ارائه گزارشهایی در زمینه حصول نتایج در این زمینه ملزم کرد.
رابطه وضعیت زنان و صلح رابطه‌ای متقابل است که هر یک بر دیگری تأثیر می‌گذارد و تقویت هر یک منجر به تقویت دیگری خواهد شد. زنان در فرایند غیررسمی صلح نقش برجسته‌ای دارند، اما ظرفیت‌ها و توانمندی آنان در زمینه تصمیم‌گیری‌ها در خلال جنگ‌ها و به عنوان سیاستگذاران در شرایط گذار جامعه از جنگ به صلح نادیده گرفته می‌شود. تحقق این امر نیازمند ارائه فرصت‌هایی برای زنان در شرایط پس از جنگ است تا مشارکت آنان در فرایند استقرار صلح تقویت گردد. زنان می‌بایست از مشارکت در فرایندهای غیررسمی صلح از جمله فعالیت در گروه‌ها، شبکه‌ها و سازمان‌های غیردولتی به سمت فرایندهای رسمی از جمله شرکت در مذاکرات مربوط به توافقات صلح، تفسیر و اجرای آنها، همچنین برنامه‌ریزی‌های مربوط به بازسازی‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، حضور در انتخابات‌های دموکراتیک پس از حل‌وفصل درگیریها -به عنوان رأی‌دهنده و انتخاب‌شونده- برنامه‌های مربوط به خلع سلاح، رفع بسیج عمومی و ادغام مجدد و حضور در عملیات‌های حفظ صلح سوق داده شوند. امید است با بهره‌گیری هرچه بیشتر از توانمندی‌های زنان در همه‌ی زمینه‌های مربوط به صلح، آرمان غایی بشریت در داشتن جهانی عاری از جنگ و تبعیض و سرشار از صلح ،آزادی و برابری، تحقق پذیرد. در این راستا پیشنهاداتی چند در جهت تحقق هر چه بیشتر نقش زنان در صلح جهانی ارائه می‌گردد:

در سطح ملی
۱ – دولت‌ها می‌بایست خط مشی‌هایی را در جهت تقویت نقش زنان و تضمین حضور برابر آنان در سطوح تصمیم‌گیری در نهادهای ملی و بین‌المللی، علی‌الخصوص در موضوعاتی که به حفظ صلح، دیپلماسی پیشگیرانه و فعالیت‌های مربوط به مراحل میانجی‌گری و مذاکرات صلح مربوط می‌شود، وضع کرده و بر آن پای‌بند باشند.
۲ – احترام کامل به هنجارهای حقوق بین‌الملل بشردوستانه در مخاصمات مسلحانه و اتخاذ اقدامات لازم در جهت حمایت از زنان و دختران به ویژه در برابر سوء استفاده ها و خشونت‌های جنسی، تجاوز به عنف و دیگر اشکال نقض حقوق انسانی آنان را در سرلوحه‌ی اصول و قوانین خود قرار دهند.
۳ – ملاحظات جنسیتی را در کلیه‌ی قوانین و برنامه‌های خود گنجانده و هرگونه قانونی که برابری حقوقی و قانونی زنان را نقض می‌کند، مورد اصلاح قرار دهند.
۴ – برنامه‌ها و کارگاه‌های آموزشی متنوعی را در جهت آگاه‌سازی جامعه از تاثیرات سوء مخاصمات بر زنان برای عموم ترتیب داده و محققان را در جهت پژوهش درباره اثرات سوء جسمانی، روانی، اقتصادی و اجتماعی مخاصمات بر زنان تشویق نموده و از این طریق جامعه را از توانمندی‌ها و ظرفی تهای بالای زنان در جهت تقویت فرهنگ صلح آگاه سازند.
در سطح بین المللی
۱ – نهادها و سازمان‌های بین‌المللی می‌بایست هر چه بیشتر دیدگاه‌های جنسیتی را در فعالیت‌های خود بگنجانند، از جمله برابری جنسیتی در احراز پست‌های سازمانی.
۲ – سازمان ملل متحد حمایت هر چه بیشتر از زنانی که در موقعیت‌ها ی مخاصمات مسلحانه داخلی و بین‌المللی زندگی می‌کنند را در دستور کار خود قرار دهد و در جهت مسئولیت عاملان جنایات علیه زنان در جریان مخاصمات تدابیر مقتضی را اتخاذ نماید.
۳ – به منظور ارزیابی پیشرفت قطعنامه‌ها و کنفرانس‌های مربوط به نقش زنان و توانمندی آنان در زمینه صلح همه ساله کنفراس‌هایی را ترتیب داده و دولت‌ها را در جهت مشارکت هر چه بیشتر زنان در فعالیت‌های رسمی مربوط به پیشگیری از جنگ‌ها و برقراری صلح، تشویق نماید.
۴ – در کشورهای عضو، مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی مربوط به صلح را ایجاد کرده و تفکرات صلح‌طلبانه و ضد جنگ را از این طریق اشاعه داده، بورسیه‌هایی را برای مطالعات در خصوص صلح در نظر گرفته و دانشجویان و محققان را در جهت ارائه پژوهش‌های خود در زمینه صلح و راهکارهای عملی جهت ایجاد جهانی عاری از خشونت، تشویق نماید. ضمن اینکه در این رابطه برابری جنسیتی را مد نظر قرار دهد و از توانایی‌های دختران و زنان در این زمینه هر چه بیشتر بهره مند گردد.